**پوختەی زیرەکیی دەستکرد:** هەواڵە کوردییەکانی ئەم هەفتەیە لەسەر دانوستانی سیاسی و فشاری ناوچەیی چڕ دەبنەوە. سەردانی سەرۆکی حکومەت، مەسرور بارزانی، بۆ بەغدا مووچە، هەناردەی نەوت، چاکسازیی کارەبا و فیدراڵیزمی دەستووریی خستەوە ناوەندی پەیوەندییەکانی هەولێر-بەغدا، لە کاتێکدا هێرشی نوێی درۆن بۆ سەر پارتە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران لە هەولێر، بەرکەوتنی هەرێمی کوردستان بە مەترسیی ئەمنیی هێشتەوە جێی سەرنج. هاوکات، حزووری کەلتووریی کورد لە دەرەوە فراوان بوو، کاتێک بیرمینگام خۆی بۆ میوانداریکردنی یەکەم فێستیڤاڵی فیلمی کوردی ئامادە دەکرد.
پێڕستی ناوەڕۆک
• پێشەکی: هەفتەیەک کە دانوستان و فشار دیاری دەکەن
• هەولێر و بەغدا پرسیارە سەختەکان دووبارە دەکەنەوە
• ئاسایش لە ژێر فشاردا: هێرشە درۆنییەکان و دیپلۆماسیی سنوور
• بن‌بەستی ناوخۆی هەرێمی کوردستان
• شۆکی نەوتی عێراق و واتاکەی بۆ کوردستان
• کەلتووری کورد لە دەرەوە: فێستیڤاڵە نوێکەی فیلمی بیرمینگام
• ڕیزبەندیی کاتی: چەند مانگی ڕابردوو لە هەواڵە کوردییەکاندا
• پرسیار و وەڵام: ئەوەی خوێنەران دەبێت بیزانن
پێشەکی: هەفتەیەک کە دانوستان و فشار دیاری دەکەن
باشترین ڕێگە بۆ تێگەیشتن لە هەواڵە کوردییەکانی ئەم هەفتەیە، دوو تەوەری پەیوەستن: دانوستان و فشار. لە ڕووی سیاسییەوە، مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بۆ گفتوگۆی ئاستبەرز لەگەڵ سەرۆک‌وەزیرانی عێراق عەلی ئەلزەیدی و بەرپرسە فیدراڵییەکانی دیکە چووە بەغدا و مووچە، گواستنەوەی بودجە، هەناردەی نەوت، چاکسازیی کارەبا و پێگەی دەستووریی هەرێمی کوردستانی خستەوە ناوەندی سیاسەتی عێراق.[1] [2] لە ڕووی ئەمنییەوە، پارتە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران ڕایانگەیاند بنکەکانیان لە پارێزگای هەولێر دووبارە بە درۆن کراونەتە ئامانج، لە کاتێکدا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، و عەباس عەراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، بە تەلەفۆن باسی ئاسایشی سنوور و گرژییە ناوچەییەکانیان کرد.[3] [4]
کاتەکە گرنگە. عێراق ڕووبەڕووی شۆکێکی توندی دارایی بووەتەوە کە پەیوەستە بە دابەزینی هەناردەی نەوت و تێکچوونەکانی دەوروبەری تەنگەی هورمز. ڕاوێژکارێکی داراییی سەرۆک‌وەزیرانی عێراق ڕایگەیاند بەغدا پلانی فریاکەوتن دادەڕێژێت بۆ وەڵامدانەوە بە کورتهێنانێکی مانگانە کە بە $9.5 ملیار مەزەندە دەکرێت.[6] ئەم فشارە تەنها تیۆری نامێنێتەوە. کاریگەری لە توانای دەوڵەت بۆ دانی مووچە، دابینکردنی پارەی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، پشتگیریی بەرهەمهێنانی کارەبا، بەڕێوەبردنی قەرز و دانوستانی دادپەروەرانە لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات.
هەفتەکە چیرۆکێکی کەلتووریشی هێنا کە شایەنی سەرنجە. بڕیارە یەکەم فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی بیرمینگام لە 28ی ئایاری 2026دا بکرێتەوە، بە 33 فیلمەوە، لەوانە فیلمی درێژ، بەرهەمی ئەنیمەیشن و خەڵاتی فیلمی کورت.[7] لە هەفتەیەکدا کە فشاری ئەمنی و دارایی زاڵ بوو، حزووری ڕوو لە زیادبوونی سینەمای کورد لە دیاسپۆرا یادخەرەوەی ئەوە بوو کە ناسنامەی کورد تەنها ململانێ و سیاسەت شێوەی پێ نادەن. هەروەها لە ڕێگەی زمان، یادەوەری، هونەر و چیرۆکگێڕانەوە دەپارێزرێت و فراوان دەبێت.
