پێشەکی
پەرتەک (بە کوردی: پێرتاگ) شارۆچکەیەکی کوردییە لە پارێزگای تونجەلی لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لە ناوچەی دەرسیم، لە کەناری ئەو دەریاچە گەورەیەی بەنداوی کێبان پێکی هێناوە. هێمای شارۆچکەکە قەڵای پەرتەکە، قەڵایەکی سەدەکانی ناوەڕاست کە جاران دۆڵەکەی دەپاراست و ئێستا لە دوورگەیەکی بچووکی بەردینی ناو دەریاچەکەدا سەری هەڵداوە — دیمەنێکی لەبیرنەکراو کە مێژوو و ئاو تێیدا یەک دەگرن. پەرتەک، شارۆچکەیەکی بەرزاییەکانی زازا و کورد، بەردی کۆن و دیمەنێکی گۆڕاو و ئاوگرتوو تێکەڵ دەکات.
پەرتەک لە خاکە پڕچیرۆکەکەی دەرسیم هەڵکەوتووە، شوێنێکە کە دۆڵێکی ئاوگرتوو شێوەی شارۆچکەیەکی کۆنی گۆڕیوە. ئەم ناساندنە قەڵا، دەریاچە و مێژووەکەی دەخاتە بەرباس.
خاڵە سەرەکییەکان
• پەرتەک (بە کوردی: پێرتاگ) شارۆچکەیەکی کوردییە لە پارێزگای تونجەلی لە ناوچەی دەرسیمی ڕۆژهەڵاتی تورکیا.
• لە کەناری ئەو دەریاچەیە هەڵکەوتووە کە بەنداوی کێبان لەسەر فورات پێکی هێناوە.
• نیشانە ناسراوەکەی قەڵای پەرتەکە، قەڵایەکی سەدەکانی ناوەڕاست کە ئێستا لە ناو دەریاچەکەدا ڕاوەستاوە.
• بەنداوکردنی دۆڵەکە شێوەی شارۆچکەکە و دەوروبەری گۆڕی.
• پەرتەک لە خاکی زازا و کوردی دەرسیم هەڵکەوتووە کە زۆربەی دانیشتووانەکەی عەلەوین.
زانیاریی خێرا
ناو (بە کوردی): پێرتاگ
ناو (بە تورکی): پەرتەک
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
پارێزگا: تونجەلی (دەرسیم)
شوێن: لە کەناری دەریاچەی بەنداوی کێبان
نیشانەی ناسراو: قەڵای پەرتەک
دانیشتووان: زازا و کورد، زۆربەیان عەلەوی
تایبەتمەندی: شارۆچکەیەکی مێژوویی لە کەناری دەریاچە
ناوەڕۆک
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
پەرتەک لە کوێیە؟
پەرتەک لە باشووری پارێزگای تونجەلی، لە کەناری باکووری دەریاچەی بەنداوی کێبان هەڵکەوتووە؛ لەو دیوی ئاوەکە ڕووی لە خاکی ئەلازیغە و لە ڕۆژهەڵاتیش بەرزاییە کوردییەکان بەرەو بینگەل درێژ دەبنەوە. بەنداوکردنی فورات دۆڵی ڕووبارە کۆنەکەی لێرە گۆڕی بۆ دەریاچەیەکی فراوان؛ ئێستا پەرتەک لەو شوێنەیە کە ئاوەکان بە گردەکانی باشووری دەرسیمدا دەکێشرێن.
قەڵای پەرتەک
شکۆی پەرتەک لە قەڵاکەیدایە. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا لەسەر دەرکەوتەیەکی بەردین لە سەرووی دۆڵەکە دروست کرا، و وەک قەڵای میرە ناوخۆییەکان بەکار دەهات کە کۆنترۆڵی ئەم بەشەی ڕووبارەکەیان دەکرد. کاتێک بەرزبوونەوەی ئاوی دەریاچەی بەنداوی کێبان دۆڵەکەی نقووم کرد، بەردەکەی قەڵا بوو بە دوورگەیەکی بچووک؛ ئەمڕۆ قەڵاکە وا دەردەکەوێت کە لەسەر ئاوی دەریاچەکەدا سەرئاو کەوتووە — دیوارە ڕووخسارگۆڕاوەکانی ڕاستەوخۆ لە ئاوەکەوە سەریان هەڵداوە، لە یەکێک لەو دیمەنانەی ناوچەکە کە زۆرترین وێنەیان دەگیرێت. مزگەوتێکی مێژوویی شارۆچکە کۆنەکە پێش ئاوگرتنەکە بە وردی گوازرایەوە بۆ زەوییەکی بەرزتر، بۆ پاراستنی بەشێکی دیکە لە میراتی پەرتەک.
