گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».
546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
ئیبراهیم ئەلکورانی کەسایەتییەکی بەرچاوە لە مێژووی فکریی ئیسلامدا، کە بەرهەم و کاریگەرییەکانی لە سەدەی 17ەمدا زانستی کەلام و فەلسەفە و ڕۆحانیەتیان دەگرتەوە.
وتارەکە بخوێنەوەشەرەفخانی بەدلیسی هێشتا یەکێکە لە کاریگەرترین کەسایەتییەکانی مێژووی کورد. لە ساڵی 1543دا لەدایک بوو و تا ساڵی 1603 ژیا؛ ژیانی سەردەمێکی گۆڕانی گرنگی سیاسی و کولتووری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا گرتەوە. بەشدارییەکانی وەک مێژوونووس و شاعیر و سەرکردە، ناسنامەی کوردی و تێگەیشتنی مێژوویییان بۆ چەندین سەدە داڕشتووە. ئەم بابەتە ژیان و بەرهەمە سەرەکییەکانی و ئەو کاریگەرییە بەردەوامە دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە کە لەسەر مێژووی کورد هەیبووە. !دیمەنێک لە ئاستی چاوەوە بۆ دەستنووسێکی کۆن بە نووسینی کوردی. سەرەتای ژیان و پاشبنەما
وتارەکە بخوێنەوە
مەحموودی کورد، کە بە مەحموود ئەلکوردی یان ئۆستا مەحموودیش ناسراوە، هونەرمەند و پیشەوەرێکی دیاری کوردی سەدەی 15ەم بوو.
وتارەکە بخوێنەوە
مەلا حوسێنی باتەیی وەک کەسایەتییەکی مەزن لە مێژووی ئەدەبیات و کولتووری کوردیدا دەردەکەوێت. لە سەرەتای سەدەی 15ەمدا لەدایک بوو.
وتارەکە بخوێنەوە
شێخ ئۆبەکر وەک کەسایەتییەکی دیاری سەدەی 13ەم دەردەکەوێت کە ژیان و فێرکارییەکانی کاریگەرییەکی بەردەوامیان لەسەر کۆمەڵگەکەی و دەرەوەی ئەو کۆمەڵگەیە بەجێ هێشت.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەبولفیدا (1273–1332) وەک کەسایەتییەکی دیار لە مێژووی زانستی سەدەکانی ناوەڕاستدا دەردەکەوێت. کارەکانی وەک مێژوونووس و جوگرافیناس شوێنەوارێکی بەردەوامیان لە تێگەیشتن لە جیهانی ئیسلامی و دەرەوەی ئەو جیهانەدا بەجێ هێشت. ئەم بابەتە ژیان و بەشدارییەکانی و کاریگەریی بەردەوامی نووسینەکانی دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە. سەرەتای ژیان و پاشبنەما: ئەبولفیدا لە ساڵی 1273دا لە دیمەشق لەدایک بوو و لە بنەماڵەیەکەوە هات کە نەریتێکی زانستیی بەهێزی هەبوو. ناوی تەواوی ئەسمەعیل کوڕی عەلی کوڕی مەحموود بوو، بەڵام بە فراوانی بە لقەبە ڕێزگرتنەکەی، ئەبولفیدا، ناسراوە.
وتارەکە بخوێنەوە
زمانەوانیی عەرەبی مێژوویەکی دەوڵەمەندی هەیە کە زۆر زانا دایانڕشتووە و بناغەی لێکۆڵینەوە و پاراستنی زمانەکەیان داناوە.
وتارەکە بخوێنەوە
سەدەی 12ەم سەردەمێکی گۆڕانی قووڵ و گەشەی فکری بوو لە زۆر ناوچەی جیهاندا. لە نێو ئەو کەسایەتییانەی ئەم سەردەمەیان داڕشت، فەخرەدین وەک کەسایەتییەکی دووربین دەردەکەوێت کە بیرۆکە و کردارەکانی شوێنەوارێکی بەردەوامیان لە مێژوودا بەجێ هێشت.
وتارەکە بخوێنەوە
لێکۆڵینەوە لە حەدیس، واتە وتە و کردار و پەسەندکردنەکانی پێغەمبەر محەممەد، کۆڵەکەیەکی سەرەکیی زانستی ئیسلامی پێک دەهێنێت.
وتارەکە بخوێنەوە
سەدەی 12ەم سەردەمێک بوو کە بە خەباتی توندی سیاسی و سەربازی بە درێژاییی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دیار بوو. لە نێو ئەو کەسایەتییە زۆرانەی ئەم سەردەمەیان داڕشت، چاکیر ئەلکوردی وەک سەرکردەیەکی دیار دەردەکەوێت کە زۆرجار پشتگوێ خراوە.
