پێشەکی
فەراوەهەر بەناوبانگترین هێمای ئایینی زەردەشتی و یەکێکە لە ناسراوترین نیشانەکانی هەموو جیهانی کۆنی گەلە ئێرانییەکان؛ بازنەیەکی باڵدار کە پەیکەری پیاوێکی ڕیشدار لێی بەرز دەبێتەوە و دەستی وەک بۆ بەرەکەتدان بەرز کردووەتەوە. بۆ هەزاران ساڵ لە بەردی کۆشکەکان و مۆری پاشاکانەوە سەیری دەرەوەی کردووە؛ ئەمڕۆش ئەو گەلانەی ڕوو لەو جیهانە کۆنە دەکەن، وەک نیشانەی ناسنامە دەیپۆشن، دەیەخشێنن و لەسەر ئاڵا هەڵیدەکەن؛ جیهانی باوەڕی زەردەشت و ئەو میراتەی کوردیش تێیدا بەشدارە.
بەڵام سەرەڕای هەموو ئەو ناوبانگەی، هیچ کەسێک بە تەواوی دڵنیا نییە ماناکەی چییە. فەراوەهەر وەک ڕۆحی پارێزەری گیان، شکۆی خوداییی پاشایەتی و تەنانەت وەک وێنەی خودی ئەهوورا مەزدا، پەروەردگاری دانا، لێک دراوەتەوە. ڕاستییەکە ئەوەیە مانا ڕەسەنەکەی ون بووە و ئەو لێکدانەوە جوانانەی ئەمڕۆ پێشکەش دەکرێن، زۆربەیان نوێن. ئەو نهێنییە بەشێکە لە هێزەکەی؛ نیشانەیەکی کۆن کە هەر سەردەمێک ناچار بووە ماناکەی لە نوێوە بخەیاڵ بکات.
ئەمە چیرۆکی پەیکەرە باڵدارەکەیە؛ لە کوێوە هاتووە، مشتومڕە گەورەکە لەسەر ئەوەی نوێنەرایەتیی چی دەکات، ڕەوشتە سێبەشییەکەی کە بووەتە هەڵگری و ئەوەی چۆن، دوای سەدان ساڵ لەبیرچوون، لە سەردەمی ئێمەدا دیسان سەری هەڵدا و بوو بە نیشانەی شانازیی باوەڕێک و میراتێک کە ڕازی نەبوون ون بن.
ناوەڕۆک
بەناوبانگترین هێمای ئایینی زەردەشتی
فەراوەهەر چییە؟
فەراوەهەر، کە فۆروهەر یان فەڕی کەیانییشی پێ دەوترێت، ئەو پەیکەرەی بازنە باڵدارەکەیە کە بووەتە سەرەکیترین هێمای ئایینی زەردەشتی و ناسنامەی کۆنی گەلە ئێرانییەکان. پەیکەری پیاوێکی ڕیشدار پیشان دەدات کە لە ئەڵقەیەکەوە بەرز دەبێتەوە و لە نێوان دوو باڵی گەورە و کراوەدایە. لەسەر کۆشک و گۆڕی پاشا فارسەکان نەخشێنراوە و لە سەردەمی نوێدا بووژێنراوەتەوە؛ بە شێوەی جیاواز وەک ڕۆحی پارێزەری گیان، شکۆی خوداییی پاشایەتی یان ڕێنیشاندەرێک بۆ باش ژیانکردن لێک دەدرێتەوە، هەرچەندە لە ڕاستیدا مانا ڕەسەنەکەی نەزانراوە.
خاڵە سەرەکییەکان
فەراوەهەر ناسراوترین هێمای ئایینی زەردەشتییە.
بازنەیەکی باڵدار پیشان دەدات، بە پەیکەرێکی ڕیشدارەوە کە لە ئەڵقەیەکەوە بەرز دەبێتەوە.
لە بازنەی باڵداری خۆری ڕۆژهەڵاتی نزیکی کۆنەوە سەری هەڵدا و لە سەردەمی هەخامەنشییەکاندا گەشایەوە.
مشتومڕ لەسەر ماناکەی هەیە؛ ڕۆحێکی پارێزەر، شکۆی پاشایەتی یان گیانی مرۆڤ.
خوێندنەوە وردەکانی ئەمڕۆ لێکدانەوەن، مانای کۆنی سەلمێنراو نین.
