پێشەکی
پردی دەلال، بە کوردی پیرا دەلال، «پردە جوانەکە»، بەناوبانگترین نیشانەی زاخۆیە؛ شارە سنوورییەکەی دوورترین بەشی باکووری ڕۆژئاوای کوردستانی عێراق. پردێکی بەردینی کۆنی جوانە کە بە کەوانەیەکی بەرز بەسەر ڕووباری خابووردا هەڵکەوتووە؛ چەندین سەدەیە گەشتیاران لەسەری تێپەڕیون و بووەتە یەکێک لە خۆشەویستترین هێماکانی کەلەپووری کورد.
پردەکە کە بە خۆی جوانە، هەروەها ئەفسانە دەوری داوە؛ چیرۆکێکی کاریگەری قوربانیدان کە ناوەکەی ڕوون دەکاتەوە. ئەم ناساندنە سەیری پردی دەلال و مێژووەکەی و ئەو چیرۆکە دەکات کە کردوویەتی بە شتێکی لەبیرنەکراو.
خاڵە سەرەکییەکان
• پردی دەلال (بە کوردی: پیرا دەلال) پردێکی بەردینی مێژووییە لە زاخۆ، لە پارێزگای دهۆکی کوردستانی عێراق.
• بە کەوانە بەسەر ڕووباری خابووردا هەڵکەوتووە و هێما گەورەکەی شاری زاخۆیە.
• پردەکە زۆر کۆنە و بنەچەکەی بۆ چەندین سەدەی ڕابردوو دەگەڕێتەوە.
• ناوی «دەلال» لە ئەفسانەیەکی بەناوبانگی بووکێکەوە هاتووە کە قوربانی کرا بۆ ئەوەی پردەکە ڕاوەستێت.
• هێشتا یەکێکە لە خۆشەویستترین نیشانەکانی کەلەپووری کورد.
زانیارییە خێراکان
ناو بە کوردی: پیرا دەلال («پردە جوانەکە»)
شوێن: زاخۆ، پارێزگای دهۆک، کوردستانی عێراق
ڕووبار: خابوور (لقێکی ڕووباری دیجلە)
جۆر: پردێکی مێژوویی بەردینی کەوانەیی
گرنگی: هێمای زاخۆ
بەناوبانگە بە: جوانییەکەی و ئەفسانەی دەلال
پێڕست
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
پردی دەلال لە کوێیە؟
پردی دەلال لە دڵی زاخۆدایە؛ شارێکی دوورترین بەشی باکووری ڕۆژئاوای کوردستانی عێراق، نزیک سنووری تورکیا لە پارێزگای دهۆک دەکەوێت. بەسەر ڕووباری خابووردا هەڵکەوتووە، کە لقێکی دیجلەیە و بەناو شارەکەدا دەڕوات؛ بە کەوانەیەکی تاقانەی بەرزی بەردی کاڵ هەردوو کەنارەکە بەیەکەوە دەبەستێت.
بۆ چەندین سەدە ئەم تێپەڕگەیە لەسەر ڕێگاکانی نێوان چیاکان و دەشتەکان و نێوان ئەو خاکانە بووە کە ئەمڕۆ عێراق و تورکیا و سووریان؛ ئەوەش گرنگییەکی درێژخایەنی بە پردەکە بەخشیوە کە زۆر لە قەبارە بچووکەکەی زیاترە.
تێپەڕگەیەکی دێرین
پردی دەلال بەڕاستی کۆنە. بە بەردی بڕاو دروست کراوە، بە کەوانەیەکی بەرزی نووکتیژ کە کەلێنی بچووکتر لە هەردوو لای کەوانەکەدا هەن. نەوە دوای نەوە چاک و دووبارە دروست کراوەتەوە، بەڵام بنەچەکەی بۆ چەندین سەدەی ڕابردوو دەگەڕێتەوە؛ بەپێی هەندێک گێڕانەوە بۆ سەردەمی ئیسلامیی سەدەکانی ناوەڕاست و لە نەریتی ناوخۆییدا تەنانەت بۆ سەردەمی دێرین. تەمەنی وردی هەرچی بێت، یەکێکە لە پردە مێژووییە دیارەکانی خاکی کوردستان، یادگارێکی ماوە لە سەردەمی کاروان و گەشتیارە پیادەکان.
