پێشەکی
خەلفەتی یەکێکە لە جوانترین شوێنەکانی ناوچە کوردییەکە کە دیمەنەکەی لە یاد ناچێت؛ شارۆچکەیەکی کۆن لە لێواری فورات، کە ئێستا بەشێکی لە ژێر ئاوە سەوز و ئارامەکانی دەریاچەی بەنداوێکدایە، بە ماڵە نوقمبووەکانی و مینارە تەنیاکەی مزگەوتێکی نوقمبوو کە لە ڕووی ئاوەکە سەری هەڵداوە. خەلفەتی جاران نیشتەجێگەیەکی گەشەسەندووی کەنار ڕووبار بوو، بەڵام کاتێک بەنداوێکی مەزن ئاستی ئاوی فوراتی بەرز کردەوە بەشێکی نوقم بوو؛ دیمەنێکی نامۆ و جوانی بینا نیوەنوقمبووەکان پێک هات کە لە ئاوە ئارامەکەدا ڕەنگ دەدەنەوە. خەلفەتی بە گوڵە ڕۆزێکی دەگمەن و تۆخیش بەناوبانگە و بووەتە شوێنی جوانیی خەمگین و سەرسامیی بێدەنگ.
خەلفەتی، شارۆچکەیەک کە نیوەی دراوەتە ڕووبارەکە و مینارەیەکی لە ئاوەکە سەری هەڵداوە، شوێنی جوانی و لەدەستدانە. ئەم ناساندنە باس لە شارۆچکەکە، نوقمبوونەکەی و ژیانی ئەمڕۆی دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• خەلفەتی شارۆچکەیەکە لەسەر فورات لە پارێزگای شانلی‌ئورفا، کە بەشێکی لە دەریاچەی بەنداوێکدا نوقم بووە.
• بەنداوێکی مەزن ئاستی ڕووبارەکەی بەرز کردەوە و بەشێکی زۆری شارۆچکە کۆنەکەی نوقم کرد.
• مینارەی مزگەوتێکی نوقمبوو لە ئاوەکەوە سەری هەڵداوە و بەناوبانگە.
• زۆربەی گەیشتن پێی و گەڕان بە ناویدا بە بەلەم لەسەر دەریاچە ئارامەکە ئەنجام دەدرێت.
• خەلفەتی هەروەها بە «گوڵە ڕۆزە ڕەشەکە»ی دەگمەن و زۆر تۆخ بەناوبانگە.
زانیارییە خێراکان
ناو: خەلفەتی
جۆر: شارۆچکەی کەنار ڕووبار (بەشێکی نوقمبووە)
وڵات / هەرێم: تورکیا (شانلی‌ئورفا)
ڕووبار: فورات
هۆکاری نوقمبوون: دەریاچەی بەنداوی بیرەجیک
دیمەنی بەناوبانگ: مینارەیەک کە لە ئاوەکە سەری هەڵداوە
ناسراوە بە: «گوڵە ڕۆزە ڕەشەکە»ی دەگمەنی خەلفەتی
نزیک: قەڵای ڕومقەڵە
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
خەلفەتی لە کوێیە؟
خەلفەتی لەسەر فورات لە خاکەکانی باکووری ڕۆژئاوای شانلی‌ئورفایە، لەو شوێنەی ڕووبارە مەزنەکە لە نێو گردە بەردینەکان لە لێواری ناوچە کوردییەکەدا دەچەمێتەوە. کەمێک بەرەو سەرەوەی ڕووبارەکە، قەڵا سەرنجڕاکێشەکەی ڕومقەڵە لەسەر لێواری بەردەبەرزێک سەری هەڵداوە و لە هەمان دەریاچەی بەنداوەکەدا ڕەنگ دەداتەوە. دۆڵی فراوانتری ڕووبارەکە بەهۆی ئەو بەنداوانەی لە دەیەکانی دواییدا بە درێژایی فورات دروست کراون گۆڕاوە. خەلفەتی لەو شوێنەدایە کە ئاوە سەوزەکە هێواش لە لێژاییەکان دەدات؛ گەڕەکە کۆنەکەی بەشێکی نوقم بووە و ماڵە نوێیەکانی بەسەر گردەکەی سەرووەوە بەرز دەبنەوە.
شارۆچکە نوقمبووەکە
بەناوبانگیی خەلفەتی لە نوقمبوونەکەیەوە هاتووە. کاتێک لە دەوروبەری گۆڕینی هەزارەدا بەنداوێکی مەزن لە خوارەوەی فورات دروست کرا، ئاوی دەریاچەکە کە ئاستەکەی بەرز دەبووەوە بەشە نزمەکەی شارۆچکە کۆنەکەی نوقم کرد؛ ماڵ و باخچە و شەقامەکانی خستە ژێر ئاو. بەناوبانگترین دیمەنەکە مینارەی مزگەوتێکی کۆنە کە هێشتا ڕاست لە ڕووی دەریاچەی بەنداوەکە سەر دەکێشێت؛ بورجێکی باریک کە لە ئاوەکەدا ڕاوەستاوە لەو شوێنەی جاران لەسەر زەویی وشک ڕاوەستابوو. دیمەنی بینا نیوەنوقمبووەکان و مینارە تەنیاکە خەلفەتی کردووە بە وێنەیەکی لەبیرنەکراوی شارۆچکەیەک کە بەشێکی گەڕێندراوەتەوە بۆ ڕووبارەکە.