ئەمڕۆ نیشانەیەکی نەتەوەییی ئێران و هێمایەکی کولتووریی گەلە ئێرانییەکانە، کوردیش لە ناویاندا.
زانیارییە خێراکان
ناو: فەراوەهەر (هەروەها فۆروهەر و فۆرووهەر؛ فەڕی کەیانی، «شکۆی کەیانی»)
جۆر: ناسراوترین هێمای ئایینی زەردەشتی و ناسنامەی کۆنی گەلە ئێرانییەکان
شێوە: بازنەیەکی باڵداری خۆر، بە پەیکەری پیاوێکی بەساڵاچووەوە کە لە ئەڵقەیەکەوە بەرز دەبێتەوە
ڕەچەڵەک: ڕەگی لە بازنەی باڵداری خۆری ڕۆژهەڵاتی نزیکی کۆندا هەیە (میسر و ئاشوور)
گەشەکردن: لە هونەری ئیمپراتۆریای فارسیی هەخامەنشیدا، لە سەرووی هەموویانەوە لە پەرسەپۆلیس
بنەچەی وشە: لە ڕەگە ئەڤێستاییەکانەوە، بە مانای «من هەڵدەبژێرم» یان «پاراستن»
خوێندنەوە سەرەکییەکان: فڕەوەشی (ڕۆحی پارێزەر)، فەڕ (شکۆی پاشایەتی) یان گیان
تێبینیی سەرەکی: مانا وردەکانی ئەمڕۆ لێکدانەوەن، مانای کۆنی سەلمێنراو نین
بەکارهێنانی ئەمڕۆ: نیشانەی نەتەوەییی ئێران؛ هێمای کولتووریی گەلە ئێرانییەکان، کوردیش لە ناویاندا
بەڵگەی تۆماربوون: نەخشە هەڵکەندراوەکان و دراوەکانی هەخامەنشی؛ لە سەدەی بیستەمدا بووژێنراوەتەوە
بەناوبانگترین هێمای ئایینی زەردەشتی
لە هەموو ئەو وێنانەی جیهانی کۆنی گەلە ئێرانییەکان بۆی بەجێهێشتووین، هیچکامیان بە ئەندازەی فەراوەهەر ئاسان ناناسرێتەوە. بۆ ئایینی زەردەشتی ئەوەیە کە خاچ بۆ مەسیحیەت یان مانگی هەلال بۆ ئیسلامە؛ نیشانەیەکی تاک کە یەکسەر دەناسرێتەوە و نوێنەرایەتیی باوەڕێکی تەواو و شارستانیەتێکی تەواو دەکات. لەسەر پەرستگا و کتێب، ملوانکە و ئەنگوستیلە و ئاڵا و دەرفەشی ئەوانەدا دەردەکەوێت کە دەیانەوێت ڕەگی خۆیان لە ڕابردووی کۆنی گەلە ئێرانییەکاندا ڕابگەیەنن.
خودی ناوەکەشی ئاماژەیەک بە ماناکەی هەڵدەگرێت. وشەی فەراوەهەر لە ڕێگای فارسیی ناوەڕاستەوە لە ڕەگە کۆنترە ئێرانییەکانەوە دێت؛ لەلایەکەوە پەیوەندیی بە وشەیەکەوە هەیە بە مانای «من هەڵدەبژێرم»، کە ئاماژەیە بۆ کردارە ناوەندییە زەردەشتییەکەی هەڵبژاردنی چاکە؛ لەلایەکی دیکەوە بە بیرۆکەی پاراستنەوە پەیوەستە، کە ئاماژە بە ڕۆحی پارێزەر دەکات. هەر لە ناوەکەدا دوو بابەتە گەورەکەی هێماکە، هەڵبژاردنی ئازاد و پاراستنی خودایی، بە یەکترییەوە بەستراون.
هێمایەکی کۆن: بازنە باڵدارەکە
فەراوەهەر بە فارسەکان دەستی پێ نەکردووە. ناوکەکەی، بازنەی باڵداری خۆر، یەکێکە لە کۆنترین هێماکانی جیهان و لە سەرتاسەری ڕۆژهەڵاتی نزیکی کۆندا دەبینرێت؛ لە میسر، کە پەیوەست بوو بە خوداوەندی باز و خۆرەوە؛ لە سومەر و بابل و لە سەرووی هەموویانەوە لە ئاشوور، کە وەشانێکی بە پەیکەری مرۆڤێکەوە لە ناو بازنەکەدا یان بەرزبووەوە لێی، بە ئاشووری خوداوەندە گەورەکەوە پەیوەست بوو. وێنەی پیاوەکە لە بازنە باڵدارەکەدا، زۆر پێش ئەوەی بگاتە فارس، کۆن بوو.