هەولێر و بەغدا پرسیارە سەختەکان دووبارە دەکەنەوە
سەردانی سەرۆکی حکومەت، مەسرور بارزانی، بۆ بەغدا پێشهاتە سیاسییە ناوەندییەکەی ئەم هەفتەیە بوو. بەپێی ڕووداو، بارزانی لە 23ی ئایاردا گەیشتە پایتەختی عێراق بۆ گفتوگۆ لەگەڵ سەرۆک‌وەزیران عەلی ئەلزەیدی، کە لەسەر ناکۆکییە کۆنەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی چڕ بوونەوە.[1] بەیاننامەی حکومەتی هەرێمی کوردستان (KRG) سەردانەکەی وەک هەوڵێک بۆ چارەسەرکردنی «پرسە هەڵپەسێردراوەکان» بەپێی دەستووری عێراق وەسف کرد؛ دەربڕینێک کە هەڵوێستە درێژخایەنەکەی کورد ڕەنگ دەداتەوە کە فیدراڵیزم دەبێت وەک ڕێککەوتنێکی دەستووری جێبەجێ بکرێت، نەک وەک سازشێکی سیاسیی کاتی مامەڵەی لەگەڵ بکرێت.[1]
پرسەکان ئاشنان، بەڵام پەلەیان لێیە. بەغدا و هەولێر دووبارە و دووبارە لەسەر تەرخانکردنی بودجە، مووچەی کەرتی گشتی، هەناردەی نەوت و پابەندییەکانی هەر لایەن بەپێی یاسای فیدراڵی ناکۆک بوون. ڕووداو ڕاپۆرتی دا کە بارزانی پیرۆزبایی لە زەیدی کرد بۆ دەستبەکاربوونی و ڕایگەیاند حکومەتی هەرێم پشتگیریی سەرکەوتنی حکومەتی فیدراڵی لە خزمەتکردنی عێراقییەکان «بەبێ جیاکاری» دەکات.[1] هەمان ڕاپۆرت ڕایگەیاند هەردوو لایەن ڕێک کەوتن هەماهەنگیی نێوان بەغدا و هەولێر بەهێز بکەن بۆ زاڵبوون بەسەر کۆسپ و ئاستەنگەکاندا.[1]
ڕاپۆرتێکی دواتری ڕووداو زیادی کرد کە بارزانی کۆبوونەوەکانی لەگەڵ زەیدی و سەرۆکی پەرلەمان هەیبەت ئەلحەلبووسی بە «گفتوگۆی باش» وەسف کرد.[2] گرنگترین خاڵی ڕاپۆرتەکان پەیوەست بوو بە مووچە. بارزانی ڕایگەیاند هەردوو سەرکردەی عێراقی وتوویانە کە مووچە نابێت لەگەڵ پرسەکانی دیکە تێکەڵ بکرێت و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان لە هەمان بارودۆخی مووچەخۆرانی شوێنەکانی دیکەی عێراقدان.[2] بۆ فەرمانبەر، مامۆستا، کارمەندی ئەمنی و خانەنشینە کوردەکان، ئەم خاڵە تەکنیکی نییە؛ کەسییە. دواکەوتن و بڕینی مووچە بۆ ساڵان شێوەیان بە بودجەی خێزان، ورەی گشتی و متمانە بە دامەزراوەکان داوە.
پرسی سەرەکیی هەولێر-بەغدا | بۆچی بۆ هاووڵاتییە کوردەکان گرنگە
مووچەی کەرتی گشتی | دواکەوتن یان پچڕان ڕاستەوخۆ کاریگەری لە خێزان، قوتابخانە، نەخۆشخانە و متمانەی کەرتی گشتی دەکەن.
گواستنەوەی بودجەی فیدراڵی | ناکۆکییەکانی بودجە دیاری دەکەن کە ئایا هەرێم دەتوانێت بە جێگیری پلانی خزمەتگوزاری و ژێرخان دابنێت.
هەناردەی نەوت و گاز | ئاسایشی هەناردە کاریگەری لە داهات، وەبەرهێنان و پێگەی هەولێر لە دانوستان لەگەڵ بەغدا دەکات.
