پێشەکی
ئەرسامیا یەکێکە لەو شوێنەوارە کۆنانەی ناوچە کوردییەکە کە زۆرترین هەست و یادەوەری دەورووژێنن؛ وێرانەکانی حەریمێکی پیرۆزی پاشایەتی و شارێکی ڕێوڕەسمی پاشایەتیی کۆماگینە، لە لێژایی گردێکدا لە پارێزگای ئادیامان، نزیک سەرە پەیکەرە بەناوبانگەکانی چیای نەمرود. لێرە، لەسەر تەختاییەکانی هەڵکۆڵراو لە لێژاییەکەدا، وێنەی بەردینی هەڵکۆڵراو، نووسراوەیەکی نەخشکراوی درێژی یۆنانی و تونێلێکی نهێنی ئامێز هەن کە بەرەو ناو بەردەکە دادەچێت؛ هەموویان بۆ ڕێزگرتن لە پاشاکانی کۆماگینە و خوداکانیان دروست کراون. ئەرسامیا پەنجەرەیەکە بۆ پاشایەتییەکی بچووک بەڵام سەرنجڕاکێش کە کەلتوورەکانی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا تێکەڵ دەکرد.
ئەرسامیا، حەریمی پیرۆزی پاشایەتییەکی لەناوچوو لە لێژایی گردێکدا، وێنە بەردینییەکان و نووسراوە نەخشکراوەکانی لە نێو بەرزاییەکاندا هەڵگرتووە. ئەم ناساندنە باس لە شوێنەکە، پاشاکانی و ماناکەی دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• ئەرسامیا حەریمێکی پیرۆزی پاشایەتی و شارێکی پاشایەتیی کۆماگینە بوو.
• لە لێژایی گردێکدا لە پارێزگای ئادیامانە، نزیک چیای نەمرود.
• وێنەی بەردینی هەڵکۆڵراو، نووسراوەیەکی نەخشکراوی درێژی یۆنانی و تونێلێکی بەردینی لەخۆ دەگرێت.
• ڕێزی لە پاشاکانی کۆماگینە و خودا تێکەڵە یۆنانی–ئێرانییەکانیان دەگرت.
• بەناوبانگترین وێنە بەردینییەکەی پاشایەک پیشان دەدات کە دەست لە دەستی خودای هێراکلیس دەکات.
زانیارییە خێراکان
ناو: ئەرسامیا (لەسەر نیمفایۆس)
جۆر: حەریمی پیرۆزی پاشایەتی / شاری کۆن
وڵات / هەرێم: تورکیا (ئادیامان)
پاشایەتی: کۆماگینە
سەردەم: سەدەی 1 پێش زایین
وێنە بەردینییە بەناوبانگەکە: پاشایەک لەگەڵ خودای هێراکلیس
تایبەتمەندییەکان: وێنە بەردینییەکان، نووسراوەی نەخشکراوی یۆنانی، تونێلی بەردینی
نزیک: چیای نەمرود
ناوەڕۆک
وێنە بەردینییەکان و نووسراوە نەخشکراوەکان
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەرسامیا لە کوێیە؟
ئەرسامیا لە لێژایی گردێکدا لە سەرووی جۆگەیەکەوە، لە خاکەکانی پارێزگای ئادیامان، لە خاکی کۆنی کۆماگینەیە؛ کەمێک دوور لە لووتکە بەناوبانگەکەی چیای نەمرود و سەرە بەردینییە زەبەلاحەکانی. پردی جەندەرەی نزیک و پاشماوەکانی دیکەی کۆماگینە لە هەمان دیمەنی بەرزاییە زبرەکاندا هەن. شوێنەکە لە نێو گرد و دۆڵەکان لە لێواری ناوچە کوردییەکەدایە و بەسەر ئەو خاکەدا دەڕوانێت کە جاران پاشایەتییەکە حوکمی دەکرد.
پاشایەتیی کۆماگینە
کۆماگینە پاشایەتییەکی بچووک بوو کە لە سەدەی یەکەمی پێش زایین لە خاکە گرداوییەکانی نێوان بەرزاییەکان و فوراتی سەروو گەشەی کرد. پاشاکانی شانازییان بە میراتێک دەکرد کە ڕیشەکانیان دەگەڕاندەوە بۆ هەردوو جیهانی پاشایەتیی ئێرانی و یۆنانی، و کەلتوورێکی تێکەڵی سەرنجڕاکێش و تەنانەت ئایینێکی تایبەت بە خۆیان دروست کرد، بە یەکگرتنی خودا یۆنانی و ئێرانییەکان. ئەرسامیا یەکێک لە بنکە پاشایەتی و ناوەندە ڕێوڕەسمییەکانیان بوو، شوێنێک کە پاشاکان ڕێزیان لە باوباپیر و خوداکانیان دەگرت. بەناوبانگترین یادگاریی پاشایەتییەکە حەریمە پیرۆزە مەزنەکەی سەر چیای نەمرودە، بەڵام ئەرسامیا دیمەنێکی نزیکتر و وردتر لە جیهانەکەی پێشکەش دەکات.