پاشا فارسە هەخامەنشییەکان بوون کە هێماکەیان کرد بە هی خۆیان و جوانترین و ئاڵۆزترین شێوەیان پێ بەخشی. فەراوەهەر لە بەردی پەرسەپۆلیسدا نەخشێنراوە، پایتەختە مەراسیمییەکەیان، و لە نەخشە گەورەکەی سەر تاشەبەردی بەهیسون، کە لەوێ لە سەرووی داریوشی گەورە و دوژمنە بەندکراوەکانیدا هەڵواسراوە و بەرەکەت بە پاشا دەبەخشێت. دیسان لە گۆڕە پاشایەتییەکانی نەقشی ڕۆستەم و لە دراوە دواترەکاندا دەبینرێت؛ نیشانەی ڕەزامەندیی خوداییە کە چاودێریی فەرمانڕەواکانی ئێران دەکات.
ماناکەی چییە؟ مشتومڕە گەورەکە
لێرەدا مەتەڵە گەورەکە هەیە؛ هیچ کەسێک بە ڕاستی نازانێت فەراوەهەر بۆ ئەو خەڵکەی یەکەمجار نەخشیان کردووە چی مانایەکی هەبووە و زانایان بە ڕاشکاوی دان بەوەدا دەنێن هەموو ئەو ڕوونکردنەوانەی ئەمڕۆ بە دڵنیاییەوە پێشکەش دەکرێن، نوێن. سێ لێکدانەوەی سەرەکی ڕکابەریی یەکتری دەکەن. یەکەم و باوترین ئەوەیە فڕەوەشییەک، ڕۆحێکی پارێزەر، پیشان دەدات. دووەم ئەوەیە نوێنەرایەتیی خودی ئەهوورا مەزدا دەکات؛ بیرۆکەیەک کە زۆربەی زانایان ڕەتی دەکەنەوە، چونکە پەروەردگاری دانا بە سەرووی جیهانی ماددی و بێشێوە دادەنرێت و لە زۆربەی مێژووی ئایینی زەردەشتیدا هەرگیز هیچ وێنەیەکی بۆ نەکراوە.
خوێندنەوەی سێیەم، کە هەندێک لە زانا گەورەکانی سەدەی ڕابردوو پەسەندیان کردووە، ئەوەیە بازنە باڵدارەکە نوێنەرایەتیی خڤەرەنە دەکات، شکۆی خوداییی پاشایەتی؛ هەمان فەڕ کە لە ئەفسانەکاندا پاشای شایستە دەناسێنێت و لە خراپەکار هەڵدێت. ناوی دیکەی هێماکە، فەڕی کەیانی، شکۆی کەیانی، پشتگیریی ئەم دیدە دەکات. ڕەنگە پەیکەرەکە لە کاتە جیاوازەکاندا مانای جیاوازی هەبووبێت و مشتومڕی ئەمڕۆ، سەرەڕای هەموو زانستییەکەی، نەتوانێت بە تەواوی مانایەک بگەڕێنێتەوە کە هێندە لەمێژە ون بووە.
فڕەوەشی: ڕۆحی پارێزەر
لەم خوێندنەوانە، ئەوەی ئەمڕۆ لە هەموویان زیاتر پەسەند کراوە، فەراوەهەر بە فڕەوەشی دەناسێنێت. لە باوەڕی زەردەشتیدا فڕەوەشی ڕۆحی باڵای کەسێکە؛ گیانی پارێزەرێکی نەمر کە پێشتر بوونی هەبووە، تروسکەیەکی خوداییی تەواو چاک کە پەروەردگاری دانا بەخشیوێتی و بە درێژاییی ژیان چاودێریی تاکەکە دەکات و دوای مردن دەگەڕێتەوە بۆ خودایی. فڕەوەشییەکان هەروەها لە ئاستێکی گەردوونیدا وێنا دەکرێن؛ وەک سوپایەکی گەورەی ڕۆحە پارێزەرەکان کە لە سەرەتاوە یارمەتیی ڕاگرتنی جیهانیان داوە.