پەیدابوونی دەریاچەکە
بەنداوی گەورەی کێبان، کە لە دەیەی 1970ەکاندا لەسەر فورات دروست کرا، پەرتەکی گۆڕی. دەریاچەی بەنداوەکە بەشێک لە دۆڵە کۆنەکە و گوندەکانی نقووم کرد؛ شارۆچکەکەش خۆی لەگەڵ ژیان لە کەنارێکی نوێدا گونجاند، کە بەلەمە گواستنەوەکان و ڕێگاکان لە ڕێی ئاوەکەوە پەیوەندییان پێوە دەکرد. وەک زۆرێک لە کۆمەڵگەکانی کەنار ڕووبارە بەنداوکراوەکانی ناوچەکە، پەرتەک بەشێک لە دیمەنە کۆنەکەی لە دەست دا، بەڵام دیمەنێکی نوێی سەرنجڕاکێشی بە دەست هێنا — شارۆچکەیەکی دەریاچە لەو شوێنەی جاران شارۆچکەیەکی ڕووبار بوو.
خاکی دەرسیم
پەرتەک بەشێکە لە دەرسیم، ناوچە شاخاوییە مێژووییەکە کە ناوەندەکەی تونجەلییە؛ جێی نیشتەجێبوونی دانیشتووانێکی تایبەتە کە بە زازاکی و کوردی دەدوێن و لە ڕووی ئایینییەوە زۆربەیان عەلەوین. ئەمە خاکێکی جوانیی شاخاویی و مێژووی قووڵ و هەندێک جار ئازاربەخشە، بە نەریت و مۆسیقای خۆی و هەستێکی بەهێز بە ناسنامە. پەرتەک لەم تایبەتمەندییەی دەرسیم بەشدارە، کۆمەڵگەیەکە کە ڕەگی لە بەرزاییەکان و یادەوەریی درێژی خەڵکەکەیدایە.
پەرتەکی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ پەرتەک شارۆچکەیەکی کوردیی ئارامە لە کەناری دەریاچەی بەنداوی کێبان، کە قەڵاکەی ناو دەریاچە و شوێنە جوانەکەی سەردانکەران ڕادەکێشن. ماسیگرتن، کشتوکاڵ و گەشتوگوزار شێوە بە ژیانی نوێی دەدەن؛ قەڵا چاککراوەکەش هەم نیشانەیەکی ناسراوە و هەم هێمای شارۆچکەیەکە کە خۆی لەگەڵ دیمەنێکی گۆڕاودا گونجاند. پەرتەک وەک یەکێک لە جوانترین گۆشەکانی خاکی دەرسیم بەردەوامە.
هێڵی کات
سەدەکانی ناوەڕاست — قەڵای پەرتەک لەسەر بەردێک لە سەرووی دۆڵی ڕووبارەکە دروست دەکرێت.
سەردەمی عوسمانی — پەرتەک ناوەندی میرە ناوخۆییەکانە لە خاکی دەرسیم.
دەیەی 1970ەکان — بەنداوی کێبان دۆڵەکە نقووم دەکات؛ قەڵاکە دەبێت بە دوورگەیەکی بچووک لە ناو دەریاچەکە.
سەردەمی نوێ — پەرتەک خۆی لەگەڵ ژیان لە کەناری نوێی دەریاچەی بەنداوەکەدا دەگونجێنێت.
ئەمڕۆ — پەرتەک شارۆچکەیەکی جوانی کەنار دەریاچەیە، بە قەڵاکەی ناو ئاوەکە ناسراوە.
پرسیارە باوەکان
ناوە کوردییەکەی پەرتەک چییە؟
شارۆچکەکە بە کوردی بە پێرتاگ ناسراوە.
پەرتەک بۆچی ناسراوە؟
پەرتەک بە قەڵا سەدەکانی ناوەڕاستەکەی ناسراوە، کە دوای نقوومبوونی دۆڵەکە بەهۆی بەنداوەکەوە ئێستا لەسەر دوورگەیەکی بچووکی بەردین لە ناو دەریاچەی بەنداوی کێبان ڕاوەستاوە.
پەرتەک لە کوێیە؟
پەرتەک شارۆچکەیەکە لە پارێزگای تونجەلی لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لە ناوچەی دەرسیم، لە کەناری دەریاچەی بەنداوی کێبان.
کاتێک بەنداوەکە دروست کرا چی بەسەر پەرتەکدا هات؟
بەنداوی کێبان لە دەیەی 1970ەکاندا دۆڵی ڕووبارە کۆنەکەی نقووم کرد، بەردەکەی قەڵای کرد بە دوورگەیەکی بچووک و شێوەی شارۆچکەکەی لە دەوروبەری کەنارێکی نوێی دەریاچەدا گۆڕی؛ مزگەوتێکی مێژووییش گوازرایەوە بۆ زەوییەکی بەرزتر.
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
قەڵای پەرتەک · دەریاچەی بەنداوی کێبان · ناوچەی دەرسیم · تونجەلی · ئەلازیغ · بینگەل.