چاکسازیی کارەبا | بەرنامەی ڕووناکیی حکومەتی هەرێم وەک مۆدێلێکی ئەگەری بۆ چاکسازیی فراوانتری وزە پێشکەش کرا.[1]
فیدراڵیزمی دەستووری | سەرکردە کوردەکان دەڵێن ناکۆکییەکان پێویستە لە ڕێگەی دانپێدانانی دەستووری بە پێگەی فیدراڵیی هەرێمی کوردستانەوە یەکلا بکرێنەوە.[1]
بەرنامەی کارەبای ڕووناکیش هاتە ناو گفتوگۆکە. عەزیز ئەحمەد، جێگری بەرپرسی دیوانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ڕایگەیاند حکومەتی هەرێم ئەزموونی خۆی لە بەرنامەی کارەبای 24 کاتژمێریی ڕووناکیدا پێشکەش بە بەغدا دەکات و یارمەتیی تەکنیکی و تەکنەلۆژیا دەخاتە بەردەست بۆ پشتگیریی چاکسازیی فراوانتری وزە.[1] ئەمە جێی سەرنجە چونکە کارەبا لە مێژە یەکێک بووە لە هەستیارترین شکستی خزمەتگوزاری لە ڕووی سیاسییەوە لە عێراقدا. ئەگەر هەرێمی کوردستان بتوانێت مۆدێلێکی کارای ناوخۆیی پێشکەش بکات، لەوانەیە بانگەشەکەی بەهێز بکات کە هاوبەشیی فیدراڵی دەبێت ئاڵوگۆڕی کرداریی سیاسەت بگرێتەوە، نەک تەنها ناکۆکی لەسەر پارە و نەوت.
ئاسایش لە ژێر فشاردا: هێرشە درۆنییەکان و دیپلۆماسیی سنوور
ئاسایش هێشتا گرژ بوو. ڕووداو ڕاپۆرتی دا کە دوو گرووپی چەکداری کوردیی ئێران، کۆمەڵە و پارتی ئازادیی کوردستان، ڕایانگەیاند ئێران ڕۆژی شەممە بنکەکانیان لە پارێزگای هەولێر بە درۆن کردووەتە ئامانج. لە کاتی بڵاوکردنەوەدا هیچ زیانێکی گیانی ڕاپۆرت نەکرا.[3] بەرپرسێکی باڵای کۆمەڵە بە ڕووداوی ڕاگەیاند هێرشەکەی سەر کۆمەڵە لە ناحیەی خەلیفان ڕووی داوە و لانیکەم چوار درۆنی هێرشبەر تێیدا بەشدارییان کردووە، لە کاتێکدا پاک (PAK) ڕایگەیاند بنکەکانی لە دارەشەکران بە چوار درۆنی ئێرانی کراونەتە ئامانج.[3]
هێرشەکان دوای چەند مانگێک لە توندبوونەوەی ناوچەیی ڕوویان دا. ڕووداو ڕاپۆرتی دا کە ئەمجەد پەناهی، بەرپرسی کۆمەڵە، ڕایگەیاند ئێران بنکەکانی کۆمەڵەی بە 79 مووشەک و درۆن کردووەتە ئامانج، لە سەرەتای جەنگی ئێران لەگەڵ ئەمریکا و ئیسرائیل لە 28ی شوباتەوە.[3] لە ڕاپۆرتێکی جیادا، ڕووداو ڕایگەیاند هەرێمی کوردستان لە کۆتایی شوباتەوە نزیکەی 855 هێرشی درۆن و مووشەکی ئەزموون کردووە، بە لانیکەم 20 کوژراو و 128 بریندار.[4]
ئەم ژمارانە جەخت لە نیگەرانییەکی ناوەندیی کورد دەکەنەوە: هەرێمی کوردستان بەردەوام ڕادەگەیەنێت لایەنێکی جەنگە فراوانەکە نییە و ڕێگە نادات خاکەکەی وەک بنکەی هێرش دژی دراوسێکان بەکار بهێنرێت، بەڵام هێشتا دەرئەنجامەکانی ململانێی ناوچەیی بەرگە دەگرێت.[4] بۆیە پەیوەندیی تەلەفۆنیی نێوان سەرۆک نێچیرڤان بارزانی و وەزیری دەرەوەی ئێران عەباس عەراقچی گرنگە. بەپێی ڕووداو، هەردووکیان باس لە پەیوەندییەکانی ئێران و هەرێمی کوردستان، ئاڵوگۆڕی ئابووری و بازرگانی، هەماهەنگیی ئاسایشی سنوور و پێشهاتە ناوچەییەکان کرد.[4]
دیپلۆماسییەکە ناسکە. هەرێمی کوردستان پەیوەندیی قووڵی ئابووری و جوگرافیی بە ئێرانەوە هەیە، بەڵام هەروەها میوانداریی گرووپە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران دەکات و پەیوەندیی ستراتیژی لەگەڵ بەغدا، واشنتن و لایەنە ناوچەییەکانی دیکە دەپارێزێت. بۆیە گفتوگۆکانی ئاسایشی سنوور لە چەند ئاستێکدا کار دەکەن: ڕێگرتن لە هێرشی زیاتر، سنووردارکردنی توندبوونەوە، پاراستنی مەدەنییەکان، بەردەوامکردنی بازرگانی و پاراستنی خۆبەڕێوەبردنی سیاسیی هەرێم.