بەپێی ئەم دیدە، پەیکەرە ڕیشدارەکەی لە ئەڵقەکەوە بەرز دەبێتەوە، خودی گیانە هەتاهەتاییەکەیە کە فڕەوەشییەکەی ڕێنیشاندەری و پارێزگاریی دەکات و بە باڵە گەورەکان لە سەرووی نیگەرانییەکانی جیهانی ماددییەوە بەرز دەکرێتەوە. زانایەکی پارسیی زەردەشتی بوو کە لە دەیەی 1920دا یەکەمجار ئەم لێکدانەوەیەی بە تەواوی خستە ڕوو؛ لەو کاتەوە شێوەی خوێندنەوەی هێماکەی لای زۆربەی خەڵک شێوە داوە، وەک وێنەی ڕۆحی مرۆڤی نەمر و پارێزراو و بەرەو باڵایی هەنگاونەر.
خوێندنەوەی هێماکە، بەش بە بەش
لە سەدەی ڕابردوودا خوێندنەوەیەکی ورد و بەش بە بەشی فەراوەهەر باو بووە؛ هەرچەندە دەبێت لە یادمان بێت ئەم مانایانە نوێن و مانای کۆنی سەلمێنراو نین، بە جوانی ڕۆحی باوەڕەکە دەگرنە خۆ. ڕووخسارە بەساڵاچووەکە بە مانای دانایی دادەنرێت؛ دەستێک بەرز کراوەتەوە و باوەڕدار هان دەدات بەردەوام بەرەو چاکە بەرز ببێتەوە؛ دەستەکەی دیکە ئەڵقەیەک دەگرێت، نیشانەی بەوەفایی و پابەندبوون بە بەڵێن. ئەڵقە ناوەندییەکەی پەیکەرەکە لێیەوە بەرز دەبێتەوە، وەک هەتاهەتاییی گیان یان ئەو ڕاستییە لێک دەدرێتەوە کە لە کۆتاییدا هەر کردارێک بۆ خۆمان دەگەڕێتەوە. دوو باڵە گەورەکە بە سێ ڕیزی پەڕ کراونەتەوە و نوێنەرایەتیی ڕەوشتە سێبەشییە فێرکراوەکەی زەردەشت دەکەن؛ بیری چاک، وتەی چاک و کرداری چاک، هەمان ئەو باڵانەی گیان بەسەریاندا بەرز دەبێتەوە.
لە خوارەوە، کلکەکەش بە هەمان شێوە بۆ سێ بەش دابەش کراوە و وەک بیر و وتە و کردارە خراپەکان لێک دەدرێتەوە کە دەبێت فڕێ بدرێن؛ دوو پەڕۆی درێژیش بۆ دوو لا دەخولێنەوە و وەک نوێنەری دوو هێزی چاکە و خراپە دادەنرێن کە هەر کەسێک دەبێت لە نێوانیاندا هەڵبژێرێت. لەم خوێندنەوەیەدا هەموو هێماکە دەبێتە نەخشەیەکی چڕی ژیانی ڕەوشتی، بەو شێوەیەی باوەڕی ئەمەشا سپەنتاکان فێری دەکات؛ بە باڵی بیر و کرداری ڕاست بەرەو چاکە بەرز ببەوە، لە خراپە ڕوو وەربگێڕە و لە یادت بێت گیان هەتاهەتاییە و هەڵبژاردنەکانی بۆ هەمیشە بایەخیان هەیە.
فەڕ: هێمای شکۆی پاشایەتی
خوێندنەوەی فەراوەهەر وەک فەڕ، شکۆی خوداییی پاشایەتی، شایستەی باسێکی تایبەتە؛ چونکە هێماکە بە یەکێک لە قووڵترین بیرۆکەکانی پاشایەتیی گەلە ئێرانییەکانەوە دەبەستێتەوە. فەڕ، یان خڤەرەنە، نیعمەتە درەوشاوەکەی ئاسمانە کە لەسەر پاشای شایستە و دادپەروەر دەنیشێت و ستەمکار بەجێ دەهێڵێت؛ ئەو شکۆیەی پاشا ئەفسانەییەکە کەیخوسرەو هەڵیگرتبوو و جەمشیدی لووتبەرز لەدەستی دا. ناوی هێماکە، فەڕی کەیانی، بە وردی هەر ئەم شکۆیە کەیانییە دەگەیەنێت، درەوشانەوەی پاشاکانی کۆن.
