گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».
546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
لە ژیانی مەولانزادە ڕیفعەت بەگ بکۆڵنەوە، دەنگێکی یاخی بۆ دادپەروەری لە کۆتایی سەردەمی عوسمانیدا. خەباتەکەی بۆ دادپەروەری و میراتە بەردەوامەکەی بناسن.
وتارەکە بخوێنەوە
ڕێبازی قووڵی عەبدولحەکیم ئەرڤاسی، زانایەکی تەسەوف کە لە سەردەمە ئاڵۆزەکاندا تێپەڕی، بناسن. ئەمڕۆ لە میراتی بەردەوامی عەبدولحەکیم ئەرڤاسی بکۆڵنەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
میراتی چەراغ عەلی خان زەنگەنە (کۆچی دوایی دوای 1864–65)، کەسایەتییەکی چارەنووسساز لە مێژووی کوردیدا، بناسن. لە بەشدارییەکانی ئەو لە ناسنامە و ڕابەرایەتیی کوردی و دیمەنی سیاسیی سەردەمەکەیدا بکۆڵنەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
لە ژیانی عەبدولڕەزاق بەدرخان (1864–1918) بکۆڵنەوە؛ میرێکی کورد کە لە ناو ئاڵۆزییەکانی ئیمپراتۆریا، نەتەوەخوازی و شۆڕشدا ڕێی خۆی دەدۆزییەوە. کاریگەریی ئەو لەسەر ناسنامە و مێژووی کورد بناسن.
وتارەکە بخوێنەوە
لە ژیانی سەید ڕەزا، ڕابەرە سەرپێچیکارەکەی دەرسیم، و میراتە بەردەوامەکەی بکۆڵەوە. بزانە بەرخۆدانی سەید ڕەزا چۆن مێژووی کوردی داڕشت.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی شێخ عەلی حیسامەدینی نەقشبەندی بناسن، کەسایەتییەکی سەرەکیی تەسەوفی کورد. کاریگەریی بەردەوامی ئەو لە تەریقەتی نەقشبەندی بدۆزنەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی شەمدین ئاغا بناسن، ئەو فەرماندە کوردەی دیمەشقی سەدەی 19ی شێوە پێ دا. بزانن چۆن شەمدین ئاغا کاریگەریی لە جووڵەکانی دەسەڵاتی ناوچەیی کرد.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی سەبات ئیسلامبوولی (دەیەی 1860–1941) بناسە؛ پزیشکێکی پێشەنگی کوردی جوو لە سووریا. لە گەشتەکەی لە دیمەشقی عوسمانییەوە تا بەدەستهێنانی MD لە ئەمریکا و بەشدارییە کاریگەرەکانی لە تەندروستیی ژنان و فێمینیزم فێر ببە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەدەب (1860–1918) شاعیرێکی کورد بوو کە ناوی تەواوی عەبدوڵڵا بەگی کوڕی ئەحمەد بەگی بابامیری، میسباحەلدیوان، بوو؛ شیعرگەلێکی دەخوڵقاند کە لە سنووری نێوان نەریتی کلاسیکی و سۆزی کەسییدا سەمایان دەکرد.
وتارەکە بخوێنەوە
میقداد میدحەت بەدرخان: پێشەنگی ڕۆژنامەگەری و نەتەوەخوازیی کوردی - دەربارەی ئەم کەسایەتییە دیارە کوردە و ڕووداوەکانی ژیانی زیاتر بزانە.
وتارەکە بخوێنەوە
حەریق: دەنگە عیرفانییەکەی شیعری کوردی (1856–1909). لە مێژووی کورددا ژیان و بەرهەمەکانی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە
سائیب (1854–1910)، کە بە ناوی ئەحمەد مەلا قادر لەدایک بوو، بەڵگەیەکە بۆ ڕۆحی بەردەوامی نەریتی ئەدەبیی کوردی لە سەردەمێکدا کە بە لاوازبوونی ئیمپراتۆریا، سەرهەڵدانی نەتەوەخوازی و گەشەی هێواشی دەربڕین بە زمانی خەڵک دیار بوو.