بن‌بەستی ناوخۆی هەرێمی کوردستان
بن‌بەستە سیاسییە ناوخۆییەکەی هەرێمی کوردستانیش هێشتا جێی سەرنج بوو. سەرۆک نێچیرڤان بارزانی لەگەڵ سەڵاحەدین بەهائەدین، سەرکردەی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان، کۆ بووەوە کە سەرکردایەتیی دەستپێشخەرییەک دەکات بۆ دووبارە چالاککردنەوەی پەرلەمان و شکاندنی بن‌بەستی پێکهێنانی حکومەتێکی نوێ.[5] کۆبوونەوەکە گرنگە چونکە هەرێم لە هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی تشرینی یەکەمی 2024ەوە کابینەیەکی نوێی پێک نەهێناوە، سەرەڕای ئەوەی پارتی دیموکراتی کوردستان (KDP) 39 کورسی و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (PUK) 23 کورسییان لە پەرلەمانە 100 کورسییەکەدا بردووەتەوە.[5]
هیچ پارتێک زۆرینەی نەبردەوە و ناکۆکییەکانی سەبارەت بە پێکهاتەکانی حوکمڕانی، پۆستە سەرەکییە وەزارییەکان و هاوپەیمانییە ئەگەرییەکان لەگەڵ پارتە بچووکترەکان پێکهێنانی هاوپەیمانییان ئاڵۆز کردووە.[5] بۆیە دەستپێشخەریی یەکگرتووی ئیسلامی (KIU) تەنها هەوڵێکی ناوبژیوانی لە نێوان نخبەکان نییە. هەوڵێکە بۆ گەڕاندنەوەی جووڵەی دامەزراوەیی لە سیستەمێکی سیاسیدا کە دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەت دەتوانێت کاریگەری لە بودجە، یاسادانان، متمانەی گشتی و توانای هەرێم بۆ وەڵامدانەوە بە هەڕەشە دەرەکییەکان بکات.
بن‌بەستە ناوخۆییەکە بەتایبەتی جدییە چونکە لەگەڵ فشارە دەرەکییەکان تێکەڵ دەبێت. هەولێر لەگەڵ بەغدا لەسەر مووچە و نەوت دانوستان دەکات، هەڕەشە ئەمنییە دووبارەبووە پەیوەستەکان بە ئێران بەڕێوە دەبات و لە ژینگەیەکی ناوچەییدا کار دەکات کە قەیرانی هورمز شێوەی پێ داوە. دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەت لەم کاتەدا توانای هەرێم بۆ پێشکەشکردنی پەیامێکی سیاسیی یەکگرتوو لاواز دەکات. هەروەها دەتوانێت متمانەی گشتی کەم بکاتەوە لە کاتێکدا کە هاووڵاتییەکان پێویستیان بە مووچە، خزمەتگوزاری و ئاسایشی جێی پێشبینییە.
بۆ پارتە کوردییەکان، پرسیارەکە ئەوەیە کە ئایا دەکرێت هاوسەنگی لە نێوان ڕکابەریی سیاسی و بەرپرسیارێتیی دامەزراوەییدا بپارێزرێت. پارتی و یەکێتی هێشتا دوو گەورەترین هێزن، بەڵام پارتە بچووکترەکان دەتوانن کاریگەری لە هاوکێشەی ژمارەکانی پەرلەمان و ڕەواییی گشتی بکەن. دووبارە چالاککردنەوەی پەرلەمان بە شێوەیەکی خۆکار ناکۆکیی کابینە یەکلا ناکاتەوە، بەڵام نیشانەی ئەوە دەبێت کە پرۆسە سیاسییەکە ڕەق نەبووەتەوە.
