پێشەکی
بەهمەن ئەو پاشایەیە کە یەکێک لە زنجیرە مەزنەکانی تۆڵەکردنەوە لە شاینامەدا لە ئەودا کۆتایی دێت. کوڕی پاڵەوانە تراژیدییەکە، ئەسفەندیار، و نەوەی پاشا گۆشتاسپ بوو؛ بەهمەن جێنشینی تەختی ئێران بوو و هێزی تاجەکەی ئاراستەی بنەماڵەی ڕۆستەم کرد، خودی ئەو بنەماڵەیەی باوکی کوشتبوو؛ حیسابێکی دواخراو کە وێرانیی بەسەر نەسڵی مەزنترین پاڵەواندا هێنا.
چیرۆکەکەی لە بابەتەکانی میرات و تۆڵەکردنەوە دەوڵەمەندە. بەهمەن وەک منداڵ لە ژێر چاودێریی خودی ڕۆستەمدا پەروەردە کرا، هەر ئەو پاڵەوانەی باوکی کوشتبوو؛ لە نێو ئاشتییەکی ناسکی نێوان بنەماڵە ڕکابەرەکاندا گەورە بوو، بەڵام دواتر وەک پاشا بووە ئامرازی تۆڵەکردنەوە لەو بنەماڵەیە. لە ئەودا ئەو خەمەی بە کوشتنی ئەسفەندیار دەستی پێ کردبوو بۆ نەوەی دواتر بەردەوام بوو و دوژمنایەتیی نێوان نەسڵی پاشایەتی و بنەماڵەی پاڵەوانان گەیشتە کۆتاییی تاڵی خۆی.
بەهمەن کە سەر بە میراتە هاوبەشە حەماسییەکەی گەلە ئێرانییەکانە، ئەو نەریتەی کورد لەگەڵ فارس و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانیدا تێیدا هاوبەشە، پاشایەکی گرنگی شاینامەیە کە لە کۆتاییی سەردەمە مەزنەکەی پاڵەوانان و دەروازەی کۆتا بنەماڵەی فەرمانڕەواییی ئەفسانەییی حەماسەکەدا دەوەستێت. ناسینی واتە شوێنکەوتنی ڕەوتە درێژەکەی تۆڵەکردنەوە تا کۆتایی و بینینی ڕووخانی بنەماڵەی ڕۆستەم و تێڕوانین لە گواستنەوەی سەردەمی پاڵەوانە مەزنەکان بۆ سەردەمی کۆتا پاشا ئەفسانەییەکان. فەرمانڕەوایییەکەی خاڵێکی وەرچەرخانە لە تۆمارە مەزنەکەدا.
ناوەڕۆک
پەروەردەکراو لە بنەماڵەی ڕۆستەمدا
بەهمەن کێ بوو؟
بەهمەن کە هەروەها بە کەی بەهمەن و لە نەریتە کۆنترەکەدا بە ڤۆهومەن دەناسرێت، پاشایەکی ئەفسانەییی ئێرانە لە شاینامەدا، کوڕی پاڵەوان ئەسفەندیار و نەوەی پاشا گۆشتاسپ. زیاتر بە تۆڵەکردنەوەی مردنی باوکی دەناسرێت کە دژایەتیی بنەماڵەی ڕۆستەمی کرد و هێرشی کردە سەر خاکەکانیان و کوڕەکەی ڕۆستەم، فەرامەرزی، کوشت و زاڵی بەساڵاچووی زیندانی کرد. ماوەیەکی درێژ وەک پاشای ئێران فەرمانڕەواییی کرد و باوباپیری ئەو نەسڵە بوو کە کۆتا پاشاکانی سەردەمی ئەفسانەیی لێ دێن؛ لە کۆتاییی سەردەمە مەزنەکەی پاڵەواناندا دەوەستێت.