ئەفسانەی دەلال
ناوی پردەکە لە ئەفسانەیەکی بەناوبانگ و خەمناکەوە هاتووە. وەک چیرۆکەکە دەڵێت، هەرچەند جارێک پردەکە دروست دەکرا، هەر دەڕووخا، تا بە بیناکاران گوترا تەنها کاتێک ڕادەوەستێت کە قوربانییەک بدرێت. لە کۆتاییدا ژنێکی گەنج و جوان بە ناوی دەلال، کە لە هەندێک گێڕانەوەدا بووکێک بوو، بە پردەکە بەخشرا و لە بناغەکەیدا بە دیوار گیرا؛ تەنها پاش ئەوە پردەکە بە پتەوی ڕاوەستا. پردەکە ناوی ئەوی وەرگرت، پیرا دەلال، «پردە جوانەکە»، و لەو کاتەوە چیرۆکە تراژیدییەکەی لە تەنیشت پردەکە دەگێڕدرێتەوە. ئەفسانەی قوربانیدان لە بناغەدا بە زۆر پردی کۆنی ناوچەکەوە پەیوەستە، بەڵام لە کوردستاندا چیرۆکی دەلالە کە بە خۆشەویستییەکی زۆرتر یاد دەکرێتەوە.
هێمایەکی زاخۆ
بە تێپەڕبوونی کات، پردی دەلال لە تێپەڕگەی ڕووبارێک زۆر زیاتر بووە؛ هێمای خودی زاخۆیە، وێنەکەی لەسەر یادگارییەکان و لە وێنەی بێژماردا دەبینرێت و وەک بەشێک لە کەلەپووری کورد بە خۆشەویستییەوە دەپارێزرێت. هاوسەران و خێزانەکان لە تەنیشتی کۆ دەبنەوە، شاعیر و گۆرانیبێژان یادی دەکەنەوە و بۆ خەڵکی زاخۆ و کورد بە گشتی پەیوەندییەکی جوانە بە ڕابردوویانەوە؛ بیرخەرەوەی ئەو جوانی و چیرۆکانەی کە بە درێژایی سەدەکان گواستراونەتەوە.
پردەکەی ئەمڕۆ
پردی دەلالی ئەمڕۆ نیشانەیەکی پارێزراو و شوێنێکی خۆشەویستی سەردانە؛ وەک بەشی ناوەندیی زاخۆی کۆن نۆژەن کراوەتەوە و چاودێری دەکرێت. سەردانیکەران بە کەوانەکەیدا سەردەکەون بۆ سەیرکردنی خابوور و ئەفسانەی دەلال بۆ هەر نەوەیەکی نوێ دەگێڕدرێتەوە. لە ناوچەیەکدا کە زۆر شتی لەدەست داوە، ئەم پردە جوانە کۆنە بەردەوامە؛ یادگارێکی بچووک بەڵام بەبەهای چیرۆکە درێژەکەی کورد.
ڕیزبەندیی کاتیی ڕووداوەکان
سەدەکانی ڕابردوو — پردێکی بەردین بەسەر خابووردا لە زاخۆ دروست دەکرێت؛ تەمەنی ڕاستەقینەی جێی مشتومڕە.
بە درێژایی نەوەکان — پردەکە چاک و دووبارە دروست دەکرێتەوە و دەبێتە هێمای زاخۆ.
لە ئەفسانەدا — چیرۆکی قوربانیدانی دەلال ناوەکەی بە پردەکە دەبەخشێت.
سەردەمی هاوچەرخ — پردی دەلال وەک نیشانەیەکی کەلەپوور دەناسرێت و دەپارێزرێت.
ئەمڕۆ — هەر هێمایەکی خۆشەویستی زاخۆ و کەلەپووری کوردە.
پرسیارە باوەکان
پردی دەلال چییە؟
پردی دەلال (پیرا دەلال) پردێکی بەردینی کەوانەیی مێژووییە بەسەر ڕووباری خابووردا لە زاخۆی کوردستانی عێراق و هێما گەورەکەی شارەکەیە.
«پیرا دەلال» چی دەگەیەنێت؟
پیرا دەلال بە کوردی واتای «پردە جوانەکە» دەگەیەنێت؛ «دەلال» هەروەها ناوی ئەو ژنە گەنجەیە کە لە ئەفسانە پەیوەستەکەی پردەکەدا هاتووە.
ئەفسانەی پردی دەلال چییە؟
بەپێی ئەفسانە، پردەکە هەر دەڕووخا تا ژنێکی گەنج و جوان بە ناوی دەلال قوربانی کرا و لە بناغەکەیدا بە دیوار گیرا؛ پاش ئەوە پردەکە بە پتەوی ڕاوەستا و ناوی ئەوی وەرگرت.
پردی دەلال لە کوێیە؟
لە شاری زاخۆ، لە پارێزگای دهۆکی دوورترین بەشی باکووری ڕۆژئاوای کوردستانی عێراق دەکەوێت و بەسەر ڕووباری خابووردا نزیک سنووری تورکیا هەڵکەوتووە.
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
کەلەپووری کورد · ڕووباری خابوور · ئەفسانەکانی پرد · زاخۆ · دهۆک · جزیرە.