شۆکی نەوتی عێراق و واتاکەی بۆ کوردستان
قەیرانی داراییی عێراق یەکێکە لە گرنگترین چیرۆکە پاشخانییەکانی سیاسەتی کوردی. ڕووداو ڕاپۆرتی دا کە عێراق پلانی فریاکەوتنی سێ‌بەشی دادەڕێژێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کورتهێنانێکی مانگانەی دارایی کە بە $9.5 ملیار مەزەندە دەکرێت، بەهۆی دابەزینی هەناردەی نەوت و داخستن یان تێکچوونی تەنگەی هورمزەوە.[6] بەپێی ڕاپۆرتەکان، پلانەکە قەرزکردنی ناوخۆیی، قەرزکردنی دەرەکی و هەوڵی زۆرترینکردنی داهاتی نانەوتی لە ڕێگەی باج، ڕەسم و چاکسازیی فراوانتری داراییەوە دەگرێتەوە.[6]
ژمارەکان وێنەیەکی توند دەخەنە ڕوو. بەپێی ڕاپۆرتەکان، داهاتی مانگانەی عێراق دابەزیوە بۆ نزیکەی چوار تریلیۆن دینار، یان زیاتر لە $3 ملیار، لە بەرامبەر پابەندیی مانگانەی زیاتر لە هەشت تریلیۆن دینار، یان زیاتر لە $6.1 ملیار.[6] بەپێی ڕاپۆرتەکان، هەناردەی نەوتی ئادار دابەزیوە بۆ 18.6 ملیۆن بەرمیل و نزیکەی $1.96 ملیار داهاتی هێناوە، بە بەراورد لەگەڵ زیاتر لە 99 ملیۆن بەرمیل و $6.81 ملیار لە شوباتدا.[6]
خاڵی فشاری ئابووری | وردەکاریی ڕاپۆرتکراو | پەیوەندی بە کوردەوە
کورتهێنانی مانگانە | بە $9.5 ملیار مەزەندە دەکرێت.[6] | فشاری داراییی بەغدا دەتوانێت کاریگەری لە گواستنەوەی پارە، مووچە و دانوستان لەگەڵ هەولێر بکات.
دابەزینی داهات | نزیکەی 4 تریلیۆن دینار داهات لە بەرامبەر پابەندیی زیاتر لە 8 تریلیۆن دینار.[6] | دانی مووچە و خزمەتگوزارییە گشتییەکان لە ڕووی سیاسییەوە هەستیارتر دەبن.
داڕمانی هەناردەی نەوت | بەپێی ڕاپۆرتەکان، هەناردەی ئادار بە بەراورد لەگەڵ شوبات بە توندی دابەزیوە.[6] | کاتێک داهاتی نیشتمانی کەم دەبێتەوە، چارەسەرکردنی ناکۆکییە نەوتییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا سەختتر دەبێت.
پلانی فریاکەوتن | ڕێوشوێنی قەرزکردن و داهاتی نانەوتی.[6] | مەرجەکانی چاکسازی لەوانەیە دووبارە شێوە بە خەرجیی فیدراڵی و پەیوەندیی دارایی لەگەڵ هەرێم بدەن.
بۆ هەرێمی کوردستان، قەیرانەکە دوو واتای هەیە. یەکەم، پێویستیی پەلەی چارەسەرکردنی ڕێکخستنەکانی بودجە و مووچە لەگەڵ بەغدا زیاد دەکات. ئەگەر داهاتی فیدراڵی کەم ببێتەوە، هەر بڕگەیەکی بودجە زیاتر دەبێتە جێی ناکۆکی. دووەم، گرنگیی گەڕاندنەوەی بەرهەمهێنانی سەلامەتی نەوت و گاز و ڕێگاکانی هەناردە زیاد دەکات. لە ماوەی سەردانی بارزانی بۆ بەغدا، عەزیز ئەحمەد ڕایگەیاند حکومەتی هەرێم بەدواداچوون بۆ ئەو زەمانەتە ئەمنییانە دەکات کە کۆمپانیا نەوت و گازییە کاراکان لە هەرێم پێویستیان پێیە بۆ دووبارە دەستپێکردنی بەرهەمهێنان و هەناردە، کە لەوانەیە توانای هەناردەی عێراق بە زیاتر لە 500,000 بەرمیل لە ڕۆژێکدا زیاد بکات.[1]
ئەمە واتای ئەوەیە هەرێمی کوردستان تەنها داواکارێک نییە لە مشتومڕی داراییی عێراقدا. ئەگەر هەناردەی وزە لە ژێر چوارچێوەیەکی جێگیری یاسایی و ئەمنیدا دووبارە دەست پێ بکاتەوە، هەرێم دەتوانێت بەشێکیش بێت لە چارەسەرەکە. بەڵام ئەمە پێویستی بە متمانە، ڕێککەوتن کە لە ڕووی یاساییەوە بتوانرێت جێبەجێکردنیان بسەپێنرێت و زەمانەتگەلێک هەیە کە کۆمپانیا و دامەزراوە گشتییەکان بتوانن پشتیان پێ ببەستن.
