گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».
546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
ژیان و میراتی جەلال تاڵەبانی، «مام جەلال»، کە یەکێتیی نیشتمانیی دامەزراند، کۆتایی بە جەنگی ناوخۆی کورد هێنا و بوو بە یەکەم سەرۆکی کوردی عێراق.
وتارەکە بخوێنەوەژیان و میراتی ئیبراهیم ئەحمەد؛ پارێزەری سلێمانی، ڕۆماننووس و هاودامەزرێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان، کە بنیاتی فکری و سیاسیی نەتەوەخوازیی کوردی لە عێراقدا داڕشت.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی مستەفا بارزانی، پێشمەرگەی هەتاهەتایی، و ڕۆڵە یەکلاکەرەوەکەی لە مێژووی کورددا بناسە. میراتە بەردەوامەکەی بارزانی بدۆزەوە.
وتارەکە بخوێنەوەژیان و میراتی نووری دێرسیمی؛ پزیشک و مێژوونووسە عەلەوییە کوردەکە کە چوار دەیە لە تاراوگە بە بەڵگەکردنی کۆمەڵکوژیی دێرسیم و پاراستنی یادەوەریی گەلەکەی بەسەر برد.
وتارەکە بخوێنەوەژیان و مەرگی قازی محەمەد؛ دادوەرە کوردەکەی مەهاباد کە حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێرانی دامەزراند، تەنها کۆماری کوردی لە مێژوودا ڕاگەیاند و سەرکردایەتیی کرد، و ئێعدامی لە بری تاراوگە هەڵبژارد.
وتارەکە بخوێنەوەژیانی سورەیا بەدرخان، ئەو شازادەیەی شۆڕشێکی لە چاپەمەنیی کوردیدا بەرپا کرد، بناسە. فێر ببە میراتی سورەیا بەدرخان چۆن نەتەوەگەراییی کولتووریی کوردی شێوە پێ دا.
وتارەکە بخوێنەوەژیانی خالید بەگی جبران بناسە، ئەو سەربازەی یەکەم ڕێکخراوی نهێنیی کوردستانی دامەزراند. میراتەکەی و کاریگەرییەکەی لەسەر مێژووی کوردی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیان و میراتی موفتی پێنجوێنی بناسە، ئەو شاعیرەی بانگی کوردستانی کرد بیدار بێتەوە. بزانە موفتی پێنجوێنی چۆن ئیلهامی چاکسازیی کۆمەڵایەتی بەخشی.
وتارەکە بخوێنەوە
چیرۆکە کارەساتاوییەکەی حەسەن خەیری بناسە، نوێنەرێکی کورد کە کۆماری تورکیا بەکاری هێنا و خیانەتی لێ کرد. بزانە چیرۆکەکەی حەسەن خەیری چۆن هێمای خیانەتکردن لە کوردە.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی محەمەد ئەمین زەکی بناسە، زانایەکی کورد کە مێژووی گەلەکەی لە خۆڵەمێشەوە دووبارە بنیات نایەوە. بزانە بەرهەمەکەی محەمەد ئەمین زەکی چۆن هێشتا ئەمڕۆ ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی ناوازەی کازم ئینانچ، ژەنەڕاڵە کوردەکەی گەلیپۆلی، بناسە. بزانە چۆن کازم ئینانچ لە دوو ئیمپراتۆرییدا کاریگەری لەسەر مێژوو دانا.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی سەرنجڕاکێشی شێخ مەحموودی بەرزنجی بناسە؛ ئەو پاشای کوردستانەی ڕووبەڕووی ئیمپراتۆریی بەریتانیا وەستایەوە. میراتەکەی لە نەتەوەخوازیی کورددا بدۆزەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی سەعید نوورسی بناسە؛ ئەو زانا ئیسلامییە کوردەی بەدلیس کە ڕەسالەی نووری نووسی، لێکدانەوەیەکی مەزنی شەش هەزار لاپەڕەیی قورئان کە لە دوورخستنەوەدا نووسرا و بە نهێنی لە سەرانسەری تورکیادا بڵاو کرایەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی عەبدوڵڵا جەودەت (1869–1932)، ئەو ڕۆشنبیرە کوردەی تورکە گەنجەکانی هاودامەزراند، 28 ساڵ ئیجتیهادی بڵاو کردەوە، بەرگری لە سەربەخۆیی کورد کرد و لەو کۆمارە بێبەش کرا کە یارمەتیی دامەزراندنی دابوو.