کوڕی ئەسفەندیار
بەهمەن کوڕی ئەسفەندیار بوو، شازادەکەی کە برینی پێ نەدەکەوت و پاڵەوانی ئایینەکە، هەروەها نەوەی پاشا گۆشتاسپ، پاڵپشتە پاشایەتییەکەی پێغەمبەر. بەمەش لە لووتکەی شکۆی ئایینییەکەیدا سەر بە بنەماڵە پاشایەتییە کەیانییەکە بوو و میراتگری ئەو نەسڵە بوو کە ئایینی زەردەشتی پەسەند کردبوو. داپیرەی شاژن کەتایوون بوو و لە دیوی باوکییەوە نەوەی ئەو بنەماڵەیە بوو کە ئایینە نوێیەکەی لە ئێراندا دامەزراندبوو.
پێگەی بەهمەن لە نەسڵی پاشایەتیدا میراتێکی قورسی لەگەڵ خۆیدا هەڵگرتبوو، چونکە باوکی ئەسفەندیار لە شەڕێکی تاکەکەسیی بەناوبانگ و تراژیدیدا لەگەڵ پاڵەوانە مەزنەکە ڕۆستەم کوژرابوو؛ مردنێک کە فێڵەکانی خودی باوکی ئەسفەندیار، گۆشتاسپ، هێنابوویە ئاراوە کە کوڕەکەی بۆ پاراستنی تەختەکەی بۆ ئەو ئەرکە کوشندەیە ناردبوو. بەهمەن وەک کوڕ و میراتگری ئەسفەندیار تەنها داواکاریی تاجەکەی بە میرات نەگرت، بەڵکو یادەوەریی کوشتنی باوکەکەیشی؛ بە تێپەڕبوونی کات تۆڵەکردنەوەی ئەو مردنە دەکەوتە سەر ئەو. پەیوەندی و دوژمنایەتیی نێوان بنەماڵەی پاشایەتی و بنەماڵەی ڕۆستەم کە بە خوێنی ئەسفەندیار مۆر کرابوو، چیرۆکی بەهمەنی دیاری دەکرد.
خاڵە سەرەکییەکان
بەهمەن پاشایەکی شاینامە و کوڕی ئەسفەندیار و نەوەی گۆشتاسپ بوو.
لە منداڵیدا لە ژێر چاودێریی ڕۆستەم، کوژەری باوکی، پەروەردە کرا.
دوای بوون بە پاشا، لە بنەماڵەی ڕۆستەم تۆڵەی باوکی کردەوە.
کوڕەکەی ڕۆستەم، فەرامەرزی، کوشت و زاڵی بەساڵاچووی زیندانی کرد.
ماوەیەکی درێژ فەرمانڕەواییی کرد، بە پێی نەریتەکە نزیکەی 112 ساڵ.
باوکی هومای و باوباپیری کۆتا پاشا ئەفسانەییەکان بوو.
زانیارییە خێراکان
ناو: بەهمەن (کەی بەهمەن؛ لە کۆندا ڤۆهومەن)
سەرچاوە: شاینامە و نەریتی پەهلەوی
باوک: ئەسفەندیار، ئەو پاڵەوانەی برینی پێ نەدەکەوت
باپیر: گۆشتاسپ، پاڵپشتی زەردەشت
پەروەردەکراو لەلایەن: ڕۆستەم، بە پێی نەریتەکە
بەناوبانگ بە: تۆڵەکردنەوەی باوکی لە بنەماڵەی ڕۆستەم
کوشتوویەتی: فەرامەرز، کوڕی ڕۆستەم
زیندانی کرد: زاڵ، کە دواتر بە تکای پەشۆتەن ئازاد کرا
فەرمانڕەوایی: درێژ؛ بە پێی نەریتەکە نزیکەی 112 ساڵ
منداڵەکان: هومای و داراب، باوباپیرانی کۆتا پاشاکان
پەروەردەکراو لە بنەماڵەی ڕۆستەمدا
یەکێک لە سۆزدارترین بەشەکانی چیرۆکی بەهمەن سەرەتاکەیەتی. کاتێک باوکی، ئەسفەندیار، لە سەرەمەرگدا بوو و ڕۆستەم لە شەڕە چارەنووسکراوە تاکەکەسییەکەیاندا لێیدابوو، نەفرینی لەو پاڵەوانە نەکرد کە لە پێی خستبوو؛ بەڵکو بە کردەوەیەکی بەرچاوی متمانە کوڕە بچووکەکەی، بەهمەنی، بە چاودێریی ڕۆستەم سپارد تا پاڵەوانە مەزنەکە کوڕەکە پەروەردە بکات و فێری بکات. بەمەش بەهمەن منداڵییەکەی لە بنەماڵەی ڕۆستەمدا لە خاکی سیستان بەسەر برد و خودی ئەو پاڵەوانەی باوکی کوشتبوو، پەروەردەی کرد.
