پێشەکی
نەخشی بەردینی ئانوبانینی یەکێکە لە کۆنترین و سەرنجڕاکێشترین نەخشە هەڵکەندراوە بەردینەکانی ناوچەی کوردستان؛ نەخشێکی کۆنی بەردین کە لە بەردەستێک لە سەرپێڵی زەهاو، لە چیاکانی پارێزگای کرماشان لە کوردستانی ئێران، هەڵکەندراوە. زیاتر لە چوار هەزار ساڵ پێش ئێستا گەلێک دروستی کردووە کە لە سەرەتای مێژووی تۆمارکراودا فەرمانڕەوایی ئەم چیایانەی دەکرد. پاشایەکی سەرکەوتوو لە بەردەم خواوەندێکی مێ نیشان دەدات، بە دیلە بەستراوەکانی بەردەمیانەوە. شاهکارێکی هونەری سەرەتایی و تۆمارێکی بەنرخی ڕابردووی دوورە؛ نەخشەکە یەکێکە لە کۆنترین یادگارەکانی سەرانسەری ناوچەکە.
نەخشێکی بەردین لە سەرەتای مێژووی زاگرۆس؛ نەخشی ئانوبانینی زیاتر لە چوار هەزار ساڵ دەگەڕێتەوە. ئەم وتارە نەخشەکە و دروستکەران و واتاکەی دەخاتە بەر باس.
خاڵە سەرەکییەکان
• نەخشی ئانوبانینی نەخشێکی کۆنی بەردینە لە سەرپێڵی زەهاو لە کوردستانی ئێران.
• مێژووەکەی بۆ زیاتر لە 4,000 ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، بۆ سەرەتای مێژووی تۆمارکراو.
• لوللوبییەکان هەڵیانکەندووە؛ گەلێکی چیاویی سەرەتایی لە زاگرۆس.
• پاشایەک لە بەردەم خواوەندێکی مێ و دیلە بەستراوەکان نیشان دەدات.
• یەکێکە لە کۆنترین یادگارەکانی ناوچەی کوردستان.
زانیارییە خێراکان
ناو: نەخشی بەردینی ئانوبانینی
جۆر: نەخشی کۆنی بەردین
وڵات / ناوچە: ئێران (ڕۆژهەڵات)
شوێن: سەرپێڵی زەهاو، پارێزگای کرماشان
تەمەن: زیاتر لە 4,000 ساڵ
دروستکەران: گەلی لوللوبی
نیشان دەدات: پاشایەک لە بەردەم خواوەندێکی مێ، لەگەڵ دیلەکان
گرنگی: یەکێک لە کۆنترین نەخشە بەردینەکانی ناوچەکە
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
نەخشی ئانوبانینی لە کوێیە؟
نەخشی ئانوبانینی لە ڕووی بەردێک لە سەرپێڵی زەهاو هەڵکەندراوە؛ شارۆچکەیەک لە چیاکانی پارێزگای کرماشان لە ڕۆژئاوای ئێران، لە خاکی کوردستانی ڕۆژهەڵات، نزیک سنووری عێراق. ناوچە فراوانەکە، کە بەرەو شاری کرماشان و نووسراوە گەورەکەی بیستوون درێژ دەبێتەوە، بە شێوەیەکی بەرچاو بە نەخشە کۆنە بەردینەکان دەوڵەمەندە؛ چونکە لە کۆنترین سەردەمەکانەوە ڕێگاکانی نێوان میزۆپۆتامیا و دەشتی بەرزی ئێران بەو دەربەندە چیاوییانەدا تێپەڕیون.
نەخشێک لە سەرەتای مێژوو
نەخشی ئانوبانینی بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر کۆنە؛ نزیکەی چوار هەزار ساڵ پێش ئێستا یان زیاتر هەڵکەندراوە، لەو سەدەیانەدا کە نووسین و پاشایەتییە سەرەتاییەکان هێشتا نوێ بوون. ناوی ئەو پاشایەی لێ نراوە کە نیشانی دەدات؛ فەرمانڕەوایەک بە ناوی ئانوبانینی. یەکێکە لە سەرەتاییترین نەخشە گەورە بەردینە ناسراوەکانی جیهان و پێشەنگی نەریتێکی درێژی نەخشکردنی وێنەی پاشایان لە بەردەستەکان بووە؛ نەریتێک کە پاشایانی دواتری ناوچەکە بۆ هەزاران ساڵ بەردەوامیان پێ دا. وەستان لە بەردەمیدا سەیرکردنی یەکێکە لە یەکەمین هەوڵەکانی گەلانی ئەم چیایانە بۆ تۆمارکردنی فەرمانڕەوا و خواوەندەکانیان لە بەردی هەمیشەییدا.
