پێشەکی
حەسەکە (بە کوردی: حەسیچە؛ بە عەرەبی: ئەلحەسەکە) گەورەترین شاری جەزیرەیە، ئەو گۆشە فراوانەی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا کە کورد بە جزیرێ ناوی دەبەن؛ ڕۆژهەڵاتیترین و گەورەترین بەشی ئەو ناوچەیەی بە ڕۆژئاوا دەناسرێت. لەسەر ڕووباری خابوور هەڵکەوتووە و ناوەندی پارێزگای حەسەکەی سووریایە، ئەو ناوچەیەی کوردی سووریا تێیدا چڕ بوونەتەوە.
حەسەکە شارێکی بە ڕاستی فرەڕەنگە؛ کورد، عەرەب و مەسیحییە ئاشوورییەکان تێیدا دەژین. لە پارێزگایەکدایە کە ناوەندی خۆبەڕێوەبردنی کوردی لە سووریا بووە و لە هێڵی پێشەوەی جەنگ دژی دەوڵەتی ئیسلامیدا بووە. ئەم ناساندنە باس لە شوێنەکەی، گەلانەکەی و مێژووە پڕئاژاوەکەی ئەم دواییە دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• حەسەکە (بە کوردی: حەسیچە) گەورەترین شاری ناوچەی جەزیرەی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا و ناوەندی پارێزگای حەسەکەیە.
• پارێزگاکە ناوچەی چڕبوونەوەی کوردی سووریایە، هەرچەندە شارەکە خۆی لە ڕووی نەتەوەییەوە فرەڕەنگە؛ کورد، عەرەب و ئاشووری.
• شارێکی سەرەکیی بەڕێوەبەرایەتیی خۆبەڕێوەبەری ڕۆژئاوایە کە کورد سەرکردایەتیی دەکەن (ناوچەی جەزیرە).
• حەسەکە بەرەیەکی سەرەکیی جەنگ دژی دەوڵەتی ئیسلامی بوو، لەوانەش شەڕێکی گەورەی هەوڵی هەڵاتن لە زیندان لە 2022.
• لەسەر ڕووباری خابوور و لەنێو دەشتەکانی جەزیرەدایە؛ ناوچەی دابینکردنی بەشێکی سەرەکیی خۆراکی سووریا و یەکێک لە کۆنترین ناوچەکانی سەر زەوی کە شارنشینییان تێدا پەرە سەندووە.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): حەسیچە
ناوی عەرەبی: ئەلحەسەکە
وڵات / ناوچە: سووریا (ڕۆژئاوا / ڕۆژئاوای کوردستان)
پارێزگا: حەسەکە (جەزیرە / جزیرێ)
ڕووبار: خابوور
کۆمەڵگەکان: کورد، عەرەب، ئاشووری / سریانی
بەڕێوەبردن: بەڕێوەبەرایەتیی خۆبەڕێوەبەر بە سەرکردایەتیی کورد (جەزیرە)
بە چی بەناوبانگە: کشتوکاڵ و نەوتی جەزیرە؛ جەنگ دژی داعش
ناوەڕۆک
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
حەسەکە لە کوێیە؟
حەسەکە لە دوورترین باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریایە، نزیک سنوورەکانی تورکیا و عێراق، لەسەر ڕووباری خابوور؛ لقێکی فورات کە ژیان بە دەشتەکانی دەوروبەر دەبەخشێت. جەزیرەی دەوروبەری پایەی سەرەکیی کشتوکاڵی سووریایە، خاکی کێڵگەکانی گەنم و لۆکە، و بەشێکی زۆری نەوتی وڵاتەکە لە کێڵگەکانی نزیک ڕمێلاندا هەڵدەگرێت.
ئەمە هەروەها یەکێک لە کۆنترین ناوچە نیشتەجێکراوەکانی سەر زەوییە. گردە کۆنەکانی سێگۆشەی خابوور، وەک تەڵ حەلەف و تەڵ براک، نیشانەی هەندێک لە سەرەتاییترین شارەکانی میزۆپۆتامیای کۆنن، زۆر پێش ئەوەی حەسەکە خۆی لە سەدەی بیستەمدا ببێتە شارۆچکەیەکی نوێ.
دڵی جەزیرە
پارێزگای حەسەکە ناوچەی چڕبوونەوەی کوردی سووریایە و بەشێکە لەو «پشتێنە کوردییە» درێژەی بەدرێژایی سنووری تورکیا ڕاکێشراوە. کاتێک دەوڵەتی سووریا دوای 2012 کۆنترۆڵی بەشێکی زۆری باکووری لە دەست دا، جەزیرە بووە گەورەترین و پەرەسەندووترین ناوچەی ڕۆژئاوا و بەڕێوەبەرایەتییە خۆبەڕێوەبەرەکە، بە سەرکردایەتیی کورد، بەڕێوەی دەبرد. شاری حەسەکە، لەگەڵ قامیشلۆ، بووە یەکێک لە ناوەندە سەرەکییە شارنشینەکانی.
شاری گەلانێکی زۆر
حەسەکە یەکێکە لە فرەڕەنگترین شارەکانی ناوچە کوردییەکانی سووریا. کورد ناوکی دانیشتووانی ناوچەکانی دەوروبەری پێک دەهێنن، بەڵام شارەکە خۆی هاوبەشە لەگەڵ ژمارەیەکی زۆری عەرەب و مەسیحییە ئاشووری و سریانییەکان، کە گوندەکانیان بەدرێژایی دۆڵی خابوور هەڵکەوتوون. زۆرێک لەو کۆمەڵگە مەسیحییانە لە نەوەی ڕزگاربووانی جینۆسایدەکانی پێشوون، کە لێرە پەنایان دۆزییەوە. کاتێک داعش لە 2015 هێرشی کردە سەر گوندەکانی خابوور، دیسان ئازاریان چێشت. فرەڕەنگیی شارەکە بە پەیوەندییەکی نزیک بە شارە گەورەکەی دیکەی جەزیرە، قامیشلۆ، دەیبەستێتەوە.