لە نەریتەکەدا ڕۆستەم مامەڵەی لەگەڵ شازادە بچووکەکە وەک منداڵی خۆی دەکرد و بە شێوازی پاڵەوانان پەروەردەی دەکرد و لەو خەمەی نێوان بنەماڵەکانیان دەیپاراست. ئەم پەروەردەکردنە ئاشتییەکی ناسکی لە نێوان نەسڵی پاشایەتی و بنەماڵەی پاڵەواناندا دروست کرد؛ کوژەرەکە بووە باوکی پەروەردەکاری کوڕی ئەو پیاوەی کوشتوویەتی. بەڵام تۆوی تۆڵەکردنەوەی داهاتوو لە ژێر ئەم ئاشتییەدا شارا بوو، چونکە بەهمەن هێشتا کوڕی باوکێک بوو کە ئەو بنەماڵەیە کوشتبووی کە ئێستا پەروەردەی دەکرد؛ یادەوەریی ئەو کوشتنەش بۆ هەمیشە نەدەخەوت. پارادۆکسی تۆڵەکەرەوەیەک کە لە بنەماڵەی دوژمنەکەیدا پەروەردە کراوە، یەکێکە لە نیشانە قووڵ و تاڵەکانی حەماسەکە و زۆرێک لە کاریگەریی تراژیدیی چیرۆکی بەهمەن دروست دەکات.
تۆڵەکردنەوەی ئەسفەندیار
کردەوەی سەرەکیی فەرمانڕەواییی بەهمەن تۆڵەکردنەوەی باوکی بوو. دوای گەیشتنی بە تەختی ئێران، بەهمەن لە کۆتاییدا دژایەتیی بنەماڵەی ڕۆستەمی کرد بۆ تۆڵەکردنەوەی مردنی ئەسفەندیار. تا ئەو کاتە، لە نەریتی شاینامەدا خودی ڕۆستەم پێشتر مردبوو و بە فێڵەکانی برا ئیرەییەکەی خۆی، کە تەنها لە یەکێک لە دایک و باوکەوە هاوبەش بوون، بە خیانەت کوژرابوو؛ بەمەش پاڵەوانە مەزنەکە لە دەستڕاگەیشتنی بەهمەن دەرچووبوو. بەهمەن کە تۆڵەکردنەوەی لە خودی ڕۆستەم بۆ نەکرا، تووڕەیییەکەی ئاراستەی خزمەکان و خاکەکانی ڕۆستەم کرد.
بەهمەن بە ڕێبەرایەتیی سوپایەکی مەزن چووە سیستان و ناوچەکەی وێران کرد، خاکی باوباپیرانی بنەماڵەی پاڵەوانان. کوڕە ئازاکەی ڕۆستەم، فەرامەرزی، کوشت و زاڵی بەساڵاچوو، باوکی ڕۆستەم و باوباپیرە دێرینەکەی نەسڵەکەی، بە دیل گرت و خاکە دەرەبەگایەتییەکانی بنەماڵەکەی وێران کرد. دواتر زاڵی بەساڵاچووی ئازاد کرد، بە پێی نەریتەکە بە تکای مامی خۆی، پەشۆتەن، برا دانا و خواپەرستەکەی ئەسفەندیار. بەهمەن لە ڕێگەی ئەم هەڵمەتەوە بۆ تۆڵەکردنەوەی مردنی باوکی، بنەماڵەی ڕۆستەمی ڕووخاند، مەزنترین بنەماڵەی پاڵەوانیی تەواوی ئێران؛ دوژمنایەتیی درێژخایەنی نێوان نەسڵی پاشایەتی و بنەماڵەی پاڵەوانان گەیشتە کۆتاییی ئازاربەخشی خۆی.