وێنە بەردینییەکان و نووسراوە نەخشکراوەکان
تەختاییەکانی ئەرسامیا هەندێک لە جوانترین پاشماوەکانی هونەری کۆماگینەیان تێدایە. بەناوبانگترینەکە وێنەیەکی گەورەی بەردینی هەڵکۆڵراوە کە پاشایەکی کۆماگینە پیشان دەدات دەست لە دەستی هێراکلیسی خوداپاڵەوان دەکات؛ وێنەیەکی سەرنجڕاکێشی بەستەری نێوان بنەماڵەی پاشایەتی و خودایەتی. لە تەنیشتی، یەکێک لە درێژترین نووسراوە نەخشکراوە یۆنانییەکانی بەجێماو لە جیهانی کۆن لە ناوچەکەدا هەیە، کە تێیدا پاشایەک باس لە بنیادنانی حەریمە پیرۆزەکە و ئەو ڕێوڕەسمانە دەکات کە دەبێت لێرە ئەنجام بدرێن. ئەم هەڵکۆڵراو و دەقانە ئەرسامیا دەکەن بە تۆمارێکی گرانبەهای باوەڕ و ڕێوڕەسمەکانی پاشایەتییەکە.
تونێلە نهێنی ئامێزەکە
یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین تایبەتمەندییەکانی ئەرسامیا تونێل یان دەرچەیەکی درێژە کە لە ژێر وێنە بەردینییەکە بە قووڵی لە بەردەکەدا هەڵکۆڵراوە و چەندین مەتر بەرەو ناو لێژایی گردەکە دادەچێت. مەبەستەکەی هێشتا بە دڵنیایی نەزانراوە؛ ڕەنگە بۆ ڕێوڕەسم بەکار هاتبێت، یان گەیشتبێتە کۆگایەکی ئاو، یان مانایەکی پیرۆزی هەبووبێت پەیوەست بە پەرستنی پاشاکان. سەردانکەرانی ئەمڕۆ دەتوانن بڕواننە قووڵاییە تاریکەکەی و سەرسامی کار و مەبەستی پشت دروستکردنی بن. تونێلەکە فەزایەکی نهێنی ئامێز بە شوێنەکە دەبەخشێت و بیرمان دەخاتەوە کە چەند شتێکی زۆر لەبارەی جیهانی کۆماگینە هێشتا نەزانراوە.
ئەرسامیا لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ ئەرسامیا شوێنەوارێکی کراوەی شوێنەوارناسییە کە ئەوانەی دەچن بۆ چیای نەمرود و بەدوای سەرسوڕهێنەرەکانی خاکی کۆماگینەدا دەگەڕێن سەردانی دەکەن. سەردانکەران بە ڕۆیشتن بە تەختاییەکانی، سەرسامی وێنە بەردینییە مەزنەکە، خوێندنەوە لەبارەی نووسراوە نەخشکراوەکەی و ڕوانینە ناو تونێلەکەی، گۆشەیەک لە جیهانی پاشایەتییەکی بچووک دەبینن کە جاران ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوای پێکەوە دەبەستەوە. لە نێو گردەکانی بەرزاییەکان لە لێواری ناوچە کوردییەکەدا، ئەرسامیا وەک یادگارییەکی بێدەنگ بەڵام بەهێزی مێژووە قووڵ و چەند چینەکەی ئەم خاکە کۆنە بەردەوامە.
ڕیزبەندیی کاتی
سەدەی 1 پێش زایین — ئەرسامیا حەریمێکی پیرۆزی پاشایەتیی کۆماگینەیە.
سەردەمی کۆماگینە — پاشایەک وێنە بەردینییە مەزنەکە، نووسراوە نەخشکراوەکە و تونێلە بەردینییەکە دروست دەکات.
دوای کۆماگینە — پاشایەتییەکە دەخرێتە ژێر دەسەڵاتی ڕۆمەوە و حەریمە پیرۆزەکە کاڵ دەبێتەوە.
سەردەمی نوێ — هەڵکۆڵینەکان وێنە بەردینییەکان، نووسراوە نەخشکراوەکە و تونێلەکە دەدۆزنەوە.
ئەمڕۆ — ئەرسامیا شوێنەوارێکی کراوەیە کە لەگەڵ چیای نەمرود سەردانی دەکرێت.
پرسیارە باوەکان
ئەرسامیا چییە؟
ئەرسامیا حەریمێکی پیرۆزی پاشایەتی و شارێکی ڕێوڕەسمی پاشایەتیی کۆماگینە بوو، لە لێژایی گردێکدا لە پارێزگای ئادیامان نزیک چیای نەمرود؛ بە وێنە بەردینییەکان، نووسراوە نەخشکراوە یۆنانییەکە و تونێلە بەردینییەکەی ناسراوە.
ئەرسامیا لە کوێیە؟
لە لێژایی گردێکدا لە سەرووی جۆگەیەکەوە لە پارێزگای ئادیامان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیایە، لە خاکی کۆنی کۆماگینە، کەمێک دوور لە چیای نەمرود.
وێنە بەردینییە بەناوبانگەکەی ئەرسامیا چییە؟
بەناوبانگترین هەڵکۆڵراوەکەی پاشایەکی کۆماگینە پیشان دەدات دەست لە دەستی هێراکلیسی خوداپاڵەوان دەکات، کە هێمای بەستەری نێوان بنەماڵەی پاشایەتی و خودایەتییە.
تونێلەکەی ئەرسامیا چییە؟
دەرچەیەکی درێژە کە بە قووڵی لە بەردەکەدا لە ژێر وێنە بەردینییەکە هەڵکۆڵراوە و مەبەستەکەی بە دڵنیایی نەزانراوە؛ ڕەنگە بۆ ڕێوڕەسم یان کۆگای ئاو بووبێت یان بە پەرستنی پاشاکانەوە پەیوەست بووبێت.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
پاشایەتیی کۆماگینە · وێنە بەردینییە کۆنەکان · خاکی نەمرود · چیای نەمرود · پردی جەندەرە · ئادیامان.