کەلتووری کورد لە دەرەوە: فێستیڤاڵە نوێکەی فیلمی بیرمینگام
لە نێو فشاری سیاسی و ئەمنی، هەواڵە کەلتوورییە کوردییەکان جۆرێکی دیکەی پێشهاتیان خستە ڕوو. کوردستان24 ڕاپۆرتی دا کە یەکەم فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی بیرمینگام لە 28ی ئایاری 2026 لە شانشینی یەکگرتوودا دەکرێتەوە، بە پیشاندانی 33 فیلم لە چەندین ژانر و شێوەدا.[7] فێستیڤاڵەکە سێ فیلمی درێژ، دوو بەرهەمی ئەنیمەیشن و کێبڕکێیەکی بەهێزی فیلمی کورت دەگرێتەوە.[7]
فیلمی کردنەوە «دراوسێکان»ی مانۆ خەلیل دەبێت، دەرهێنەرێک کە کارەکەی یارمەتیی گەیاندنی چیرۆکە کوردییەکان بە بینەرانی فراوانتری نێودەوڵەتی داوە.[7] فێستیڤاڵەکە هەروەها هەشت خەڵاتی بەرهەمهێنانی فیلمی کورت پێشکەش دەکات، لەوانە باشترین فیلمی کورت، باشترین دەرهێنەر، باشترین سیناریۆ، باشترین وێنەگرتنی سینەمایی، باشترین مۆنتاژ، باشترین دەنگ، باشترین ئەکتەری پیاو و باشترین ئەکتەری ژن.[7]
ئەمە گرنگە چونکە دامەزراوە کەلتوورییە کوردییەکان لە دیاسپۆرا یارمەتیی پاراستنی ناسنامە لە سەرووی سنوورەکانەوە دەدەن. فیلم ڕێگەیەک دەخاتە بەردەست بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئاوارەبوون، کۆچ، یادەوەری، ململانێ، زمان، خێزان و هەستی پەیوەستبوون، بەبێ ئەوەی ژیانی کورد بچووک بکاتەوە بۆ ناونیشانی هەواڵەکانی جەنگ. بیرمینگامیش شوێنێکی گرنگە. وەک یەکێک لە فرەکەلتوورترین شارەکانی شانشینی یەکگرتوو، ژینگەیەک دەڕەخسێنێت کە سینەمای کورد بتوانێت هەم لەگەڵ کۆمەڵگە کوردییەکان و هەم لەگەڵ بینەرە بەریتانییە فراوانترەکان بدوێت.
ڕەهەندە کەلتوورییەکە لە سیاسەت جیا نییە. بۆ گەلێکی بێ دەوڵەت کە بەسەر چەند دەوڵەت و دیاسپۆرایەکی گەورەدا بڵاو بووەتەوە، هونەر دەبێتە بەشێک لە بەردەوامیی مێژوویی. سینەما دەتوانێت ئەزموونگەلێک بە بەڵگە تۆمار بکات کە لەوانەیە بە شێوەیەکی دیکە پشتگوێ بخرێن، چیرۆکە کوردییەکان بۆ بینەرە نێودەوڵەتییەکان وەربگێڕێت و ئەرشیفێکی یادەوەری بۆ نەوەکانی داهاتوو دروست بکات.
ڕیزبەندیی کاتی: چەند مانگی ڕابردوو لە هەواڵە کوردییەکاندا
بەروار | پێشهات | بۆچی گرنگە
تشرینی یەکەمی 2024 | هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی هەرێمی کوردستان پەرلەمانێکی پارچەپارچەی 100 کورسیی دروست کرد، کە پارتی (KDP) 39 کورسی و یەکێتی (PUK) 23ی بردەوە.[5] | ئەنجامەکان هاوکێشەی سیاسیی پشت بن‌بەستی ئێستای پێکهێنانی کابینەیان دروست کرد.
28ی شوباتی 2026 | جەنگە ناوچەییەکە بە بەشداریی ئێران، ئەمریکا و ئیسرائیل دەستی پێ کرد و هێرشی درۆن و مووشەکی ئێرانیی لە سەرانسەری ناوچەکە ورووژاند.[3] [4] | لەو کاتەوە هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی هەڕەشەی دووبارەی درۆن و مووشەک بووەتەوە، سەرەڕای جەختکردنەوەی لەوەی لایەنێکی جەنگەکە نییە.
8ی نیسانی 2026 | ئاگربەستێک بە ناوبژیوانیی پاکستان بە شێوەیەکی کاتی کردەوە جەنگییە سەرەکییەکانی ڕاگرت، هەرچەندە ململانێکە بە تەواوی کۆتایی نەهات.[3] [4] | ئاگربەستەکە هەندێک جەنگی ڕاستەوخۆی کەم کردەوە، بەڵام ئەو هێرشانەی کاریگەری لە ناوچە کوردییەکان و گرووپە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران دەکەن ڕانەگرت.
20–23ی ئایاری 2026 | ڕاپۆرت کرا بنکەکانی ئۆپۆزسیۆنی کوردیی ئێران لە هەرێمی کوردستان لە چەند ڕووداوێکدا بە درۆن و مووشەک دراون.[3] | هێرشەکان نیگەرانیی دەربارەی بەرکەوتنی هەرێم بە توندبوونەوەی سەرووسنوورییان بەهێز کرد.
22ی ئایاری 2026 | ڕاوێژکاری داراییی عێراق باسی کورتهێنانێکی مانگانەی $9.5 ملیاری کرد کە پەیوەستە بە دابەزینی هەناردەی نەوت و تێکچوونی هورمزەوە.[6] | قەیرانی داراییی عێراق کاریگەری لە دانی مووچە، گواستنەوەی پارەی فیدراڵی و دانوستانەکانی هەولێر-بەغدا دەکات.
23ی ئایاری 2026 | کوردیش-هیستۆری پوختەی هەفتانەی پێشووی خۆی بڵاو کردەوە: ڕەگەزنامەی ڕۆژئاوا، گەڕانەوە بۆ عەفرین و فشارە ئەمنییەکانی سەر هەرێمی کوردستان. | ئەم بەستەرە ناوخۆییە پەیوەستبوون لە بابەتەکانی ڕەگەزنامەی کوردەکانی سووریا، گەڕانەوە بۆ عەفرین و فشارە ئەمنییەکاندا دەڕەخسێنێت.
23ی ئایاری 2026 | مەسرور بارزانی بۆ گفتوگۆ لەگەڵ سەرکردە عێراقییەکان سەبارەت بە ناکۆکییەکانی حکومەتی فیدراڵی-حکومەتی هەرێم سەردانی بەغدای کرد.[1] [2] | سەردانەکە مووچە، هەناردەی نەوت، چاکسازیی کارەبا و فیدراڵیزمی دەستووریی خستە ناوەندی سیاسەتی هەفتەکە.
23ی ئایاری 2026 | نێچیرڤان بارزانی لەگەڵ سەڵاحەدین بەهائەدین، سەرکردەی یەکگرتووی ئیسلامی (KIU)، دەربارەی هەوڵەکانی دووبارە چالاککردنەوەی پەرلەمان کۆ بووەوە.[5] | کۆبوونەوەکە سەرنجی خستە سەر هەوڵەکانی شکاندنی بن‌بەستە سیاسییە ناوخۆییەکەی هەرێمی کوردستان.
28ی ئایاری 2026 | بڕیارە یەکەم فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی بیرمینگام بە 33 فیلمی کوردییەوە بکرێتەوە.[7] | فێستیڤاڵەکە نیشانەی سەکۆیەکی ڕوو لە گەشەیە بۆ حزووری کەلتووریی کورد لە ئەورووپا.
خوێنەرانی خوازیاری پاشخانێکی قووڵتری مێژوویی هەروەها دەتوانن وتاری کوردیش-هیستۆری دەربارەی میرنشینی بابان بخوێننەوە، کە ڕۆڵە درێژخایەنەکەی سلێمانی لە سیاسەت و ئەدەبیاتی کورددا ڕوون دەکاتەوە، هەروەها وتارەکەی دەربارەی میرنشینی ئەردەڵان کە چوارچێوەیەک بۆ مێژووی کورد لە بازنەی ئێراندا دەخاتە ڕوو.
