پێشەکی
دارا یەکێکە لە شوێنەوارە کۆنە مەزنەکانی ناوچە کوردییەکە؛ وێرانەکانی شارێکی قەڵاداری بەهێزی ڕۆمی–بیزەنتی کە لە دۆڵێکدا نزیک ماردین، نزیک سنووری ئەمڕۆی سووریا، بڵاو بوونەتەوە. نزیکەی پانزە سەدە لەمەوبەر وەک بەربەستێکی بەرگری بەرامبەر ئیمپراتۆریای ئێران بنیات نرا، و دارا گەشەی کرد و بوو بە شارێکی بەهێزی دیوارەدراو، بە کۆگای ئاوی زەبەلاح و بەنداوێکی مەزن و کانەکانی بەرد و گۆڕە هەڵکۆڵراوەکانی ناو بەرد. بەشێکی زۆریان هێشتا لە نێو کێڵگەکان و گوندە نوێیەکەدا بەجێماون کە لە نێو وێرانەکاندا هەیە. یادگارییەکی کاریگەرە لەو سەردەمەی ئەم خاکە سنوورێکی جێی ملمڵانێی نێوان ئیمپراتۆریاکان بوو.
دارا، شارێکی قەڵادار کە لە لێواری دوو ئیمپراتۆریادا بنیات نرا، کۆگاکانی ئاو و دیوارەکانی لە نێو گردەکاندا هەڵگرتووە. ئەم ناساندنە باس لە شارەکە، مەبەستی بنیادنانی و پاشماوەکانی دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• دارا شارێکی قەڵاداری کۆنی ڕۆمی–بیزەنتییە نزیک ماردین، لە نزیک سنووری سووریا.
• لە سەرەتای سەدەی 6 وەک بنکەیەکی بەهێز بەرامبەر ئێران دروست کرا.
• کۆگای ئاوی زەبەلاح، بەنداو، کانەکانی بەرد و گۆڕە هەڵکۆڵراوەکانی ناو بەردی تێدا بوو.
• شوێنی شەڕێکی بەناوبانگی نێوان ڕۆمە و ئێران بوو.
• وێرانە فراوانەکانی لە دەوری گوندێکی بچووکی نوێدا بەجێماون.
زانیارییە خێراکان
ناو: دارا (ئەناستاسیۆپۆلیس)
جۆر: شاری قەڵاداری کۆن (وێرانەکان)
وڵات / هەرێم: تورکیا (باکوور)
پارێزگا: ماردین (نزیک سنووری سووریا)
کاتی دروستکردن: سەرەتای سەدەی 6 زایینی
مەبەست: بنکەی بەهێزی بیزەنتی بەرامبەر ئێران
تایبەتمەندییەکان: کۆگاکانی ئاو، بەنداو، کانەکانی بەرد، گۆڕە بەردینییەکان
بەناوبانگە بە: شەڕی دارا (530 زایینی)
ناوەڕۆک
کۆگاکانی ئاو، بەنداوەکان و کانەکانی بەرد
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
دارا لە کوێیە؟
دارا لە دۆڵێکدایە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ماردین، لە خاکە شەپۆلاوییەکانی نێوان شارەکە و سنووری ئەمڕۆی سووریا؛ زۆر دوور نییە لە نوسەیبین، نەسیبینی کۆن، و لە مەودای گەیشتن بە گردەکانی تور عەبدین لە دەوروبەری میدیاددایە. وێرانەکان لە ناو و دەوروبەری گوندێکی بچووکدا بڵاو بوونەتەوە کە لە نێوانیاندا گەشەی کردووە، لەو شوێنەی دیوارە کۆنەکان، کۆگاکانی ئاو و گۆڕەکان لە نێو ماڵ و کێڵگەکانی ئەمڕۆدا هەن.
قەڵایەک بەرامبەر ئێران
ئیمپراتۆریای بیزەنتی لە سەرەتای سەدەی شەشەم دارای وەک شارێکی مەزنی قەڵادار بنیاتی نا بۆ پاراستنی سنوور بەرامبەر ئیمپراتۆریای ڕکابەری ئێران، کە بنکە بەهێزەکانی خۆی لە نزیکدا بوون. بە خێرایی و لە پێوەرێکی مەزندا دروست کرا، دیوار و بورج و دەروازەی بەهێز و حامیەیەکی بۆ پاراستنی سنوور پێ بەخشرا. بۆ ماوەیەکی درێژ دارا یەکێک لە گرنگترین شارە سەربازییەکانی ڕۆژهەڵات بوو، بنەمایەکی سەرەکیی شەڕە بێکۆتاییەکانی نێوان ئەو دوو ئیمپراتۆریا مەزنەی ملمڵانێیان لەسەر ئەم خاکە دەکرد؛ خودی بوونی شارەکەش بابەتی پەیماننامە و گرژیی نێوانیان بوو.