بەو دیدە، پەیکەرە باڵدارەکەی لە بەهیسون لە سەرووی داریوشدا هەڵواسراوە، گیان یان ڕۆحێکی پارێزەر نییە، بەڵکو خودی شکۆی فەرمانڕەواییی ڕەوایە، مۆری ئاسمان لەسەر پاشایەکی دادپەروەر. مانایەکی شیاوە بۆ نیشانەیەکی پاشایەتی و ڕەنگە لە هەموو لێکدانەوەیەکی دیکە نزیکتر بێت بەوەی خودی هەخامەنشییەکان مەبەستیان بووە؛ هەرچەندە لێرەش دڵنیایی لە دەستمان دەرە.
لەبیرچوون و بووژانەوە
بە ڕووخانی ئیمپراتۆریا فارسەکان و هاتنی ئیسلام، فەراوەهەر بۆ ماوەیەکی درێژ لەبیر چوو. بۆ چەندین سەدە کۆمەڵگەی زەردەشتی، کە ژمارەی بەردەوام کەم دەبووەوە، بە هێمنی و بەبێ هونەری یادگاریی مەزن باوەڕی خۆی پاراست؛ پەیکەرە باڵدارەکەش زیاتر لە بەردە کۆنە بەهەوا و باران گۆڕاوەکانی کاولە کۆنەکاندا مایەوە، بە مانایەکی نیوە لەبیرچوودا. نیشانە گەورەکەی شارستانیەتێکی گەورە بووبوو بە نەخشێکی کاڵ لەسەر تاشەبەردێک.
بووژانەوەکەی لە سەدەی بیستەمدا هات. زانایان هێماکەیان دووبارە دۆزییەوە و لە نوێوە لێکیان دایەوە؛ کۆمەڵگەی زەردەشتیی ئەمڕۆ وەک دەرفەشی باوەڕەکەیان هەڵیانگرت و بە شێوەیەکی فراوانتر وەک نیشانەی میرات و ناسنامەی گەلە ئێرانییەکان پەسەند کرا. ئەمڕۆ فەراوەهەر هاوکات هێمای جیهانیی ئایینی زەردەشتی و نیشانەیەکی نەتەوەیی و کولتوورییە کە زۆر لە دەرەوەی سنووری ئەو ئایینەش دەناسرێتەوە؛ دیسان لە سەرووی دەرگا نەخشێنراوە، لە کتێبدا چاپ کراوە و نزیک لە دڵ دەپۆشرێت.
هێماکان
هێزی بەردەوامی فەراوەهەر لەوەدایە چەند شت لە وێنەیەکی تاکدا کۆ دەکاتەوە. جا وەک ڕۆحی پارێزەر، گیانی هەتاهەتایی یان شکۆی ئاسمان بخوێندرێتەوە، باس لە شکۆ و نەمریی مرۆڤ دەکات و لە جیهانێک کە خودایەکی چاک ڕێکی خستووە. لە خوێندنەوە باوەکەدا خودی شێوەکەی وانەیەکی ئایینییە؛ باڵی بیر و کرداری چاک کە پێیان بەرز ببینەوە، دەستێک کە ڕێگای بەرەو سەرەوە نیشان دەدات، ئەڵقەیەکی بەوەفایی و هەتاهەتایی و بیرخستنەوەیەکی بەردەوام لەوەی ژیان هەڵبژاردنە لە نێوان چاکە و خراپەدا.
لە سەرووی هەموو شتێکەوە بووەتە دەرفەشی مانەوە و ناسنامە. بۆ باوەڕێک کە داگیرکاری و تاراوگە و سەدان ساڵ لەبیرچوونی بەرگە گرتووە، و بۆ گەلانێک کە ڕەگی خۆیان بۆ جیهانی کۆنی گەلە ئێرانییەکان دەگەڕێننەوە، پەیکەرە باڵدارەکە ڕێگایەکە بۆ گوتنی ئەوەی: هێشتا لێرەین و ناسنامەمان ئەمەیە. هەر بۆیە وێنەیەک کە مانا یەکەمەکەی ون بووە، هێشتا ئەمڕۆ دەتوانێت هێندە پڕمانا هەست پێ بکرێت.