پرسیار و وەڵام: ئەوەی خوێنەران دەبێت بیزانن
1. بۆچی سەردانی مەسرور بارزانی بۆ بەغدا گرنگ بوو؟
گرنگ بوو چونکە لە کاتێکی فشاری داراییی نیشتمانیدا ناکۆکییە یەکلانەکراوەکانی هەولێر-بەغدای خستەوە بەرنامەی کار. مووچە، گواستنەوەی بودجە، هەناردەی نەوت، چاکسازیی کارەبا و فیدراڵیزمی دەستووری هەموویان کاریگەری لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی هەرێمی کوردستان دەکەن.[1] [2]
2. لە دوا هێرشە درۆنییەکاندا چی ڕوویدا؟
کۆمەڵە و پارتی ئازادیی کوردستان ڕایانگەیاند درۆنە ئێرانییەکان بنکەکانیان لە پارێزگای هەولێر کردووەتە ئامانج. ڕووداو لە کاتی نووسیندا هیچ زیانێکی گیانی ڕاپۆرت نەکرد، بەڵام هێرشەکان زیاد بوون بۆ شێوەیەکی فراوانتری هێرش کە کاریگەری لە گرووپە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران و هەرێمی کوردستان دەکات.[3]
3. بۆچی بن‌بەستی پەرلەمانیی هەرێمی کوردستان گرنگە؟
بن‌بەستەکە لە هەڵبژاردنەکانی تشرینی یەکەمی 2024ەوە پێکهێنانی کابینەیەکی نوێی دوا خستووە. ئەمە گرنگە چونکە هەرێم پێویستی بە دامەزراوەی کارا هەیە بۆ وەڵامدانەوە بە ناکۆکییەکانی مووچە، هەڕەشە ئەمنییە دەرەکییەکان، نادڵنیایی لە ئابووریدا و دانوستان لەگەڵ بەغدا.[5]
4. قەیرانی نەوتی عێراق چۆن کاریگەری لە کورد دەکات؟
قەیرانی داهاتی فیدراڵی دەتوانێت گواستنەوەی بودجە و مووچەی کەرتی گشتی سەختتر بکات. هەروەها گرنگیی گەیشتن بە ڕێککەوتنی بەردەوام دەربارەی هەناردەی نەوت و گاز لە هەرێمی کوردستانەوە زیاد دەکات، بەتایبەتی ئەگەر گەڕاندنەوەی بەرهەمهێنان بتوانێت توانای هەناردەی عێراق زیاد بکات.[1] [6]
5. بۆچی فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی بیرمینگام لە پوختەی هەواڵەکاندا دەخرێتە ڕوو؟
هەواڵە کوردییەکان تەنها سیاسی یان سەربازی نین. فێستیڤاڵەکە نیشان دەدات کەلتووری کورد چۆن لە دیاسپۆرا لە ڕێگەی سینەما، زمان، یادەوەری و هاوکاریی هونەرییەوە دەپارێزرێت و فراوان دەبێت.[7]
سەرچاوەکان
[1] ڕووداو ــ سەرۆکی حکومەت بارزانی لە بەغدایە بۆ گفتوگۆ لەگەڵ سەرۆک‌وەزیرانی عێراق زەیدی سەبارەت بە ناکۆکییەکانی حکومەتی فیدراڵی-حکومەتی هەرێم — https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/230520262
[2] ڕووداو ــ سەرۆکی حکومەت بارزانی گفتوگۆکان لەگەڵ سەرۆک‌وەزیرانی عێراق و سەرۆکی پەرلەمان بە «باش» وەسف دەکات — https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/230520263
[3] ڕووداو ــ پارتە کوردییەکانی ئێران لە هەولێر بە درۆن دەکرێنە ئامانج — https://www.rudaw.net/english/kurdistan/230520263
[4] ڕووداو ــ سەرۆک بارزانی و عەراقچی باس لە ئاسایشی سنوور و گرژییە ناوچەییەکان دەکەن — https://www.rudaw.net/english/kurdistan/23052026
[5] ڕووداو ــ سەرۆک بارزانی لەگەڵ سەرکردەی ئۆپۆزسیۆن کۆ دەبێتەوە کە ناوبژیوانیی هەوڵەکانی دووبارە چالاککردنەوەی پەرلەمان دەکات — https://www.rudaw.net/english/kurdistan/230520261
[6] ڕووداو ــ عێراق لە نێو کورتهێنانی مانگانەی $9.5 ملیار بەهۆی تێکچوونەکانی هورمزەوە پلانی فریاکەوتن دادەڕێژێت — https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/220520264
[7] کوردستان24 ــ یەکەم فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی بیرمینگام لە 28ی ئایاردا بە 33 فیلمی کوردی دەست پێ دەکات — https://www.kurdistan24.net/en/story/915766/birmingham-kurdish-film-festival-sets-may-28-debut-with-33-kurdish-films