پاشای ئێران
جگە لە تۆڵەکردنەوەیەک کە چیرۆکەکەی پێ دەناسرێت، بەهمەن وەک پاشای ئێران ماوەیەکی درێژ فەرمانڕەواییی کرد. لە نەریتەکەدا فەرمانڕەوایییەکەی زۆر درێژ بوو و زۆرجار بە نزیکەی سەد و دوازدە ساڵ دەدرێت؛ وەک پاشایەکی بەهێز یاد دەکرێتەوە کە ئایینی پاشایەتییەکەی پاراست. وەک پاشایەک لە نەسڵی گۆشتاسپ، ئایینی زەردەشتی پاراست کە بنەماڵەکەی دایمەزراندبوو؛ لە هەندێک نەریتدا وەک فەرمانڕەوایەکی خواپەرست و دادپەروەر نیشان دەدرێت کە فەرمانڕەوایییەکەی سەردەمی ڕێکخستن بوو و شارگەلی بنیاتی دەنا و بە هێزەوە پاشایەتییەکەی بەڕێوە دەبرد.
فەرمانڕەوایییە درێژەکەی بەهمەن قۆناغێکی گرنگ لە پێکهاتەی حەماسەکەدا دیاری دەکات، چونکە لە کۆتاییی سەردەمە مەزنەکەی پاڵەوانان و سەرەتای قۆناغە کۆتایییەکەی حەماسەکەدا دێت. بە ڕووخانی بنەماڵەی ڕۆستەم و نەمانی پاڵەوانە باڵاکانی ڕابردوو، جیهانی شاینامە لە سەردەمی پاڵەوانە مەزنەکانەوە بەرەو سەردەمی کۆتا پاشا ئەفسانەییەکان دەڕوات، کە فەرمانڕەوایییەکانیان وردەوردە لە سنوورەکانی مێژووی تۆمارکراو نزیک دەبنەوە. بەهمەن، تۆڵەکەرەوەی باوکی و ئەو پاشایەی ماوەیەکی درێژ فەرمانڕەواییی کرد، لەم دەروازەیەدا دەوەستێت؛ پاشایەکی بەهێز کە فەرمانڕەوایییەکەی سەردەمێکی مەزنی حەماسەکە کۆتایی پێ دەهێنێت و ڕێگا بۆ کۆتا سەردەمی دەکاتەوە. لە ئەودا سەردەمی پاڵەوانان جێگای خۆی بە سەردەمی کۆتا پاشاکان دەدات.
باوباپیری کۆتا پاشاکان
بەهمەن باوباپیری ئەو نەسڵە بوو کە چیرۆکە پاشایەتییەکەی شاینامەی بەرەو کۆتایی دەبرد. بە پێی نەریتەکە منداڵەکانی کچەکەی، هومای، لەخۆ دەگرت، شاژنێکی بەناوبانگ کە لە هەندێک گێڕانەوەدا دوای ئەو فەرمانڕەواییی کرد؛ لە نەسڵەکەیەوە داراب و ئەو پاشایانە هاتن کە دوای ئەو دێن، کۆتا فەرمانڕەوایانی سەردەمی ئەفسانەیی پێش ئەوەی حەماسەکە بگوازرێتەوە بۆ سەردەمەکانی مێژووی تۆمارکراو. بەمەش بەهمەن وەک پردێک لە نێوان ڕابردووە مەزنە پاڵەوانانەکە و کۆتا بەشی تۆمارە پاشایەتییەکەی حەماسەکەدا دەوەستێت.
لە ڕۆڵەکەیدا وەک باوباپیری کۆتا پاشا ئەفسانەییەکان، بەهمەن گرنگییەکی پێکهاتەییی هەیە کە لە کردەوەکانی خۆی زیاترە. سەردەمی پاڵەوانە باڵاکان، ڕۆستەم و بنەماڵەکەی و جەنگە مەزنەکان لەگەڵ تووران، لە فەرمانڕەوایییەکەیدا کۆتایی دێت؛ ئەوەی بەدوایدا دێت سەردەمی کۆتا پاشاکانە کە چیرۆکەکانیان حەماسەکە بەرەو ئاسۆی مێژوویییەکەی دەبەن. بەهمەن، کوڕی ئەسفەندیاری تراژیدی و تۆڵەکەرەوەی باوکی، ئەو پاشایەیە کە ئەم گواستنەوە مەزنە لە ئەودا بەرجەستە دەبێت، کۆتا کەسایەتیی مەزنی زنجیرە پاڵەوانییەکە و باوباپیری ئەو پاشایانەی کۆتایی بە سەردەمی ئەفسانەیی دەهێنن. فەرمانڕەوایییەکەی خاڵی سووڕانێکی حەماسەکەیە لە جیهانی پاڵەوانانەوە بۆ جیهانی کۆتا پاشاکان؛ نەسڵەکەیشی چیرۆکەکە بەرەو کۆتایی دەبات.