کۆگاکانی ئاو، بەنداوەکان و کانەکانی بەرد
بۆ دابینکردنی پێداویستیی شارێکی مەزن و حامیەیەک لە ئەم خاکە وشکەدا، بنیادنەرەکانی دارا بەرهەمی سەرنجڕاکێشی ئەندازیاریی ئاویان دروست کرد. کۆگا زەبەلاحە ژێرزەوییەکانی ئاو، کە سەقفەکانیان بە ڕیزی کەوانە و ستوون هەڵگیرابوون، ئاویان بۆ شارەکە هەڵدەگرت. بەنداوێکی مەزن لەسەر ئەو جۆگەیەی بە ناو شارەکەدا دەڕۆیشت ڕەوتی ئاوی کۆنترۆڵ دەکرد و لە هەردوو وشکەساڵی و لافاو دەیپاراست. لە دەوری شارەکە، کانەکانی بەرد کە بە قووڵی لە بەرددا هەڵکۆڵرابوون بەردی دیوارەکانیان دابین دەکرد، و لە هەمان ڕووە بەردینییەکانی کانەکاندا گۆڕ و ژوور هەڵکۆڵران. زۆرێک لەم بینا سەرسوڕهێنەرانە بەجێماون و سەردانکەران هێشتا دەتوانن دابەزنە ناو کۆگاکانی ئاو کە دەنگ تێیاندا دەزرینگێتەوە.
شەڕی دارا
دارا لە مێژوودا وەک شوێنی شەڕێکی مەزن بەناوبانگە کە لە بەرامبەر دیوارەکانی لە ساڵی 530 ئەنجام درا؛ سوپایەکی بیزەنتی سەرکەوتنێکی بەناوبانگی بەسەر هێزێکی ئێرانی زۆر گەورەتردا بەدەست هێنا. شەڕەکە وەک یەکەم سەرکەوتنی مەزنی یەکێک لە بەناوبانگترین ژەنەڕاڵەکانی سەردەمەکە یاد دەکرێتەوە، و تا ئەمڕۆ وەک نموونەیەکی کلاسیکیی تاکتیکی لێهاتووانە لێکۆڵینەوەی لەبارەوە دەکرێت. پێکدادانەکەی دارا یەکێک بوو لە شەڕە زۆرەکانی لەسەر ئەم شارە سنوورییە، کە گرنگیی ستراتیژییەکەی کردبووی بە دەستکەوتێکی جێی ملمڵانێ، جار لە دوای جار لە ماوەی شەڕە درێژەکانی دوو ئیمپراتۆریاکەدا.
دارا لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ دارا شوێنەوارێکی فراوان و پڕهەستی شوێنەوارناسییە؛ هەڵکۆڵین هەر بەردەوامە لە ئاشکراکردنی سەرسوڕهێنەرە نێژراوەکانی شارە کۆنەکە لە نێو ماڵەکانی گوندە نوێیەکەدا. سەردانکەران دێن بۆ گەڕان بە ناو کۆگا مەزنەکانی ئاو، گۆڕە هەڵکۆڵراوەکانی ناو بەرد و گۆڕستانەکە، پاشماوەکانی دیوار و وێرانەکانی بەنداوەکە، لە خاکە سنوورییە ئارامەکە نزیک ماردین. دارا، یادگاریی سەردەمێک کە ئەم خاکە لێواری ئیمپراتۆریاکان بوو، وەک یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین شوێنەوارە کۆنەکانی ناوچە کوردییەکە بەردەوامە.
ڕیزبەندیی کاتی
سەرەتای سەدەی 6 — بیزەنتییەکان دارا وەک قەڵایەک بەرامبەر ئێران بنیاتی دەنێن.
530 زایینی — سەرکەوتن لە شەڕێکی بەناوبانگ لە بەرامبەر دیوارەکانی دارا بەدەست دەهێنرێت.
سەدەی 6 — دارا شارێکی سەرەکیی سنوورییە کە دوو ئیمپراتۆریاکە ملمڵانێی لەسەر دەکەن.
سەردەمەکانی دواتر — شارەکە پاشەکشە دەکات و وێران دەبێت.
ئەمڕۆ — دارا شوێنەوارێکی فراوانی شوێنەوارناسییە لە تەنیشت گوندێکی نوێ.
پرسیارە باوەکان
دارا چییە؟
دارا وێرانەکانی شارێکی قەڵاداری کۆنی ڕۆمی–بیزەنتییە نزیک ماردین، کە لە سەرەتای سەدەی 6 وەک بنکەیەکی بەهێز بەرامبەر ئێران دروست کرا، بە کۆگای ئاوی مەزن و بەنداو و کانەکانی بەرد و گۆڕە هەڵکۆڵراوەکانی ناو بەرد.
دارا لە کوێیە؟
لە دۆڵێکدایە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ماردین لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا، نزیک سنووری سووریا و شاری کۆنی نەسیبین (نوسەیبین).
شەڕی دارا چی بوو؟
شەڕێک بوو کە لە بەرامبەر دیوارەکانی شار لە 530 زایینی ئەنجام درا؛ سوپایەکی بیزەنتی سەرکەوتنێکی بەناوبانگی بەسەر هێزێکی ئێرانی گەورەتردا بەدەست هێنا، سەرکەوتنێکی سەرەتایی ژەنەڕاڵێکی بەناوبانگ.
ئەمڕۆ لە دارا چی دەبینرێت؟
سەردانکەران دەتوانن بە ناو کۆگا زەبەلاحە ژێرزەوییەکانی ئاو، گۆڕە هەڵکۆڵراوەکانی ناو بەرد و گۆڕستانەکە، پاشماوەکانی دیوارەکانی شار و وێرانەکانی بەنداوێکی کۆندا بگەڕێن، لە نێو گوندە نوێیەکەدا.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
شەڕە بیزەنتی–ئێرانییەکان · شارە کۆنە سنوورییەکان · خاکە سنوورییەکانی ماردین · ماردین · نوسەیبین · میدیاد.