پێشەکی
قەڵای هارپووت یەکێکە لە قەڵا مێژووییە گەورەکانی ناوچەی کوردستان — قەڵایەکی کۆن کە لەسەر بەرزاییەکی بەردین لە سەرووی شاری هاوچەرخی ئەلازیغ ڕاوەستاوە، لە دڵی شارۆچکە کۆنەکەی هارپووت کە بۆ چەندین سەدە ناوەندێکی سەرەکیی خاکەکانی فڕاتی سەرەوە بووە. بەهۆی ئەفسانەیەکی کۆنەوە بە قەڵای شیر ناوبانگی دەرکردووە؛ دیوارەکانی، کە کەشوهەوا شوێنپەنجەی لەسەر جێهێشتوون، بۆ زیاتر لە دوو هەزار و پێنج سەد ساڵ چاودێریی خاکەکەی کردووە، بە درێژایی هەستان و ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتێک لە دوای ئیمپراتۆرییەتێکی دیکە. هارپووت شوێنێکە کە مێژووی قووڵی ناوچەکەی لە بەرددا نووسراوە.
هارپووت، شارۆچکەیەکی قەڵادار لە بەرزاییەکانی سەرووی دەشت، چەندین سەدە مێژووی لە ناو دیوارەکانیدا هەڵگرتووە. ئەم ناساندنە قەڵاکە، شارۆچکە کۆنەکە و چیرۆکە درێژەکەیان دەخاتە بەرباس.
خاڵە سەرەکییەکان
• قەڵای هارپووت قەڵایەکی کۆنە لە سەرووی شاری ئەلازیغ لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا.
• لەسەر شارۆچکە کۆنە مێژووییەکەی هارپووت ڕاوەستاوە کە جاران ناوەندێکی سەرەکیی ناوچەکە بوو.
• ڕەگەکانی بۆ زۆر زیاتر لە دوو هەزار ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێنەوە.
• بەهۆی ئەفسانەیەکەوە، بە «قەڵای شیر»یش ناسراوە.
• شارۆچکە کۆنەکە مزگەوت و گۆڕ و کڵێسای مێژوویی لەخۆ دەگرێت.
زانیاریی خێرا
ناو: قەڵای هارپووت (سوت کالەسی)
جۆر: قەڵایەکی کۆن لەسەر گرد
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
پارێزگا: ئەلازیغ
شارۆچکەی کۆن: هارپووت
ڕەگ و ڕیشە: سەردەمی ئاسن (سەردەمی ئورارتوو و پێشتر)
نازناو: «قەڵای شیر»
شوێن: بەرزاییەکی بەردین لە سەرووی دەشت
ناوەڕۆک
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
قەڵای هارپووت لە کوێیە؟
قەڵای هارپووت لەسەر بەرزاییەک لە سەرووی شاری ئەلازیغ ڕاوەستاوە، لە خاکەکانی فڕاتی سەرەوە لە ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا. شارۆچکە کۆنەکەی هارپووت کە دەوری داوە، پێش گەشەکردنی شاری هاوچەرخی ئەلازیغ لە دەشتی خوارەوە، دڵی مێژوویی ناوچەکە بوو. ناوچەکە بە درێژایی ڕووباری مورات بەرەو ڕۆژهەڵات تا پاڵوو و بەرەو باکوور تا خاکەکانی دەرسیم و پەرتەک دەکشێت، خاکێک کە لە مێژە قەڵای تێدا بڵاو بوونەتەوە بۆ پارێزگاریی دۆڵە ڕووبارییەکان.
قەڵای چەندین سەردەم
قەڵای هارپووت زۆر کۆنە. ڕەگەکانی بۆ سەردەمی ئاسن دەگەڕێنەوە، بۆ سەردەمی ئورارتوو و ئەو گەلانەی پێشتر کە یەکەم جار ئەو بەرزاییەیان کرد بە قەڵا؛ بە درێژایی سەدەکان زنجیرەیەکی درێژی فەرمانڕەواکان دووبارە دروستیان کردەوە و بەهێزیان کرد — ڕۆمانی و بیزەنتی و عەرەب و ئەرمەنی و ئەرتوقییەکان و بنەماڵە موسڵمانە گەورەکانی سەدەکانی ناوەڕاست. هەر یەکەیان شوێنپەنجەی خۆی لەسەر دیوارەکان و شارۆچکەکە جێهێشت. هارپووت، وەک قەڵایەکی بەهێز کە بەسەر ڕێگاکانی فڕاتی سەرەوەدا زاڵ بوو، شوێنێکی بەنرخ بوو کە بە درێژایی مێژووی درێژی ناوچەکە جار لە دوای جار شەڕی لەسەر کرا.