فەراوەهەر و کورد
لە سەردەمی نوێدا فەراوەهەر زۆر لە دەرەوەی کۆمەڵگەی زەردەشتیش بڵاو بووەتەوە و بووەتە هێمایەکی نائایینی و کولتووری لای زۆرێک لە گەلە ئێرانییەکان؛ کورد لە دیارترین ئەو گەلانەن کە پەسەندیان کردووە. وەک خشڵ دەپۆشرێت و وەک نیشانەی ڕەگە ئێرانییەکانی پێش ئیسلام پیشان دەدرێت؛ لە پاڵ ئاگری بەهاری نەورۆز، جێگای خۆی لە نێو ئەو نیشانانەدا گرتووە کە زۆر کورد پێیان پەیوەندیی خۆیان بە میراتە قووڵەکەی جیهانی گەلە ئێرانییەکان دەردەبڕن، ئەو جیهانەی زمان و نەریتەکانیان لێوە سەر هەڵدەدات.
ئەم پەسەندکردنە بەشێکە لەو حەزە فراوانە نوێیەی هەندێک کورد بۆ ڕابردووی پێش ئیسلام و زەردەشتیی خۆیان هەیانە؛ بۆ زۆربەیان جووڵەیەکی ناسنامەی کولتوورییە، نەک گۆڕینی ئایین. دەبێت لەم بارەیەوە ڕوون و ڕاستگۆ بین؛ فەراوەهەر هێمایەکی تەنها کوردی نییە، بەڵکو میراتی هاوبەشی خێزانێکی تەواوە لە گەلە ئێرانییەکان، فارس و کورد و ئەوانی دیکە بە یەکسان. کورد وەک شتێک نایپۆشێت کە تەنها خۆی خاوەنی بێت؛ بەڵکو وەک نیشانەی سەر بەو جیهانە کۆن و هاوبەشەبوون دەیپۆشێت.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا فەراوەهەر ئەهوورا مەزدا پیشان دەدات؟ گومانێکی زۆر باوە، بەڵام زۆربەی زانایان ڕەتی دەکەنەوە. لە باوەڕی زەردەشتیدا ئەهوورا مەزدا لە سەرووی جیهانی ماددییە و شێوەی جەستەیی نییە؛ لە زۆربەی مێژووی باوەڕەکەدا هەرگیز وێنەی بۆ نەکراوە، بۆیە زۆر لەوە دوورە پیاوێکی ڕیشدار لە بازنەیەکدا پەروەردگاری دانا بێت. پەیکەرەکە زۆر زیاتر وەک ڕۆحێکی پارێزەر، گیان یان شکۆی خودایی لێک دەدرێتەوە.
ئایا مانا وردەکان کۆنن؟ گرنگترین شت بۆ تێگەیشتن ئەمەیە؛ کۆن نین. خوێندنەوە جوانەکانی بەش بە بەش، سێ ڕیزی پەڕ وەک بیری چاک و وتەی چاک و کرداری چاک، ئەڵقەکە وەک هەتاهەتایی و ئەوانی دیکە، لێکدانەوەی نوێن و بە شێوەیەکی سەرەکی لە سەدەی بیستەمدا پەرەیان پێ دراوە. هیچ کەسێک بە ڕاستی نازانێت هێماکە بۆ ئەو هەخامەنشییانەی نەخشیان کردووە چی مانایەکی هەبووە؛ ڕاستگۆیی داوا دەکات مانا باوەکان بە خوێندنەوەی دواتری ئیلهامبەخش بزانین، نەک ڕاستیی کۆنی دووبارە دۆزراوە.