ڕۆژئاوا و جەنگ دژی داعش
حەسەکە لە هێڵی پێشەوەی جەنگ دژی دەوڵەتی ئیسلامیدا بوو. هێزەکان بە سەرکردایەتیی کورد داعشیان لە شارەکە و پارێزگاکەی پاشەکشە پێ کرد، و ئەوێ بووە بنکەی هەڵمەتە بەربڵاوترەکە کە لە کۆتاییدا «خەلافەت»ەکەی گرووپەکەی تێک شکاند. مەترسییەکە لەوێ کۆتایی نەهات. لە کانوونی دووەمی 2022دا، داعش هێرشێکی گەورەی کردە سەر زیندانی غوەیرانی حەسەکە، کە هەزاران شەڕڤانی گرووپەکەی تێدا بوون. پێش ئەوەی هێرشەکە سەرکوت بکرێت، بۆ چەندین ڕۆژ شەڕی قورسی لێ کەوتەوە.
لە سەرانسەری ئەم ساڵانەدا حەسەکە بە شێوەیەکی بێدەنگتریش دابەشکراو مایەوە. حکومەتی سووریا ناوچە بچووکە ئاسایشییەکانی لەنێو شارەکەدا کۆنترۆڵ دەکرد، لە کاتێکدا بەشی دیکەی شارەکە بەڕێوەبەرایەتییەکە بە سەرکردایەتیی کورد بەڕێوەی دەبرد؛ ڕەنگدانەوەیەک لە سیاسەتی ئاڵۆزی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا.
حەسەکەی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ حەسەکە شارێکی قەرەباڵغ و خۆڕاگرە. دانیشتووانی بەهۆی ئاوارەبووانی سەرانسەری ناوچەکەوە زیاد بوون، و ناوەندێکی سەرەکیی بەڕێوەبەرایەتیی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریایە بە سەرکردایەتیی کورد. داهاتووی، وەک داهاتووی هەموو ڕۆژئاوا، لەنێو ئاژاوە بەربڵاوترەکانی سووریادا هێشتا نادیارە؛ بەڵام وەک گەورەترین شاری جەزیرە، حەسەکە هێشتا شوێنێکی ناوەندی لە چیرۆکی کوردی سووریادا هەیە.
ڕیزبەندیی کاتی
سەردەمی کۆن — سێگۆشەی خابوور (تەڵ حەلەف، تەڵ براک) شوێنی هەندێک لە سەرەتاییترین شارەکانی میزۆپۆتامیایە.
دەیەی 1930 — حەسەکەی نوێ گەشە دەکات، کاتێک پەنابەرە ئاشوورییەکان و ئەوانی دیکە بەدرێژایی خابوور نیشتەجێ دەبن.
2012 — دەوڵەتی سووریا لە بەشێکی زۆری باکوور پاشەکشە دەکات؛ خۆبەڕێوەبردنی کوردی لە جەزیرەدا جێگیر دەبێت.
2015 — داعش هێرش دەکاتە سەر گوندە ئاشوورییەکانی دۆڵی خابوور؛ هێزەکان بە سەرکردایەتیی کورد لە دەوروبەری حەسەکە لەگەڵ داعش دەجەنگن.
2022 — داعش هێرشێکی گەورە دەکاتە سەر زیندانی غوەیرانی حەسەکە؛ دواتر چەندین ڕۆژ شەڕ دەبێت.
پرسیارە باوەکان
ئایا حەسەکە شارێکی کوردییە؟
حەسەکە گەورەترین شاری جەزیرە، ناوچەی چڕبوونەوەی کوردی سووریا، و ناوەندێکی خۆبەڕێوەبردنە بە سەرکردایەتیی کورد. هەرچەندە شارەکە خۆی لە ڕووی نەتەوەییەوە فرەڕەنگە و کورد، عەرەب و مەسیحییە ئاشوورییەکانی تێدان.
ناوی کوردیی حەسەکە چییە؟
بە کوردی شارەکە حەسیچە ناو دەبرێت؛ بە عەرەبی ئەلحەسەکەیە.
جەزیرە چییە؟
جەزیرە (بە کوردی: جزیرێ) ناوچەی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریایە لە دەوروبەری حەسەکە و قامیشلۆ؛ گەورەترین بەشی ڕۆژئاوا و ناوچەی چڕبوونەوەی کوردی سووریا.
لە 2022دا چی لە زیندانی حەسەکە ڕوویدا؟
لە کانوونی دووەمی 2022دا داعش هێرشێکی گەورەی کردە سەر زیندانی غوەیران (ئەلسیناعە) لە حەسەکە، کە هەزاران شەڕڤانی گرووپەکەی تێدا بوون. ئەمە بووە هۆی چەندین ڕۆژ شەڕی توند لەگەڵ هێزەکان بە سەرکردایەتیی کورد.
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
جەزیرە (جزیرێ) · ڕۆژئاوا · قامیشلۆ · کۆبانی · ڕووباری خابوور · ئاشوورییەکان · جەنگ دژی داعش.