گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».
546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
مەحوی لە 1830 لەدایک بوو و لە 1906 کۆچی دوایی کرد؛ ناوی تەواوی مەلا محەمەد عوسمان بەڵخی، یان مەلا محەمەد کوڕی مەلا عوسمان بەڵخی بوو.
وتارەکە بخوێنەوە
لە دیمەنە پڕژیانە هونەرییەکەی ئێرانی قاجاردا، کە نەریت تێیدا بە بای نوێکردنەوە دەگەیشت، میرزا محەمەد ڕەزا کەڵهوڕ وەک کەسایەتییەکی مەزن لە بواری خەتنووسیی فارسیدا دەردەکەوێت.
وتارەکە بخوێنەوە
وەلی دێوانە لە 1826 لەدایک بوو و لە 1881 ئەم جیهانەی بەجێ هێشت؛ ناوی تەواوی وەلید کەوێخە محەمەد بوو و یەکێکە لە هەستبزوێنترین کەسایەتییەکانی ئەدەبی کوردیی سەدەی 19.
وتارەکە بخوێنەوە
حەسەن عەلی خانی گەڕووسی، کە لە 1820 لەدایک بوو و بە ئەمیر نیزامی گەڕووسی یان سەلارە لەشکر ناسرابوو، دەوڵەتدارێکی کورد بوو کە ژیانی سەردەمی فەرمانڕەوایی سێ پاشای قاجاری گرتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
حاجی قادر کۆیی لە سەرەتای سەدەی 19دا لەناو پەراوێزە ڕووخاوەکانی ئیمپراتۆریی عوسمانی لەدایک بوو و تەنها وەک شاعیر سەری هەڵنەدا، بەڵکو وەک بیرمەندێکی دووربین کە بڵێسەکانی نەتەوەخوازیی کوردیی هەڵگیرساند.
وتارەکە بخوێنەوە
جەعفەر قولی خان وەک دوا فەرمانڕەوای کاریگەری خاننشینی خۆی لە باکووری ڕۆژاوای ئێران پێگەی بەرز بووەوە، بەڵام ڕووبەڕووی شکست، دوورخستنەوە و گۆڕانێکی گەورە لە لایەنگرییەکاندا بووەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
مستەفا بەگ ساحبقڕان، کە بە نازناوە ئەدەبییەکەی کوردی زیاتر ناسراوە. لە دەوروبەری 1806 یان 1812 لە سلێمانی لەدایک بوو و یەکێکە لە کۆڵەکە بنەڕەتییەکانی ئەدەبی نوێی کوردی.
وتارەکە بخوێنەوە
مەولەوی تەوەگۆزی وەک کەسایەتییەکی ڕووناک لە مێژووی ئەدەبی و ڕۆحانیی کورددا سەری هەڵدا. لە 1806 لەدایک بوو و لە 1882 کۆچی دوایی کرد.
وتارەکە بخوێنەوە
ماه شەرەف خانمی مەستوورە ئەردەڵان وەک چرایەکی بەرەنگاربوونەوەی فکری سەری هەڵدا. لە 1805 لە سنە لەدایک بوو.
وتارەکە بخوێنەوە
بەدرخان بەگ (1803–1869)، دوا فەرمانڕەوای بۆماوەیی میرنشینی بۆتان، هێمایەکی ئاڵۆزی مێژووی کوردە.
وتارەکە بخوێنەوە
سالم، کە بە ناوی تەواوی عەبدولڕەحمان بەگی ساحبقران ناسراوە، بەردی بناغەیەکی کەلەپووری ئەدەبیی کوردە.
وتارەکە بخوێنەوە
نالی، کە ناوی تەواوی مەلا خدری ئەحمەد شاوەیسی میکایەلی بوو، تەنها نیشانەیەکی ئەدەبی نییە، بەڵکو هێمای بەرخودانی کولتووریی کورد و درەوشانەوەی فکرییە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئیبراهیم پاشا ئەلدەلاتی، والییەکی کورد کە لە کۆتایی سەدەی 18دا لە دیمەشقی عوسمانی مامەڵەی لەگەڵ ڕاپەڕین و چاکسازی دەکرد.
وتارەکە بخوێنەوە
حەیدەر خانی زەنگەنە وەک بەرپرسێکی پلەبەرز و بە ڕەچەڵەک کورد، کەسایەتییەکی سەرەکی بوو لە پتەوکردنی دەسەڵاتی بنەماڵەی فەرمانڕەوای زەنددا.
وتارەکە بخوێنەوە
عەلی تەرەماخی کەسایەتییەکی بنەڕەتیی پەرەسەندنی نەریتی فکریی کوردییە. ئەو لە کۆتایی سەدەی 17 یان سەرەتای سەدەی 18دا چالاک بووە.
وتارەکە بخوێنەوە
لە سێبەری چیا بەرزەکانی زاگرۆسدا، لەوێی ئیمپراتۆرییەکان لەگەڵ یەکتری دەکەوتنە ململانێ و هۆزەکان چارەنووسی خۆیان دادەڕشت، عەبدوڵڵا پاشا باجەلان، لە ناوەڕاستی سەدەی 18دا، وەک ڕابەرێکی کوردی بەهێز دەردەکەوت.
وتارەکە بخوێنەوە
لە دۆڵە سەوزەکانی پارێزگای کرماشانی ئێران، لەو شوێنەی چیاکانی زاگرۆس چیرۆکە کۆنەکانی خۆڕاگری و خۆشەویستی بە چرپە دەگێڕنەوە، یەعقووبی مایدەشتی وەک کەسایەتییەکی درەوشاوە لە مێژووی ئەدەبی کوردیدا سەری هەڵدا.
وتارەکە بخوێنەوە
مەحموودی بایەزیدی (1797–1859)، کە بە کوردی بە مەحموودێ بازیدی ناسراوە، کەسایەتییەکی بنەڕەتیی پاراستن و بەڵگەدارکردنی زمان، مێژوو و کولتووری کوردە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەحمەد بەگی کۆماسی (1796–1877) وەک دەنگێکی پڕ لە سۆز لە نەریتی ئەدەبیی کوردیدا سەری هەڵدا. ئەو بە کوردی بە ئەحمەد بەگی کۆماسی ناسراوە.
وتارەکە بخوێنەوە
لە تۆمارەکانی مێژووی ئێرانی سەدەی 19دا، کەسایەتیی کەم تێکەڵبوونە ئاڵۆزەکەی وەفاداریی هۆزی، توانای سەربازی و مانۆڕی سیاسی بەو ڕوونییەی عەزیز خانی موکری (1792–1871) بەرجەستە دەکەن.
وتارەکە بخوێنەوە
لێکۆڵینەوە لە ژیان و سەردەمی ئەڵڵاقولی خان زەنگەنە: پارێزگارێکی کورد لە ئێرانی ئاژاوەداری سەدەی 18دا
وتارەکە بخوێنەوە
خولام ڕەداخان ئەرکەوازی (نزیکەی 1765–1834)، کە بە غولامڕەزاخان ئەرکەوازییش ناسراوە، چرایەکی ڕووناکی مێژووی ئەدەبی کوردییە.
وتارەکە بخوێنەوە
مەعریفی نۆدێ هێشتا کەسایەتییەکی گرنگی مێژووی کولتووری و فکریی گەلی کوردە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەڵماس خانی کەنوولەیی هێشتا کەسایەتییەکی گرنگە لە مێژووی فارسیدا، کە ژیانی بەشێکی زۆری سەدەی 18ەمی دەگرتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە