پێشەکی
داوود (داوود کۆسوار) یەکێکە لە هەفت تەن، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی یارسان (ئەهلی حەق)، و هەموو یارسانییەکان وەک دەلیل، واتە «ڕێنیشاندەر»، دەیناسن. لەگەڵ پیر، مامۆستاکە، دەلیل یەکێکە لەو دوو ڕێنیشاندەرە ڕۆحییەی کە هەر یارسانییەک دەبێت هەیبێت؛ داوود نموونە سەرەتاییەکەی ئەم پێگە پیرۆزەیە.
داوود هەروەها یەکێکە لە سەرنجڕاکێشترین ئەندامەکانی حەوتەکە. لە نەریتێکی یارسانیدا ئەو فریشتەیەیە کە ڕەتی کردەوە لەبەردەم ئادەمدا کڕنۆش ببات و سەرپەرشتیاری جیهانی دنیاییە؛ ئەم کەسایەتییە تاووسی مەلەکی ئێزدییەکان دەهێنێتەوە یاد. باوەڕ وایە کە لە جیهاندا وەک شەهیدەکە حەلاج و تەنانەت وەک کاوەی ئاسنگەر دەرکەوتووە؛ بەمەش ئایینی یارسان بە ئەفسانە فراوانە کوردی و ئیسلامییەکانەوە دەبەستێتەوە.
ناوەڕۆک
مشتومڕەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
داوود کێیە؟
داوود بوونەوەرێکی پیرۆزی یارسانییە، یەکێک لە هەفت تەن، کە وەک دەلیل، ڕێنیشاندەری ڕۆحیی باوەڕداران، ڕێزی لێ دەگیرێت. زۆرجار بە فریشتەی مەزن میکائیل دەناسرێت و بە مۆسیقا و ڕۆژی یەکشەممەوە پەیوەستە. لە هەندێک نەریتدا ئەو فریشتەیەیە کە کڕنۆشبردنی بۆ ئادەم ڕەت کردەوە و بەرپرسیارێتیی جیهانی ماددیی پێ سپێردرا. لە باوەڕی یارسانیدا، زاتەکەی لە کەسایەتییەکانی وەک شەهیدە سۆفییەکە حەلاج و پاڵەوانەکە کاوەی ئاسنگەردا دەرکەوتووە.
خاڵە سەرەکییەکان
داوود (داوود کۆسوار) یەکێکە لە هەفت تەن، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی یارسانییەت.
ئەو دەلیلە، «ڕێنیشاندەر»، یەکێک لەو دوو ڕێنیشاندەرە ڕۆحییەی کە هەر یارسانییەک دەبێت هەیبێت.
زۆرجار بە فریشتەی مەزن میکائیل دەناسرێت و بە مۆسیقا و دەنگەوە پەیوەستە.
لە نەریتێکدا ئەو فریشتەیەیە کە کڕنۆشبردنی بۆ ئادەم ڕەت کردەوە و جیهانی دنیایی بەڕێوە دەبات، کە تاووسی مەلەک دەهێنێتەوە یاد.
باوەڕ وایە کە وەک شەهیدە سۆفییەکە حەلاج و وەک کاوەی ئاسنگەر دەرکەوتووە.
زانیارییە خێراکان
ناو: داوود (داوود کۆسوار، «دەیڤید»؛ بە نافەرمی داوو)
نەریت: یارسانییەت (ئەهلی حەق / کاکەیی)
ڕۆڵ: یەکێک لە هەفت تەن؛ دەلیل، ڕێنیشاندەری ڕۆحیی هەموو یارسانییەکان
هاوتاکەی: پیر (پیر بنیامین)؛ هەر یارسانییەک هەم پیرێک و هەم دەلیلێکی هەیە
بەمە دەناسرێت: فریشتەی مەزن میکائیل (ناساندنەکان دەگۆڕێن)؛ بە مۆسیقا و دەنگەوە پەیوەستە
ڕۆژ: لە ناو حەوتەکەدا بە یەکشەممەوە پەیوەستە
لە نەریتێکدا: ئەو فریشتەیەی کڕنۆشبردنی بۆ ئادەم ڕەت کردەوە، سەرپەرشتیاری جیهانی دنیایی (هاوشێوەی تاووسی مەلەک)
دەرکەوتنەکان: باوەڕ وایە کە وەک شەهیدە سۆفییەکە حەلاج و وەک کاوەی ئاسنگەر دەرکەوتووە
گرنگی: فراوانیی گشتگیری و تناسخی ئەفسانەناسیی یارسانی بەرجەستە دەکات
شاهیدی: ناوەندی باوەڕی یارسانی و کەلامی سەرەنجامە (لە زارەکییەوە بۆ نووسراو)
دەلیل: ڕێنیشاندەر
لە نێوان هەفت تەندا داوود پێگەی دەلیل، ڕێنیشاندەر، هەیە. زۆربەی جار بە فریشتەی مەزن میکائیل دەناسرێت، بە ڕۆژی یەکشەممەوە پەیوەستە و لە نەریتدا بە مۆسیقا و ڕەهەندی پیرۆزی دەنگەوە بەستراوەتەوە. بۆ هەموو یارسانییەکان بە سادەیی «دەلیل»ە.
دەلیل نیوەی جووتێکە. هەر یارسانییەک دەبێت هەم پیرێکی هەبێت، مامۆستایەکی ڕۆحی، و هەم دەلیلێک، ڕێنیشاندەرێک؛ هەر یەکەیان ڕۆڵی خۆی لە ڕێگاکەدا هەیە. لە کاتێکدا پیر بنیامین نموونە سەرەتاییەکەی پیرە، مامۆستای مامۆستایان، داوود نموونە سەرەتاییەکەی دەلیلە. پێکەوە ئەم دوو پێگەیە، مامۆستا و ڕێنیشاندەر، باوەڕدار بە ڕێگای ڕاستیدا دەبەن.
ئەو فریشتەیەی کڕنۆشی نەبرد
یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نەریتەکان دەربارەی داوود لە کۆمەڵەی یارسانیی گورانەوە هاتووە. لەوێ دەگوترێت کە داوود، وەک فریشتەکەی چیرۆکە کۆنەکان، کڕنۆشبردنی لەبەردەم ئادەمدا ڕەت کردەوە و بەرپرسیارێتیی جیهانی دنیایی و ماددیی پێ سپێردرا. ئەمە ڕۆڵێکی پێ دەدات کە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش نزیکە لە ڕۆڵی تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووسی ئێزدییەکان.
وەک لای ئێزدییەکان، ئەم باوەڕە بووەتە هۆی ئەوەی کەسانی دەرەوە ئەهلی حەق بە شەیتانپەرستی تۆمەتبار بکەن. تۆمەتەکە بوختانە. لە تێگەیشتنی یارسانیدا ئەو فریشتەیەی کڕنۆشی نەبرد لەبەر دڵبەستەیی وای کرد و سەرپەرشتیاری جیهانە، نەک فەرمانڕەوای دۆزەخ یان سەرچاوەی خراپە. هاوشێوەییەکە لەگەڵ تاووسی مەلەک یەکێکە لە ڕوونترین نیشانەکانی خزمەیەتیی قووڵی نێوان ئەم دوو ئایینە کوردییە.
داوود و حەلاج
بەپێی نەریتی یارسانی، زاتی داوود لە جیهاندا بە زۆر شێوە دەرکەوتووە. بەناوبانگترین دەرکەوتنی مەنسووری حەلاجە، عارفە سۆفییە مەزنەکە کە لە سەدەی دەیەمدا لە بەغدا لەبەر ڕاگەیاندنی «ئەنەلحەق»، واتە «من ڕاستیم»، ئێعدام کرا. لە باوەڕی یارسانیدا حەلاج دەرکەوتنێکی داوود بوو، و هاوارەکەی بۆ یەکبوون لەگەڵ خودایی لەگەڵ ئایینێکدا دەگونجێت کە خودی ناوەکەی، ئەهلی حەق، واتە «خەڵکی ڕاستی».
