پێشەکی
پاڵو شارۆچکەیەکی کوردیی کۆنە لە پارێزگای ئەلازیغ لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا، بە دیمەنێکی سەرنجڕاکێش لەسەر ڕووباری موراد — لقە گەورەی ڕۆژهەڵاتی فورات — لە ژێر بەردێکی بەرزی قەڵا هەڵکەوتووە. مێژووەکەی بۆ هەزاران ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، و ئەمڕۆ پاڵو زیاتر وەک ناوەندێکی بزووتنەوەی شێخ سەعید، ڕاپەڕینە بەناوبانگە کوردییەکەی 1925، و وەک یەکێک لە بەرچاوترین شارۆچکە کۆنەکانی ناوچەکە ناسراوە.
قەڵا وێرانەکەی، شارۆچکە کۆنەکەی لە تەنیشت ڕووبار و جێگەی لە مێژووی کورددا، پاڵو دەکەن بە شارۆچکەیەک کە گرنگییەکی ڕاستەقینەی هەیە. ئەم ناساندنە لە شوێن، ڕابردوو و یادەوەرییەکەی دەکۆڵێتەوە.
خاڵە سەرەکییەکان
• پاڵو شارۆچکەیەکی کوردیی مێژووییە لە پارێزگای ئەلازیغ لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا.
• لەسەر ڕووباری موراد، لە ژێر بەردێکی قەڵای کۆن هەڵکەوتووە.
• لە کۆناییەوە خەڵک لەم شوێنە نیشتەجێ بووە و نووسراوەی زۆر کۆنی تێدایە.
• پاڵو بە نزیکی بە ڕاپەڕینی شێخ سەعیدی 1925ەوە بەستراوە.
• شارۆچکە کۆنەکە و قەڵاکە دەیکەن بە یەکێک لە بەرچاوترین شوێنەکانی ناوچەکە.
زانیاریی خێرا
ناو بە کوردی: پاڵو
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
پارێزگا: ئەلازیغ
ڕووبار: موراد (فوراتی ڕۆژهەڵات)
شوێنی دیار: قەڵای پاڵو
کۆنایی: لە سەردەمە کۆنەکانەوە خەڵکی تێدا نیشتەجێ بووە
بەناوبانگە بە: ڕاپەڕینی شێخ سەعیدی 1925
تایبەتمەندی: شارۆچکەیەکی مێژوویی کەناری ڕووبار
ناوەڕۆک
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
پاڵو لە کوێیە؟
پاڵو لە ڕۆژهەڵاتی پارێزگای ئەلازیغ هەڵکەوتووە، لەسەر ڕووباری موراد لە خاکە سەختەکانی نێوان شاری ئەلازیغ و ناوەندە کوردییەکانی دەوروبەری دیاربەکر. شارۆچکە کۆنەکە لەو شوێنەدایە کە ڕووبارەکە لە ژێر بەرزاییەکی بەردینی لێژدا دەڕوات و قەڵا کۆنەکەی لە لووتکەیەتی؛ شوێنێک کە پاڵوی لە ڕێگاکانی چیاکانی ڕۆژهەڵاتدا هەم بەرگریپێکراو و هەم گرنگ کرد.
قەڵا و ڕووبارەکە
دڵی پاڵوی کۆن قەڵاکەیەتی، کە لەسەر بەردێکی زۆر لێژ لە سەرووی موراد هەڵکەوتووە. لەم بەرزاییە زاڵەوە نەوەی دوای نەوەی فەرمانڕەوایان چاودێریی پەڕینەوەی ڕووبار و شارۆچکەکەی خوارەوەیان کردووە، و وێرانەی دیوارەکان، مزگەوتێک و خانووە کۆنەکان هێشتا بە لێژییەکانەوە چەسپاون. دیمەنەکە — بەردی خۆڵەمێشی، ڕووباری سەوز و وێرانەکانی شارۆچکە کۆنەکە — یەکێکە لە جوانترین و یادەوەری‌بزوێنترین دیمەنەکانی ناوچەکە، شوێنێک کە مێژووە درێژەکەی پاڵو لە خودی سروشتەکەیدا نووسراوە.
شارۆچکەیەکی کۆن
پاڵو زۆر کۆنە. بەردەکەی سەرووی شارۆچکەکە نووسراوەیەکی تێدایە کە پاشاکانی ئورارتوو نزیکەی سێ هەزار ساڵ پێش ئێستا بەجێیان هێشتووە، و لە ماوەی سەدەکاندا شوێنەکە بە دەستی دەسەڵاتی زۆردا تێپەڕیوە — شانشینە کۆنەکان، ڕۆمانی و ئێرانییەکان و دەوڵەتە ئیسلامی و عوسمانییەکان. بۆ بەشێکی زۆری مێژووە دواترەکەی، پاڵو مەقەڕی میرانە خۆجێییە کوردەکان و ناوەندێکی فێربوونی ئایینی بوو، و شارۆچکە کۆنەکە مزگەوت، گۆڕ و زیارەتگەکانی ئەو ڕابردووە درێژەی کۆکردەوە پێش ئەوەی شارۆچکە نوێیەکە لە نزیکیدا گەشە بکات.