لوللوبییەکان
لوللوبییەکان نەخشەکەیان دروست کردووە؛ یەکێک لە گەلە کۆنەکانی چیاکانی زاگرۆس لە سەرەتای مێژووی تۆمارکراودا، پێش سەرهەڵدانی ئیمپراتۆرییە گەورەکانی دواتر. لە ڕێی تۆمارەکانی دراوسێ میزۆپۆتامیاییەکانیانەوە ناسراون، کە زۆرجار لەگەڵیان تووشی پێکدادان دەبوون. لوللوبییەکان یەکێک بوون لە گەلە چیاوییە سەرەتاییەکانی ناوچەکە؛ نیشتمانەکەیان لەو بەرزاییانە بوو کە ئێستا بەشێکن لە خاکی کوردستان. نەخشی ئانوبانینی بەناوبانگترین یادگارە کە بەجێیان هێشتووە؛ دەربڕینێکی شانازیی یەکێک لە پاشایانیان، هەڵکەندراو لە بەردی خودی چیاکانیاندا.
دیمەنەکەی ناو بەرد
نەخشەکە پاشا ئانوبانینی نیشان دەدات کە بە سەرکەوتوویی وەستاوە و پێی خستووەتە سەر دوژمنێکی کەوتوو. ڕووی لە خواوەندێکی مێیە، کە زۆرجار بە عیشتار دەناسرێتەوە؛ ئەڵقەیەکی هێمای دەسەڵاتی بە دەستەوەیە و دیلە بەستراوەکان دەهێنێتە بەردەمی. پێکهاتەی دیمەنەکە، بە فەرمانڕەوا سەرکەوتووەکە و خواوەندە بەخشەری دەسەڵاتەکە و ڕیزەکانی دیلەکانەوە، نموونەیەکی دانا کە بۆ دوو هەزار ساڵ لە هونەری پاشایەتیی ناوچەکەدا ڕەنگی دایەوە؛ بەناوبانگترین نموونەی دواتری نەخشە گەورەکەی بیستوونە. دیمەنەکە دەربڕینێکی زیندووی پاشایەتی و سەرکەوتن و ڕەزامەندیی خواوەندەکانە، کە لە سەرەتای ئەم جۆرە نەریتانەدا هەڵکەندراوە.
نەخشەکە لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ نەخشی ئانوبانینی هێشتا لەسەر بەردەستەکەی سەرپێڵی زەهاو ماوەتەوە؛ سەردەمەکان خراپیان کردووە، بەڵام هێشتا دەتوانرێت بخوێندرێتەوە. مەبەستی ئەوانەیە کە مێژووە دوورەکەی ناوچەکە سەرنجیان ڕادەکێشێت. لە هەمان ناوچەدا لە نێوان نەخشە کۆنەکانی تردا هەڵکەوتووە و شوێنەکە دەکاتە مۆزەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی کراوە بۆ هونەری سەرەتایی بەردین. وەک یەکێک لە کۆنترین یادگارەکانی ناوچەی کوردستان، نەخشی ئانوبانینی شاهیدێکی بەنرخی ئەو گەلانەیە کە لە سەرەتای مێژوودا لەم چیایانە ژیاون.
هێڵی کات
نزیکەی 2000 پێش زایین یان پێشتر — ئانوبانینی، پاشای لوللوبییەکان، فەرمان بە هەڵکەندنی نەخشەکە لە سەرپێڵی زەهاو دەدات.
سەردەمی کۆن — دیمەنەکە کاریگەری لە نەریتی نەخشە بەردینە پاشایەتییەکانی ناوچەکە دەکات.
سەردەمەکانی دواتر — نەخشەکانی تر لە هەمان شوێنی چیاوییدا پەیدا دەبن.
سەردەمی نوێ — نەخشەکە وەک یەکێک لە کۆنترین نەخشەکانی ناوچەکە لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت.
ئەمڕۆ — نەخشی ئانوبانینی وەک گەنجینەیەکی کۆن لەسەر بەردەستەکەی ماوەتەوە.
پرسیارە باوەکان
نەخشی ئانوبانینی چییە؟
نەخشێکی کۆنی بەردینە لە سەرپێڵی زەهاو لە کوردستانی ئێران، کە لوللوبییەکان زیاتر لە 4,000 ساڵ پێش ئێستا هەڵیانکەندووە؛ پاشا ئانوبانینی لە بەردەم خواوەندێکی مێ و دیلە بەستراوەکان نیشان دەدات.
نەخشی ئانوبانینی لە کوێیە؟
لە بەردەستێک لە سەرپێڵی زەهاو، لە پارێزگای کرماشانی ڕۆژئاوای ئێران، هەڵکەندراوە؛ لە ناوچەی کوردستانی ڕۆژهەڵات، نزیک سنووری عێراق.
کێ نەخشی ئانوبانینی دروست کردووە؟
لوللوبییەکان بۆ پاشاکەیان ئانوبانینی دروستیان کردووە؛ گەلێکی کۆنی چیاویی زاگرۆس کە لە تۆمارە سەرەتاییەکانی میزۆپۆتامیاوە ناسراون.
بۆچی نەخشەکە گرنگە؟
یەکێکە لە کۆنترین نەخشە گەورە بەردینە ناسراوەکان؛ دیمەنی پاشا سەرکەوتووەکە لە بەردەم خواوەندێکی مێ، نموونەیەکی دانا کە بۆ دوو هەزار ساڵ لە هونەری پاشایەتیی ناوچەکەدا پەیڕەوی لێ کرا.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
لوللوبییەکان · نەخشە کۆنە بەردینەکان · گەلانی زاگرۆس · سەرپێڵی زەهاو · کرماشان · بیستوون.