دیمەنێکی ئاو و بەرد
نوقمبوونەکە، لەگەڵ هەموو زیانەکانی، دیمەنێکی جوانیی نامۆی پێک هێنا. ئێستا فورات لێرە ڕووبەرێکی پان و ئارامی ئاوی سەوزی تۆخە، کە لە نێوان گردە بەردینە لێژەکاندا دەچەمێتەوە، و بەلەمەکان بە بێدەنگی بەسەر شارۆچکە نوقمبووەکە و بە درێژایی تەنگەکە بەرەو ڕومقەڵە و دوورتر دەڕۆن. ماڵە بەردینە کۆنەکان لە لێژاییەکانی سەرووی هێڵی ئاوەکەدا ڕاوەستاون و ڕەنگدانەوەی بەردەبەرز و ئاسمان و وێرانەکان لەسەر ڕووی وەستاو دەدرەوشێتەوە. ئەنجامەکە یەکێکە لە پڕوێنەگیراوترین و پڕهەستترین دیمەنە ڕووبارییەکانی هەموو ناوچەکە.
گوڵە ڕۆزە ڕەشەکە
خەلفەتی بە دیاردەیەکی سەرنجڕاکێشی ڕووەکی بەناوبانگە؛ گوڵە ڕۆزێکی دەگمەن کە ڕەنگە سوورەکەی هێندە تۆخە نزیکەی ڕەش دەردەکەوێت. بەپێی زانیارییە نەریتییە ناوخۆییەکان، تەنها لە خاک و کەشوهەوای شارۆچکە کۆنەکەی کەنار ڕووبار بە هەمان ڕەنگە تۆخەکەی دەڕوێت. «گوڵە ڕۆزە ڕەشەکە»ی خەلفەتی بووەتە هێمای شوێنەکە؛ بەهۆی دەگمەنی و نهێنی ئامێزییەکەیەوە بە نرخ دەزانرێت و هەر وەک مینارە نوقمبووەکە ئەوانەی حەزیان بە زانینە ڕادەکێشێت. گوڵەکە و شارۆچکە نوقمبووەکە پێکەوە خەلفەتییان بە جوانییەکی خەمگین بەناوبانگ کردووە.
خەلفەتی لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ خەلفەتی مەبەستێکی خۆشەویستی ئەو سەردانکەرانەیە کە دێن بەسەر ئاوە سەوزەکەدا بەلەمسواری بکەن، وێنەی مینارە نوقمبووەکە بگرن، گوڵە ڕۆزە ڕەشەکە ببینن و گەشتەکەیان بەرەو ڕومقەڵە بەردەوام بکەن. ئەو بەشانەی شارۆچکەکە کە گواسترانەوە لەسەر زەویی بەرزتر دووبارە دروست کرانەوە و گەشتیاری بووەتە بەشێکی سەرەکیی ژیانی. لەو بەشە گۆڕاوەی فورات لە لێواری ناوچە کوردییەکەدا، خەلفەتی وەک شوێنی سەرسامیی بێدەنگ بەردەوامە؛ شارۆچکەیەک کە لە سەرووی ئەو ئاوەدا هەر دەژی کە بەشێک لە ڕابردووی قوت داوە.
ڕیزبەندیی کاتی
مێژووی پێشوو — خەلفەتی شارۆچکەیەکی گەشەسەندووی لێواری فوراتە.
دەوروبەری 2000 — بەنداوێکی خوارەوەی ڕووبار بەشێک لە شارۆچکە کۆنەکە نوقم دەکات.
دوای نوقمبوون — مینارە نوقمبووەکە و ماڵە نیوەنوقمبووەکان بەناوبانگ دەبن.
ساڵانی دوایی — گەشتیاریی بەلەم و گوڵە ڕۆزە ڕەشەکە سەردانکەری زۆر ڕادەکێشن.
ئەمڕۆ — خەلفەتی شارۆچکەیەکی خۆشەویست و پڕهەستە لەسەر دەریاچەی بەنداوی فورات.
پرسیارە باوەکان
خەلفەتی چییە؟
خەلفەتی شارۆچکەیەکە لەسەر فورات لە پارێزگای شانلی‌ئورفا؛ بەشێکی لە دەریاچەی بەنداوێکدا نوقم بووە و بە مینارەی مزگەوتێکی نوقمبوو بەناوبانگە کە لە ئاوەکە سەری هەڵداوە.
بۆچی خەلفەتی لە ژێر ئاودایە؟
بەنداوێک کە لە خوارەوەی فورات لە دەوروبەری ساڵی 2000دا دروست کرا، ئاستی ڕووبارەکەی بەرز کردەوە و بەشە نزمەکەی شارۆچکە کۆنەکەی نوقم کرد؛ ماڵەکان و مزگەوتێکی خستە ژێر ئاو.
گوڵە ڕۆزە ڕەشەکەی خەلفەتی چییە؟
گوڵە ڕۆزێکی دەگمەنی سووری زۆر تۆخە کە دەگوترێت لە خاک و کەشوهەوای خەلفەتی بە هەمان ڕەنگە نزیکەڕەشەکەی دەڕوێت، و بووەتە هێمای شارۆچکەکە.
ئایا دەتوانرێت سەردانی خەلفەتی بکرێت؟
بەڵێ. سەردانکەران بە بەلەم بەسەر دەریاچە ئارامەکەدا دەڕۆن بۆ بینینی مینارە نوقمبووەکە و تەنگەکە، و شارۆچکە دووبارە دروستکراوەکە و گوڵە ڕۆزە ڕەشەکە گەشتیاری زۆر ڕادەکێشن.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
فورات · بەنداوەکانی ڕووبارەکە · شارۆچکە نوقمبووەکان · شانلی‌ئورفا · ڕومقەڵە · گۆڕی زەینەل بەگ.