پاڵو و شێخ سەعید
پاڵو لە مێژووی نوێی کورددا جێگەیەکی تایبەتی هەیە وەک ناوەندێکی بزووتنەوەی شێخ سەعید، ئەو ڕێبەرە ئایینییەی ڕێبەرایەتیی ڕاپەڕینە گەورە کوردییەکەی 1925ی دژ بە کۆمارە نوێیەکەی تورکیا کرد. ناوچەی دەوروبەری پاڵو لە ناوەندی بزووتنەوەکەدا بوو، و ڕاپەڕینەکە — یەکەم ڕاپەڕینی گەورەی کورد لە سەردەمی کۆماریدا — لەم ناوچانەوە دەستی پێکرد پێش ئەوەی بە سەرتاسەری باشووری ڕۆژهەڵاتدا بڵاو ببێتەوە. دوای شکستەکەی تۆڵەسەندنەوەی توند هات و ڕووداوەکان شوێنەوارێکی قووڵیان لەسەر شارۆچکەکە و یادەوەریی کورد بەجێهێشت. تا ئەمڕۆ پاڵو وەک یەکێک لە لانکەکانی ئەو ڕاپەڕینە مێژووییە دەهێنرێتە یاد.
پاڵوی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ شارۆچکە کۆنەکەی پاڵو بە زۆری وەک شوێنێکی مێژوویی ماوەتەوە، قەڵا و وێرانەکانی سەردانکەران ڕادەکێشن، لە کاتێکدا شارۆچکەیەکی نوێتر لە نزیکیدا ژیانی نوێ بەردەوام دەکات. لەسەر ڕووبارەکەی و لە ژێر بەردە کۆنەکە، پاڵو هەر شوێنێکی بە جوانیی مەزن و مێژووی قووڵە — شارۆچکەیەکی کوردی کە شاهیدی تێپەڕینی ئیمپراتۆریەتەکان بووە و هێشتا یادەوەریی یەکێک لە ساتە دیاریکەرەکانی خەباتی کورد هەڵدەگرێت.
هێڵی کات
سەردەمە کۆنەکان — خەڵک لە پاڵو نیشتەجێ دەبن و پاشاکانی ئورارتوو نووسراوەی لێ بەجێ دەهێڵن.
بە درێژایی مێژوو — شارۆچکەی قەڵاکە لەسەر ڕووباری موراد بە دەستی ئیمپراتۆریەتی زۆردا تێپەڕ دەبێت.
سەردەمی عوسمانی — پاڵو مەقەڕی میرانە خۆجێییە کوردەکان و ناوەندێکی فێربوونی ئایینییە.
1925 — ناوچەکە ناوەندێکی ڕاپەڕینی شێخ سەعیدە.
ئەمڕۆ — پاڵوی کۆن لە تەنیشت شارۆچکە نوێیەکە وەک شوێنێکی مێژوویی ماوەتەوە.
پرسیارە باوەکان
پاڵو لە کوێیە؟
پاڵو شارۆچکەیەکی مێژووییە لە پارێزگای ئەلازیغ لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لەسەر ڕووباری موراد لە ژێر بەردێکی قەڵای کۆن.
بۆچی پاڵو لە ڕووی مێژووییەوە گرنگە؟
پاڵو ڕیشەی کۆنی هەیە، لەوانە نووسراوەیەکی ئورارتوویی، و وەک ناوەندێکی ڕاپەڕینی شێخ سەعیدی 1925 بەناوبانگە، یەکەم ڕاپەڕینی گەورەی کورد دژ بە کۆماری تورکیا.
قەڵای پاڵو چییە؟
قەڵاکە قەڵا کۆنەکەی سەر بەرزاییە بەردینەکەی سەرووی شارۆچکە کۆنەکە و ڕووباری مورادە، کە پاڵوی کۆن بە مزگەوت و گۆڕەکانی لە دەوروبەری دروست کرا.
شێخ سەعید کێ بوو؟
شێخ سەعید ڕێبەرێکی ئایینیی کورد بوو کە ڕێبەرایەتیی ڕاپەڕینی 1925ی دژ بە کۆماری تورکیای کرد؛ ناوچەی دەوروبەری پاڵو لە ناوەندی بزووتنەوەکەیدا بوو.
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
شێخ سەعید · ڕاپەڕینی 1925 · قەڵای پاڵو · ئەلازیغ · دیاربەکر · بینگەل.