هێما و مانا
بەهمەن لە هەموو شتێک زیاتر بابەتەکەی تۆڵەکردنەوە و ئەنجامە درێژخایەنەکانی خوێنڕشتن بەرجەستە دەکات کە ئەوەندە بە قووڵی لە شاینامەدا هەن. کوشتنی باوکی، ئەسفەندیار، لەلایەن ڕۆستەمەوە، خەمێکی هێنایە ئاراوە کە بە مردنی هەردوو پاڵەوانەکە کۆتایی نەهات، بەڵکو بۆ نەوەی دواتر بەردەوام بوو و لە وێرانکردنی بنەماڵەی ڕۆستەم لەلایەن بەهمەنەوە گەیشتە لووتکە. حەماسەکە لە ئەودا نیشان دەدات چۆن خوێنڕشتن دەبێتە هۆی خوێنڕشتنی زیاتر و چۆن دوژمنایەتییەکانی نەوەیەک بەسەر نەوەی دواتردا دەسەپێنرێن و چەرخەکەی تۆڵەکردنەوە بەردەوام دەسووڕێتەوە.
چیرۆکەکەی هەروەها پارادۆکسە تاڵەکەی ئەو تۆڵەکەرەوەیە لەخۆ دەگرێت کە دوژمنەکەی پەروەردەی کردووە؛ ئەو کوڕەی لە بنەماڵەی کوژەری باوکیدا گەورە دەبێت و دواتر ئەو بنەماڵەیە وێران دەکات. ئەمە کەسایەتییەکی ئاڵۆزی ئەخلاقی بە بەهمەن دەبەخشێت: هەم کوڕێکی پابەند بە ئەرکە کە تۆڵەی باوکی دەکاتەوە و هەم وێرانکەری شکۆدارترین بنەماڵە پاڵەوانییەکانە، ئەو پاشایەی لە پێگەیشتووییدا بە تۆڵەکردنەوە وەڵامی پەروەردەکردنی منداڵییەکەی دەداتەوە. ئەو نەریتانەی نیشانی دەدەن لێبوردەتر دەبێت یان کۆتایییەکەی بە توندی هەڵدەسەنگێنن، نیگەرانییەک سەبارەت بە دادپەروەریی تۆڵەکردنەوەکەی ڕەنگ دەدەنەوە؛ هەستێک کە بە وێرانکردنی بنەماڵەی ڕۆستەم کردەوەیەکی کردووە کە هەم لە ئەرکی کوڕایەتییەوە هاتووە و هەم ترسناکە. حەماسەکە لە بەهمەندا ڕامانێکی قووڵ سەبارەت بە تۆڵەکردنەوە و میرات و سێبەرە درێژەکەی کوشتنێکی مەزن و گواستنەوەی سەردەمی پاڵەوانان بۆ سەردەمی کۆتا پاشاکان پێشکەش دەکات. چیرۆکەکەی چیرۆکی ئەرک و وێرانییە کە بەیەکەوە ئاڵاون.
بەهمەن و کوردەکان
بەهمەن سەر بە میراتە هاوبەشە حەماسییەکەی گەلە ئێرانییەکانە، نەریتی شاینامە کە کورد لەگەڵ فارس و گەلە ئێرانییەکانی دیکەدا تێیدا هاوبەشە. کورد وەک گەلێکی ئێرانی کە ڕەگی قووڵی لەم جیهانە کولتوورییەدا هەیە، میراتگری نەسڵە مەزنەکەی پاشاکان و زنجیرە درێژەکانی پاڵەوانێتی و تۆڵەکردنەوەن، لەوانە حیسابی نێوان بنەماڵەی پاشایەتی و بنەماڵەی ڕۆستەم کە بەهمەن ڕۆڵی کۆتاییی تێدا گێڕا.