شارۆچکە کۆنەکەی هارپووت
لە دەوروبەر و خوارەوەی قەڵاکە شارۆچکە کۆنەکەی هارپووت بڵاو بووبووەوە، کە بۆ چەندین سەدە ناوەندێکی گەشەسەندووی بازرگانی و زانست و باوەڕ بوو، شوێنی دانیشتووانێکی تێکەڵی موسڵمان و مەسیحی، لەوانە ئەرمەنییەکان. کۆڵانەکانی مزگەوتە مێژووییەکان و گۆڕی پیاوە پیرۆزەکان و گەرماوە کۆنەکان و پاشماوەی کڵێساکان لەخۆ دەگرن؛ میراتێکی دەوڵەمەند کە ئەو کۆمەڵگە زۆرانە پیشان دەدات کە لەوێ ژیاون. بە تێپەڕبوونی کات دانیشتووان بۆ شاری نوێی ئەلازیغ لە دەشتەکە چوونە خوارەوە، هارپووتیان وەک شارۆچکەیەکی سەر گرد بە یادگار و بیرەوەرییەکانەوە جێهێشت.
ئەفسانەی قەڵای شیر
قەڵای هارپووت لە نێو خەڵکدا بە «قەڵای شیر» ناسراوە؛ ئەفسانەیەکی جوان ئەم ناوە ڕوون دەکاتەوە. چیرۆکەکە دەڵێت کە لە کاتی دروستکردنی قەڵاکەدا ئاو کەم بوو، بۆیە دروستکەران لە جیاتی ئاو شیریان لە مەڵاتەکە تێکەڵ کرد، بەهێزییان بە دیوارەکان و ناویان بە قەڵاکە بەخشی. جا لە چیرۆکەکەدا ڕاستی هەبێت یان نەبێت، ئەو هەستەی سەرسوڕمان دەردەبڕێت کە ئەم قەڵا کۆنە لە مێژە دروستی کردووە؛ هەر یەکێکە لە خۆشەویستترین چیرۆکەکانی ناوچەکە.
هارپووتی ئەمڕۆ
قەڵا و شارۆچکە کۆنەکەی هارپووت ئەمڕۆ مەبەستێکی سەرەکیی گەشتی میراتی مێژوویین؛ سەردانکەران ڕادەکێشن کە بۆ بەرزاییەکان هەڵدەکشن تا دیوارە کۆنەکان بگەڕێن، لە مزگەوتە مێژووییەکان نوێژ بکەن و دیمەنی فراوانی ئەلازیغ و دەشتەکە ببینن. نۆژەنکردنەوە و هەڵکۆڵین بەردەوامن لە ئاشکراکردنی چیرۆکە درێژەکە کە لە شوێنەکەدا نووسراوە. قەڵای هارپووت لەسەر بەردەکەی سەرووی شاری هاوچەرخ ڕاوەستاوە و وەک یادگارێکی جێی شانازیی مێژووی قووڵ و فرەچینی خاکەکانی فڕاتی سەرەوە بەردەوامە.
هێڵی کات
سەردەمی ئاسن — یەکەم جار قەڵایەک لەسەر بەرزایی هارپووت دروست دەکرێت.
سەردەمە کۆنەکان & سەدەکانی ناوەڕاست — ڕۆمانی و بیزەنتی و ئەرمەنی و بنەماڵە موسڵمانەکان دووبارە دروستی دەکەنەوە.
سەردەمی عوسمانی — هارپووت وەک شارۆچکەیەکی ناوچەکە بە چەندین باوەڕەوە گەشە دەکات.
سەردەمی هاوچەرخ — دانیشتووان بۆ شاری نوێی ئەلازیغ دەچنە خوارەوە.
ئەمڕۆ — قەڵا و شارۆچکە کۆنەکەی هارپووت مەبەستێکی سەرەکیی گەشتی میراتی مێژوویین.
پرسیارە باوەکان
قەڵای هارپووت چییە؟
قەڵای هارپووت قەڵایەکی کۆنی سەر گردە لە سەرووی شاری ئەلازیغ لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لەسەر شارۆچکە کۆنە مێژووییەکەی هارپووت ڕاوەستاوە و ڕەگەکانی بۆ سەردەمی ئاسن دەگەڕێنەوە.
بۆچی پێی دەگوترێت قەڵای شیر؟
ئەفسانەیەکی باو دەڵێت کە لە کاتی دروستکردنی قەڵاکەدا ئاو کەم بوو، بۆیە شیر لە مەڵاتەکە تێکەڵ کرا؛ بەهێزیی بە دیوارەکان و نازناوی بە قەڵاکە بەخشی.
هارپووت لە کوێیە؟
هارپووت شارۆچکە کۆنە مێژووییەکەی سەرووی شاری هاوچەرخی ئەلازیغە، لە خاکەکانی فڕاتی سەرەوە لە ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا.
لە هارپووت چی دەتوانیت ببینیت؟
سەردانکەران دەتوانن دیوارە کۆنەکانی قەڵا، مزگەوت و گۆڕە مێژووییەکان و پاشماوەی کڵێساکان بگەڕێن، و چێژ لە دیمەنی فراوانی ئەلازیغ و دەشتی دەوروبەری وەربگرن.
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
فڕاتی سەرەوە · قەڵا مێژووییەکان · شارۆچکە کۆنەکانی ناوچەکە · ئەلازیغ · پاڵوو · پەرتەک.