لە هەندێک گێڕانەوەدا هەمان زنجیرەی دەرکەوتن بە کەسایەتییە دواترەکانی وەک شەمسە تەبریزی، شاعیر و هاوەڵی ڕۆمی، بەردەوام دەبێت. بەم شێوەیە داوود ئایینی یارسان بە مێژووی فراوانتری عیرفانی سۆفییەوە دەبەستێتەوە و دەنگە بوێرترینەکانی وەک دەربڕینەکانی یەکێک لە حەوتەکە لەخۆ دەگرێت.
داوود و کاوەی ئاسنگەر
ئەوەی بۆ نەریتی کوردی زیاتر سەرنجڕاکێشە ئەو باوەڕەیە کە کاوەی ئاسنگەر، پاڵەوانەکە کە زەحاکی ستەمکاری ڕووخاند و یەکەم ئاگری نەورۆزی هەڵکرد، بەرجەستەبوونێکی داوود بوو. بەمە کەسایەتییە مەزنەکەی ئەفسانەی نەتەوەییی کورد ڕاستەوخۆ بە مێژووی پیرۆزی یارسانییەوە بەستراوەتەوە.
ئەمە تایبەتمەندییەکی دیاری ئەفسانەناسیی ئەهلی حەق دەردەخات: گشتگیرییەکەی. پاڵەوان، پێغەمبەر و پیرەکان لە سەرانسەری جیهانی ئایینی و ئەفسانەیی کۆ دەکرێنەوە و وەک تناسخی هەمان بوونەوەرە باڵاکان لێیان تێدەگەن. لە ڕێگەی داوودەوە ئاسنگەرەکەی چیرۆکی نەورۆز و شەهیدەکەی بەغدا دەبنە برا لە ڕۆحدا، دوو ڕووخساری یەک ڕێنیشاندەری خودایی.
هێماکاری
داوود ڕێنمایی و هێزی پیرۆزی دەنگ بەرجەستە دەکات. وەک دەلیل، ئەو هاوەڵەیە کە داواکار بە ڕێگاکەدا دەبات؛ وەک بوونەوەرێکی پەیوەست بە مۆسیقا، لە نزیک دڵی ئایینێکدایە کە پەرستنەکەی بە گۆرانی و تەمبوور بەڕێوە دەچێت.
لە ڕەتکردنەوەی کڕنۆشبردن و لە سەرپەرشتیاریی جیهاندا هەمان پارادۆکسی تاووسی مەلەک هەڵدەگرێت: کەسایەتییەکە کە کەسانی دەرەوە بە هەڵە لێی دەڕوانن، بەڵام لە ناو کۆمەڵەکەدا خۆشەویستە. لە دەرکەوتنە زۆرەکانیدا، لە کاوەوە تا حەلاج، دیدی یارسانی بۆ یەک ڕاستیی خودایی دەردەخات کە جار بە جار لە ژێر ڕووخسارە گۆڕاوەکانی مێژوودا دەردەکەوێتەوە.
مشتومڕەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ئەهلی حەق لە ڕێگەی داوودەوە شەیتان دەپەرستن؟ نەخێر. وەک ئێزدییەکان لەگەڵ تاووسی مەلەک، یارسانییەکان بە هەڵە بە شەیتانپەرستی تۆمەتبار کراون بەهۆی ئەو نەریتەی کە داوود کڕنۆشبردنی بۆ ئادەم ڕەت کردەوە. لە باوەڕیاندا ئەو ڕێنیشاندەرێکی پیرۆز و سەرپەرشتیاری جیهانی دنیاییە، نەک هێزێکی خراپە. تۆمەتەکە تێنەگەیشتنی کەسانی دەرەوە دەردەخات، نەک باوەڕی یارسانی.