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی ئیسحاق سوکوتی بناسە، ئەو شۆڕشگێڕە لەبیرکراوەی هاودامەزرێنەری کۆمیتەی یەکگرتن و پێشکەوتن بوو. کاریگەرییەکەی لە چاکسازیی عوسمانی بدۆزەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
گەشتی ئیلهامبەخشی کەیلەب مەکلەمب، ناسراو بە سوورا، لە ئەمریکاوە بۆ کوردستان بناسە. لە داکۆکیی کولتووری و چیرۆکگێڕانی تایبەتی بکۆڵەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
لە وێنە قاوەییەکەی ساڵی 1885دا، سێ ژن بە جلوبەرگی نەریتییەوە بە ئارامی ڕاوەستاون و دەربڕینی ڕووخساریان تێکەڵەیەکە لە شێلگیری و بڕیاری بێدەنگ. ئەمانە ژنانی ئاسایی نین؛ ئەنەندیبای جۆشی لە هیندستان، کێی ئۆکامی لە ژاپۆن و سەبات ئیسلامبوولی لە سووریان، کە یەکەم پزیشکە ژنە مۆڵەتپێدراوەکانی وڵاتەکانی خۆیان بوون. لە کاتێکدا چیرۆکی جۆشی و ئۆکامی تا ڕادەیەک شوێنیان لە گێڕانەوە مێژووییەکاندا گرتووە، سەبات ئیسلامبوولی هێشتا لە تەمێکی نهێنیدا ماوەتەوە؛ ژنێکی ڕێگەخۆشکەر کە ژیانی ڕۆحی نەچەماوەی ئەو ژنانە نیشان دەدات کە لە کۆتایی سەدەی 19دا ڕووبەڕووی ڕێساکانی کۆمەڵگە دەبوونەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
میراتی پیرەمێرد بناسن؛ کەسایەتییەکی سەرەکی لە ئەدەب و ناسیۆنالیزمی کوردیدا. لە کاریگەریی بەردەوامی پیرەمێرد لەسەر ناسنامە و خۆڕاگریی کورد بکۆڵنەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
لەم بابەتە سەرنجڕاکێشەی بلۆگدا لە ژیانی خان مەحمود، دوا میری سەرکێشی موکس، بکۆڵەوە. میراتە بەردەوامە کوردییەکەی لە بەرگری و خۆبەڕێوەبردن بدۆزەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
لە ژیانی مستەفا یامولکی بکۆڵەرەوە؛ نیشتمانپەروەرێکی کورد کە بەناو ئیمپراتۆریەتەکاندا ڕۆیشت و داکۆکی لە دادپەروەری کرد. میراتی بەردەوامی مستەفا یامولکی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە
لە ژیانی حاجی مەلا سەعید کەرکوکلی زادە بکۆڵنەوە، کە کەسایەتییەکی سەرەکیی خۆبەڕێوەبردنی کورد بوو. بزانن چۆن حاجی مەلا سەعید کەرکوکلی زادە مێژووی کوردی داڕشت.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی ئەحمەدێ خاسی، پێشەنگی ئەدەبی زازاکی و عالِمێکی کورد، بناسن. ئەمڕۆ میراتە بەردەوامەکەی لە ئەدەبی زازاکیدا بدۆزنەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
ڕێڕەوی شەریف پاشا بناسە؛ دیپلۆماتێک کە بوو بە نەتەوەخوازێکی کورد. لە داکۆکیکردنی لە کوردستان لە کۆنفرانسی ئاشتیی پاریسدا بکۆڵەوە. میراتەکەی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە
میراتی شێخ سەعید بناسە، هێمای بەرەنگاربوونەوە و ئیمان لە سەردەمە ئاڵۆزەکاندا. کاریگەریی شێخ سەعید لەسەر مێژوو و ناسنامەی کورد بدۆزەوە.
وتارەکە بخوێنەوە