وتارەکە بخوێنەوە
عوسمان ئەفەندیۆ بابژ، کە لە 1852 لەدایک بوو و لە 1929 کۆچی دوایی کرد، زیاتر بوو لە کەسایەتییەکی ئایینی؛ موفتی و شاعیر و پێشەنگێکی ئەدەبی زازا بوو.
وتارەکە بخوێنەوە
لە ژیانی دیاپ یڵدڕم (1852–1932) بکۆڵەرەوە؛ سەرکردەیەکی جێی مشتومڕی عەلەوی و زازا و کورد کە لەگەڵ ئەتاتورک هاوپەیمان بوو، دژایەتیی ڕاپەڕینەکانی کرد و لە کۆتایی سەردەمی عوسمانی و سەرەتای کۆماردا شێوەی بە پەیوەندییە تورکی و کوردییەکان دا. میراتەکەی لە یەکگرتوویی و دابەشبوون بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەمین عەلی بەدرخان لە دوورخستنەوەدا لەدایک بوو و لە سێبەری میراتی خێزانەکەیدا گەورە بوو. ئەمین وەک پارێزەر، فەرمانبەری حکومەت، سەرکردەی ڕاپەڕین و داکۆکیکارێکی خاوەن دید بۆ مافەکانی کورد سەری هەڵدا.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی عەبدولقادر عوبەیدوڵڵا (1851–1925) بناسن: دەوڵەتپیاوی عوسمانی، سەرکردەی ئایینی و نەتەوەپەروەری کورد. میراتەکەی و کۆتایی سەردەمێک بدۆزنەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
میرزا عەبدولقادر پاوەیی (1850–1910) شاعیر و نووسەرێکی کورد بوو کە بە شێوەزاری گۆرانی (هەورامی) شیعری دەهۆنییەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
عادلەخانم، کە بەریتانییەکان زۆرجار پێیان دەگوت «شازادەی ئازایان»، ژنێکی خانەدانی کورد بوو کە دوای مردنی هاوسەرەکەی بووە فەرمانڕەوای کردەیی هۆزی جاف.
وتارەکە بخوێنەوە
بەدری پاشا سیاسەتمەدارێکی کوردی عوسمانی لە بنەماڵە ناودارەکەی بەدرخان بوو، نەوەکانی دوا فەرمانڕەوایانی میرنشینی بۆتان.
وتارەکە بخوێنەوە
لە ئەدەبی کوردیی سەدەی 19دا، کەم دەنگ بە پاکی و قووڵایی وەفایی دەنگ دەداتەوە؛ شاعیرێک کە هۆنراوەکانی جەوهەری خۆشەویستی، سروشت و عیرفانی سۆفییان گرتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئیبراهیم پاشای میلی لە کۆتاییی سەردەمی عوسمانیدا وەک کەسایەتییەکی بەهێز سەری هەڵدا. لە 1843 لەدایک بوو و لە 1908 کۆچی دوایی کرد و زۆرجار بە میلی ئیبراهیم پاشا ناو دەبرێت.
وتارەکە بخوێنەوە
کارگێڕ و نووسەری بنەماڵەی بابان، ڕێڕەوی کارەکەی لە ویلایەتەکان و میراتی بنەماڵەکەی، لەگەڵ ڕوونکردنەوەی ناکۆکیی بەروارەکانی لەدایکبوون و جیاکردنەوەی وەزیرێکی هاوناو.
وتارەکە بخوێنەوە
شێخ ڕەزا تاڵەبانی، لەدایکبووی 1835، شاعیرێکی فرەڕەهەند بوو کە دێڕەکانی لە نێوان تەنز، گاڵتەی بێپەردە و تێڕامانی دڵتەزێندا دەسووڕانەوە و ناوەڕۆکی ناسنامەی کوردییان دەگرتە خۆ.
وتارەکە بخوێنەوە
محەمەد سەعید پاشا، کە لە 1834 لەدایک بوو و لە 1907 کۆچی دوایی کرد و بەهۆی ڕەگ و ڕیشە کوردییەکانیەوە بە خۆشەویستی یان بە گاڵتە بە «سەعید پاشای کورد» ناسراو بوو، پایەیەکی سەرەکیی دیپلۆماسیی عوسمانی بوو.
وتارەکە بخوێنەوە