داوود چ فریشتەیەکی مەزنە؟ زۆربەی جار بە میکائیل دەناسرێت، هەرچەندە ناساندنە فریشتەییەکانی هەفت تەن لە نێوان ناوچەکان و سەرچاوەکاندا دەگۆڕێن، و ناوی داوود هەروەها داوودی پێغەمبەر دەهێنێتەوە یاد. وەک هەمیشە ڕۆڵەکە، لێرە ڕۆڵی دەلیل، لە ناساندنەکە جێگیرترە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
هەفت تەن: حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە کە داوود یەکێکیانە
پیر بنیامین: پیرەکە کە لەگەڵ داوودی دەلیل جووتێک پێک دەهێنێت
تاووسی مەلەک: فریشتەی تاووسی ئێزدییەکان، هاوشێوەی نزیکی داوود
کاوەی ئاسنگەر: پاڵەوانی کورد کە باوەڕ وایە بەرجەستەبوونێکی داوودە
پیر و دەلیل: دوو ڕێنیشاندەرە ڕۆحییەکەی هەر یارسانییەک
حەلاج: شەهیدە سۆفییەکە کە باوەڕ وایە دەرکەوتنی داوودە
پرسیارە باوەکان
داوود لە یارسانییەتدا کێیە؟
داوود (داوود کۆسوار) یەکێکە لە هەفت تەن، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی یارسان. ئەو دەلیلە، ڕێنیشاندەری ڕۆحیی هەموو یارسانییەکان، کە زۆرجار بە فریشتەی مەزن میکائیل دەناسرێت.
دەلیل چییە؟
دەلیل «ڕێنیشاندەر»ە، یەکێک لەو دوو ڕێنیشاندەرە ڕۆحییەی کە هەر یارسانییەک دەبێت هەیبێت، لەگەڵ پیر، مامۆستاکە. داوود نموونە سەرەتاییەکەی دەلیلە؛ پیر بنیامین نموونە سەرەتاییەکەی پیرە.
بۆچی داوود بە تاووسی مەلەک بەراورد دەکرێت؟
چونکە نەریتێکی یارسانی باوەڕی وایە کە داوود کڕنۆشبردنی لەبەردەم ئادەمدا ڕەت کردەوە و بووە سەرپەرشتیاری جیهانی دنیایی، وەک تاووسی مەلەک لە ئێزدییەتدا. هەردووکیان بە هەڵە تۆمەتبار کراون بەوەی شەیتانن و هەردووکیان لە ڕاستیدا بوونەوەری پیرۆزی ڕێزلێگیراون.
ئایا کاوەی ئاسنگەر بەڕاستی داوود بوو؟
لە باوەڕی یارسانیدا، بەڵێ: باوەڕ وایە کە کاوە، پاڵەوانەکەی ئەفسانەی نەورۆز، بەرجەستەبوونێکی داوودە. ئەمە ئەو بیرۆکە گشتگیرەی یارسانی دەردەخات کە کەسایەتییە مەزنەکانی مێژوو دەرکەوتنەوەی بوونەوەرە خوداییەکانن.
پەیوەندیی داوود بە حەلاجەوە چۆنە؟
بەپێی نەریتی یارسانی، شەهیدە سۆفییەکە حەلاج، کە بە ڕاگەیاندنی «من ڕاستیم» بەناوبانگە، دەرکەوتنێکی داوود بوو. بەمە ئایینی «خەڵکی ڕاستی» بە بوێرترین ڕەوتەکانی عیرفانی سۆفییەوە دەبەسترێتەوە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
یارسانییەت - History of Kurdistan
ئەهلی حەق (یارسانییەت) - Alevi Ansiklopedisi