ئایا فارسییە یان کوردی؟ وەک زۆرێک لەم میراتە، فەراوەهەر میراتی هاوبەشی هەموو گەلە ئێرانییەکانە. لە ئیمپراتۆریا فارسەکاندا گەشاوەتەوە و نیشانەی نەتەوەییی ئێرانە، بەڵام سەر بە جیهانە فراوانترەکەی گەلە ئێرانییەکانە کە کورد و فارس و ئەوانی دیکە هەموویان تێیدا بەشدارن؛ هەمان ئەو جیهانەی نەورۆز و ئەفسانەکانی پاشا کۆنەکانی پێ بەخشیون. باشترە وەک گەنجینەیەکی هاوبەش لێی تێبگەین، نەک موڵکی یەک نەتەوە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەهوورا مەزدا: پەروەردگاری دانا، کە هەندێک جار بە گومانەوە بە هێماکەوە پەیوەست دەکرێت
زەردەشت: ئەو پێغەمبەرەی دەگوترێت باڵەکان نوێنەرایەتیی ڕەوشتە سێبەشییەکەی دەکەن
ئەمەشا سپەنتاکان: دەرکەوتە پیرۆزەکانی ئەهوورا مەزدا لە باوەڕی زەردەشتیدا
کەیخوسرەو: پاشا دادپەروەرەکە کە فەڕی هەڵگرتبوو، شکۆی خوداییی پاشایەتی
میسرا: پەروەردگاری پەیمان و ڕووناکی، یەزەتایەکی گەورە
ئەناهیتا: بانوی ئاوەکان، کە لە سەرتاسەری جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا ڕێزی لێ دەگیرێت
پرسیارە باوەکان
فەراوەهەر چییە؟
فەراوەهەر ناسراوترین هێمای ئایینی زەردەشتییە؛ بازنەیەکی باڵدار، بە پەیکەرێکی ڕیشدارەوە کە لە ئەڵقەیەکەوە بەرز دەبێتەوە. وەک ڕۆحێکی پارێزەر، گیانی مرۆڤ یان شکۆی خوداییی پاشایەتی لێک دەدرێتەوە؛ ئێستا هەروەها نیشانەیەکی کولتووریی گەلە ئێرانییەکانە.
فەراوەهەر چی مانایەکی هەیە؟
مانا ڕەسەنەکەی نەزانراوە. لێکدانەوە سەرەکییەکان ئەوەن کە فڕەوەشی یان ڕۆحی پارێزەر، فەڕ یان شکۆی پاشایەتی یان گیانی مرۆڤی بەرەو باڵایی هەنگاونەر پیشان دەدات. مانا وردەکانی بەش بە بەش کە ئەمڕۆ باون، خوێندنەوەی نوێن و مانای کۆنی سەلمێنراو نین.
هێماکە لە کوێوە هاتووە؟
لە بازنەی باڵداری خۆری ڕۆژهەڵاتی نزیکی کۆنەوە سەری هەڵداوە کە لە میسر و ئاشوور و شوێنی دیکەدا دەبینرێت؛ لە سەردەمی پاشا فارسە هەخامەنشییەکاندا گەیشتە جوانترین شێوەی خۆی، لە پەرسەپۆلیس و لە بەهیسون لە سەرووی داریوشی گەورە نەخشێنراوە.
ئایا فەراوەهەر نوێنەرایەتیی ئەهوورا مەزدا دەکات؟
بە ئەگەری زۆرەوە نا. هەرچەندە زۆر جار ئەو گومانە دەکرێت، زۆربەی زانایان ڕەتی دەکەنەوە؛ چونکە ئەهوورا مەزدا بە سەرووی جیهانی ماددی و بێشێوە دادەنرێت و بە گشتی وێنەی بۆ نەدەکرا. پەیکەرەکە زیاتر وەک ڕۆحێکی پارێزەر یان شکۆی خودایی لێک دەدرێتەوە.
باڵەکان چی مانایەکی هەیە؟
لە خوێندنەوە باوە نوێیەکەدا سێ ڕیزی پەڕی باڵەکان نوێنەرایەتیی ڕەوشتە سێبەشییە زەردەشتییەکە دەکەن؛ بیری چاک، وتەی چاک و کرداری چاک، ئەو باڵانەی گیان بەسەریاندا بەرز دەبێتەوە. ئەمە لێکدانەوەیەکی نوێیە، نەک مانایەکی کۆنی سەلمێنراو.
بۆچی کورد فەراوەهەر بەکار دەهێنێت؟
زۆر کورد، وەک گەلە ئێرانییەکانی دیکە، وەک هێمایەکی کولتووریی نائایینیی میراتی ئێرانیی پێش ئیسلامی خۆیان پەسەندیان کردووە. تەنها کوردی نییە، بەڵکو نیشانەیەکی هاوبەشی جیهانە فراوانترەکەی گەلە ئێرانییەکانە و وەک نیشانەی سەر بەو نەریتە کۆنەبوون دەپۆشرێت.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
فەراوەهەر ــ World History Encyclopedia
فەراوەهەر، هێمای باڵداری ئایینی زەردەشتی ــ Learn Religions
فەراوەهەر: هێما کۆنە زەردەشتییەکەی ئێران ــ Ancient Origins
فەراوەهەر یان فەروهەر: مێژووی لێکدانەوە ــ Crystalinks