وتارەکە بخوێنەوە
فەزڵ کوڕی مەحموود هێشتا کەسایەتییەکی گرنگە لە مێژووی ئیسلامدا، بەڵام زۆرجار بەشدارییەکانی کەمتر لە بەشداریی سەرکردە و زانا دیارەکانی تر سەرنج ڕادەکێشن. تێگەیشتن لە میراتەکەی تێڕوانینێکی بەنرخ بۆ گۆڕانکارییە سیاسی و کولتووری و ئایینییەکانی سەردەمەکەی پێشکەش دەکات. ئەم بابەتە لەوە دەکۆڵێتەوە کە فەزڵ کوڕی مەحموود کێ بوو، ڕۆڵی لە داڕشتنی مێژووی ئیسلامدا چی بوو و کردار و سیاسەتەکانی چ کاریگەرییەکی بەردەوامیان هەبوو. فەزڵ کوڕی مەحموود کێ بوو؟ فەزڵ کوڕی مەحموود فەرمانڕەوا و کەسایەتییەکی کاریگەر بوو لە سەردەمی ئیسلامیی سەدەکانی ناوەڕاستدا.
وتارەکە بخوێنەوە
لە میراتی فەخروننیسا بکۆڵەوە، زانایەکی پێشەنگی سەدەی 11 لە توانامەندکردنی ژناندا. کاریگەریی فەخروننیسا لەسەر مێژوو بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەبوعەبدولڵا حوسێن کوڕی دوستەک هەربوختی، کە بە ئەبو شوجاع یان بە سادەیی بە بادیش ناسراوە، کەسایەتییەکی مەزنی مێژووی کوردە.
وتارەکە بخوێنەوە
میر محەمەدی ڕەواندز هێشتا یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین کەسایەتییەکانی مێژووی کوردە. ژیان و میراتەکەی شێوەیان بە کولتووری کوردی داوە.
وتارەکە بخوێنەوە
شەیدای هەورامی کەسایەتییەکی دیاری ئەدەبی کوردییە و بە شیعرە عیرفانییە قووڵەکانی و تێڕامانە زیندووەکانی لە سروشت ناسراوە. لە ساڵی 1784دا لە گوندی خانەقا لە نزیک پاوە لە ئێران لەدایک بوو و میراتێکی بەردەوامی بەجێ هێشت کە هێشتا ئیلهام بەو خوێنەر و توێژەرانە دەبەخشێت کە حەزیان بە کولتووری کوردی و شیعری ڕۆحانی هەیە. ئەم بابەتە ژیانی، بابەتە شیعرییەکانی و گرنگیی کولتووریی بەرهەمەکانی دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
عەلی حەریری، کە بە شێخ ئەحمەدی بۆتانییش ناسراوە، یەکێکە لە کەسایەتییە مەزنەکانی مێژووی ئەدەبی کوردی.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەبو حەنیفە ئەحمەد کوڕی داوود دینەوەری یەکێکە لە دیارترین کەسایەتییەکانی سەردەمی زێڕینی ئیسلام.
وتارەکە بخوێنەوە
محەممەد کوڕی عوسمان، کە بە محەممەد ئەلکەبیر بە فراوانی ناسراوە، لە ساڵی 1776ەوە تا 1796 سەرکردایەتیی بەیلەکی ڕۆژاوای کرد.
وتارەکە بخوێنەوە
شێخ عوسمانی سیراجەدینی ئەلنەقشبەندی کەسایەتییەکی بەرچاوە لە مێژووی ڕۆحانیەت و زانستی ئیسلامیدا.
وتارەکە بخوێنەوەمەولانا خالیدی شەهرەزووری، کە بە خالیدی بەغدادیش ناسراوە، کەسایەتییەکی بەرزپایەی مێژووی تەسەوفی کوردییە.
وتارەکە بخوێنەوە
لەوانەیە ناوی سلێمان حەلەبی ئەمڕۆ بە شێوەیەکی فراوان نەناسرێت، بەڵام کردارەکانی لە 1800دا شوێنەوارێکیان لە مێژوودا بەجێهێشت کە دەنگدانەوەکەی بە درێژایی کات بەردەوامە.
وتارەکە بخوێنەوەغوڵامڕەزاخان ئەرکەوازی شاعیر و زاهیدێکی گرنگی کورد بوو لە کۆتایی سەدەی 18 و سەرەتای سەدەی 19، کە بە تێکەڵکردنی تایبەتیی ڕیالیزمی کۆمەڵایەتی و عیرفانی سۆفییانە ناسراوە.
وتارەکە بخوێنەوە
عەبدولکەریمی بەرزنجی (1716–1764) وەک کەسایەتییەکی گرنگ لە فیقهی ئیسلامیدا دەناسرێتەوە، بە تایبەتی لە نەریتی سوننیی شافعییدا.
وتارەکە بخوێنەوە
چیرۆکی زارۆ ئاغا بە بانگەشەیەکی سەرسوڕهێنەر خەیاڵی مرۆڤ ڕادەکێشێت: پیاوێک کە زیاتر لە 160 ساڵ ژیاوە. لە کۆتایی سەدەی 18ەمدا لەدایک بووە و لە سەرەتای سەدەی 20ەمدا مردووە.
وتارەکە بخوێنەوە