ڕاستگۆیانەیە بڵێین بەهمەن وەک پاشاکانی دیکەی شاینامە، بەشێکە لەم نەریتە فراوانترە ئێرانییە و کەسایەتییەکی بە تایبەتی کوردی نییە؛ پاشایەکی ڕابردووە ئەفسانەییە هاوبەشەکەی هەموو گەلە ئێرانییەکانە. بەڵام ئەو بابەتانەی چیرۆکەکەی بەرجەستەیان دەکات، ئەنجامە درێژخایەنەکانی خوێنڕشتن و ئەرک و ترسی تۆڵەکردنەوە و گواستنەوەی سەردەمێکی مەزن بۆ یەکێکی دیکە، جیهانین و لە سەرانسەری جیهانە کولتوورییە ئێرانییەکەدا کاریگەرییان هەبووە، لەوانە لە نێو کورددا کە ماوەیەکی درێژە حەماسە مەزنەکە بە نرخ دەزانن. میراتە هاوبەشەکە لە کەسایەتیی بەهمەندا ڕامانێک سەبارەت بە تۆڵەکردنەوە و گواستنەوەی سەردەمەکان پێشکەش دەکات، وێنەیەک کە سەر بە هەموو ئەو گەلانەیە کە کتێبەکەی پاشاکانیان بە نرخ زانیوە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
بەهمەن ڕێک کێی لە تۆڵەکردنەوەکەیدا کوشت؟ گێڕانەوەکان جیاوازن. لە شاینامەدا، چونکە ڕۆستەم پێش هەڵمەتی بەهمەن بە خیانەتی براکەی، کە تەنها لە یەکێک لە دایک و باوکەوە هاوبەش بوون، مردبوو، بەهمەن تەنها کوڕەکەی ڕۆستەم، فەرامەرز، دەکوژێت و زاڵی بەساڵاچوو زیندانی دەکات و دواتر ئازادی دەکات. بەڵام هەندێک مێژوونووسی دواتر دەڵێن بەهمەن خودی ڕۆستەمی لەگەڵ فەرامەرز و زاڵ و براکەی ڕۆستەم، زەوارە، کوشتووە؛ لە کاتێکدا گێڕانەوەکانی دیکە تەنها هەندێک لەمانە ناو دەبەن. ئەم جیاوازییانە لە نەریتێکدا سروشتین کە لە ماوەی سەدەکاندا گێڕدراوەتەوە و دووبارە گێڕدراوەتەوە؛ شێوەی شاینامە کە تێیدا ڕۆستەم پێشتر مردووە و تۆڵەکردنەوەی بەهمەن بەسەر فەرامەرز و زاڵدا دەکەوێت، ناسراوترین شێوەیە.
ئایا بەهمەن پاڵەوان بوو یان کەسایەتییەکی خراپ؟ لە ڕووی ئەخلاقییەوە کەسایەتییەکی ناڕوونە. وەک ئەو کوڕەی تۆڵەی باوکی، ئەسفەندیار، دەکاتەوە، تۆڵەکردنەوەکەی جۆرێک دادپەروەریی کوڕایەتیی هەیە؛ بەڵام بە وێرانکردنی بنەماڵە شکۆدارەکەی ڕۆستەم، مەزنترین بنەماڵەی پاڵەوانان، و دژایەتیکردنی ئەو بنەماڵەیەی پەروەردەی کردووە، کردەوەیەک دەکات کە زۆر کەس بە زیادەڕۆیی و بێسوپاسی دەیزانن. هەندێک نەریت نیشانی دەدەن لێبوردەتر دەبێت و ئەوەی وێرانی کردووە دووبارە بنیاتی دەنێتەوە یان کۆتایییەکەی بە توندی هەڵدەسەنگێنن و نیگەرانی سەبارەت بە تۆڵەکردنەوەکەی ڕەنگ دەدەنەوە. باشترە تەنها وەک پاڵەوان یان کەسایەتییەکی خراپ تێنەگەیەنرێت، بەڵکو وەک کەسایەتییەکی ئاڵۆز کە لە زنجیرە درێژەکەی تۆڵەکردنەوەدا گیراوە و هەم پابەند بە ئەرکە و هەم ترسناکە.
ئایا چیرۆکی بەهمەن مێژووە؟ بەهمەن سەر بە نەریتە ئەفسانەییەکەی شاینامەیە و نزیک کۆتاییی سەردەمە ئەفسانەییەکەی دەوەستێت، کە نەسڵی پاشاکان دەست دەکات لە سنوورەکانی مێژووی تۆمارکراو نزیک بێتەوە. بەڵام خودی ئەو و ئەو کردەوانەی دەدرێنە پاڵی، سەر بە ئەفسانەن و مێژووی بەڵگەدار نین؛ هەرچەند نەریتی دواتر هەندێک جار هەوڵی داوە کۆتا پاشا ئەفسانەییەکان بە کەسایەتییەکانی ڕابردووی مێژووییەوە ببەستێتەوە. باشترە چیرۆکەکەی وەک ئەفسانە هەڵبسەنگێنرێت کە لە مانای تۆڵەکردنەوە و گواستنەوەی سەردەمەکان دەوڵەمەندە، لەبری تۆمارێکی ڕووداوە ڕاستەقینەکان.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەسفەندیار: باوکی بەهمەن کە ڕۆستەم کوشتی
گۆشتاسپ: باپیری بەهمەن، پاڵپشتی پێغەمبەر
ڕۆستەم: ئەو پاڵەوانەی ئەسفەندیاری کوشت و بەهمەنی پەروەردە کرد
فەرامەرز: کوڕی ڕۆستەم کە بەهمەن بۆ تۆڵەکردنەوە کوشتی
زاڵ: باوباپیرە بەساڵاچووەکەی بنەماڵەی ڕۆستەم کە بەهمەن زیندانیی کرد
کەتایوون: شاژنەکە، داپیرەی بەهمەن
زەردەشت: پێغەمبەری ئەو ئایینەی بنەماڵەی بەهمەن پاراستی
شاینامە: کتێبە حەماسییەکەی پاشاکان کە بەهمەنی تێدا دەردەکەوێت
پرسیارە باوەکان
بەهمەن لە شاینامەدا کێ بوو؟
بەهمەن کە هەروەها کەی بەهمەن ناو دەبرێت، پاشایەکی ئەفسانەییی ئێران لە شاینامەدا و کوڕی پاڵەوان ئەسفەندیار و نەوەی پاشا گۆشتاسپ بوو. زیاتر بە تۆڵەکردنەوەی مردنی باوکی دەناسرێت کە دژایەتیی بنەماڵەی ڕۆستەمی کرد و هێرشی کردە سەر خاکەکانیان و کوڕەکەی ڕۆستەم، فەرامەرزی، کوشت و زاڵی بەساڵاچووی زیندانی کرد. ماوەیەکی درێژ وەک پاشا فەرمانڕەواییی کرد و باوباپیری ئەو نەسڵە بوو کە کۆتا پاشاکانی سەردەمی ئەفسانەیی لێ هاتن.
بۆچی بەهمەن هێرشی کردە سەر بنەماڵەی ڕۆستەم؟
بەهمەن بۆ تۆڵەکردنەوەی باوکی ئەسفەندیار هێرشی کردە سەر بنەماڵەی ڕۆستەم؛ ڕۆستەم ئەسفەندیاری لە شەڕە بەناوبانگە تاکەکەسییەکەیاندا کوشتبوو. تا ئەو کاتەی بەهمەن بووە پاشا و هەڵمەتەکەی دەست پێ کرد، خودی ڕۆستەم پێشتر بە خیانەتی براکەی، کە تەنها لە یەکێک لە دایک و باوکەوە هاوبەش بوون، مردبوو؛ بەمەش تۆڵەکردنەوەی بەهمەن بەسەر خزمەکانی ڕۆستەمدا کەوت: کوڕەکەی ڕۆستەم، فەرامەرزی، کوشت و زاڵی بەساڵاچووی زیندانی کرد و خاکەکانی بنەماڵەکەی لە سیستاندا وێران کرد و بنەماڵە مەزنە پاڵەوانییەکەی ڕووخاند.
ئایا ڕۆستەم بەڕاستی بەهمەنی پەروەردە کرد؟
بەڵێ، بە پێی نەریتەکە. کاتێک ئەسفەندیار لە سەرەمەرگدا بوو و ڕۆستەم لێیدابوو، کوڕە بچووکەکەی، بەهمەنی، بە چاودێریی ڕۆستەم سپارد و پاڵەوانە مەزنەکە لە سیستاندا وەک منداڵی خۆی و بە شێوازی پاڵەوانان پەروەردەی کرد. ئەمە ئاشتییەکی ناسکی لە نێوان بنەماڵە ڕکابەرەکاندا دروست کرد؛ ئەمەش ئەوە سۆزدارتر و تاڵتر دەکات کە بەهمەن دواتر وەک پاشا بۆ تۆڵەکردنەوەی مردنی باوکی دژایەتیی خودی ئەو بنەماڵەیەی کرد و وێرانی کرد کە پەروەردەی کردبوو.
بەهمەن بۆ چەندە فەرمانڕەواییی کرد؟
لە نەریتەکەدا فەرمانڕەواییی بەهمەن زۆر درێژ بوو. زۆرینەی سەرچاوەکان، لەوانە بوندەهیشن و زۆر مێژووی عەرەبی و فارسی، ماوەی فەرمانڕەوایییەکەی بە نزیکەی سەد و دوازدە ساڵ دەدەن، هەرچەند هەندێک سەد و بیست و ئەوانی دیکە هەشتا دەڵێن. ئەم ماوە زۆر درێژانەی فەرمانڕەوایی لە تایبەتمەندییەکانی پاشا ئەفسانەییەکانی شاینامەن؛ بەهمەن وەک پاشایەکی بەهێز کە ماوەیەکی درێژ فەرمانڕەواییی کرد یاد دەکرێتەوە کە ئایینی بنەماڵەکەی پاراست.
منداڵەکانی بەهمەن کێ بوون؟
بە پێی نەریتەکە منداڵەکانی بەهمەن کچەکەی، هومای، لەخۆ دەگرت، شاژنێکی بەناوبانگ کە لە هەندێک گێڕانەوەدا دوای ئەو فەرمانڕەواییی کرد؛ هەروەها کوڕەکەی، داراب، کە نەسڵی پاشایەتی لە ڕێگەی ئەوەوە بەردەوام بوو. هەندێک سەرچاوە منداڵی دیکەیشی دەدەنە پاڵ. لە نەسڵەکەیەوە کۆتا پاشاکانی سەردەمی ئەفسانەیی هاتن؛ بەمەش بەهمەن وەک باوباپیری کۆتا فەرمانڕەوایانی مێژووە ئەفسانەییەکەی شاینامە دەوەستێت، پردێک لە نێوان ڕابردووی پاڵەوانانە و فەرمانڕەوایییە کۆتایییەکانی حەماسەکەدا.
ئایا چیرۆکی بەهمەن مێژووە؟
بەهمەن سەر بە نەریتە ئەفسانەییەکەی شاینامەیە و نزیک کۆتاییی سەردەمە ئەفسانەییەکەی دەوەستێت، کە نەسڵی پاشاکان دەست دەکات لە سنوورەکانی مێژووی تۆمارکراو نزیک بێتەوە. ئەو و ئەو کردەوانەی دەدرێنە پاڵی سەر بە ئەفسانەن و مێژووی بەڵگەدار نین، هەرچەند نەریتی دواتر هەندێک جار هەوڵی داوە کۆتا پاشا ئەفسانەییەکان بە کەسایەتییەکانی ڕابردووی مێژووییەوە ببەستێتەوە. باشترە چیرۆکەکەی وەک ئەفسانە هەڵبسەنگێنرێت کە لە مانای تۆڵەکردنەوە و گواستنەوەی سەردەمەکان دەوڵەمەندە.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Bahman، کوڕی ئەسفەندیار - Encyclopaedia Iranica
Battle of Rostam and Esfandiyar - Wikipedia