**پوختەی زیرەکیی دەستکرد:** هەواڵە کوردییەکانی ئەم هەفتەیە بە جیاوازییەکی توند لە نێوان پێشکەوتنی مەدەنی و مەترسیی ناوچەیی دەناسرێن. لە سووریا، هەزاران کوردی بێ ڕەگەزنامە داواکاریی ڕەگەزنامە پێشکەش دەکەن، لە کاتێکدا خێزانە ئاوارەکانی عەفرین دەست بە گەڕانەوە بۆ ماڵ دەکەن و پرۆسە هەڵبژاردنییە دواخراوەکەی ڕۆژئاوا پێش دەچێت. لە عێراق و هەرێمی کوردستان، ململانێ فراوانەکەی ئێران هێشتا فشاری ئەمنی و ئابووری دروست دەکات، لە کاتێکدا پارتە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران تۆمەتی قاچاخکردنی چەک بۆ ناو ئێران ڕەت دەکەنەوە.
پێڕستی ناوەڕۆک
• پێشەکی: هەفتەیەک لە دەرفەتە یاساییەکان و فشارە ئەمنییەکان
• پەڕگەی ڕەگەزنامەی سووریا: زیاتر لە 10,000 کورد داواکاری پێشکەش دەکەن
• نوێنەرایەتیی ڕۆژئاوا: هەنگاوە هەڵبژاردنییەکان و ناڕەزایییە کوردییەکان
• گەڕانەوە بۆ عەفرین: خێزانە ئاوارەکان گەشتی گەڕانەوە بۆ ماڵ دەست پێ دەکەن
• ئێران، عێراق و هەرێمی کوردستان: هێرش، تۆمەت و ڕەتکردنەوە
• چوارچێوەی سیاسی و ئابووریی عێراق بۆ کوردەکان گرنگە
• ڕیزبەندیی کاتی: چەند مانگی ڕابردوو لە چوارچێوەکەیدا
• پرسیار و وەڵام: ئەوەی خوێنەران دەبێت بیزانن
پێشەکی: هەفتەیەک لە دەرفەتە یاساییەکان و فشارە ئەمنییەکان
هەواڵە کوردییەکانی ئەم هەفتەیە نیشان دەدەن کۆمەڵگە کوردییەکان چۆن هێشتا لە ناوەندی پێشهاتە تێکئاڵاوە یاسایی، مرۆیی، سەربازی و دیپلۆماسییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدان. لە سووریا، برینێکی کۆنی ڕەگەزنامە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەرژمێریی حەسەکەی 1962 دووبارە بووەتە جێی سەرنج، دوای ئەوەی وەزارەتی ناوخۆی سووریا ڕایگەیاند زیاتر لە 10,000 کەس داواکاریی ڕەگەزنامەیان پێشکەش کردووە بەپێی فەرمانێکی 2026 کە ئامانجی گەڕاندنەوەی ڕەگەزنامەی ئەو کوردانەیە کە لە ژێر ڕژێمی پێشوودا بێ ڕەگەزنامە کرابوون.[1] هاوکات، دەسەڵاتدارە هەڵبژاردنییەکانی سووریا هەنگاوی نوێیان لە ڕۆژئاوا ناوە، لە کاتێکدا پارتە کوردییەکان ڕەخنەیان لەوە گرتووە کە بە نوێنەرایەتیی پەرلەمانیی ناکافی وەسفی دەکەن.[2]
چیرۆکە مرۆییەکەش بە هەمان ڕادە گرنگە. سەدان خێزانی ئاوارەی عەفرین ئەم هەفتەیە لە کۆبانێوە گەڕانەوە، وەک بەشێک لە پرۆسەیەکی فراوانتر کە پەیوەستە بە ڕێککەوتنی کانوونی دووەمی نێوان دیمەشق و هێزە دیموکراتییەکانی سووریا، کە بڕگەی تایبەت بە گەڕانەوەی ئاوارەکانی تێدا بوو.[3] ئەم جووڵانە تەنها لۆجستی نین. پەیوەندییان بە زەوی، یادەوەری، ئاسایش و پەیوەندیی داهاتووی نێوان کۆمەڵگە کوردییەکان و دەوڵەتی نوێی سووریاوە هەیە.
دیمەنی ئەمنی لە عێراق و هەرێمی کوردستان توندترە. ڕاپۆرتەکانی ئەم هەفتەیە باس لە بەردەوامبوونی فشاری درۆن، ڕۆکێت و مووشەکی ئێرانی بۆ سەر کەمپە پەیوەستەکان بە گرووپە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران لە ناو عێراقدا دەکەن.[4] بەدواداچوونی ڕووداو ژمارە گشتییە فراوانترەکەی هێرشە درۆن و مووشەکییە کاریگەرەکان لەسەر هەرێمی کوردستان لە سەرەتای ململانێی ئێران-ئیسرائیلەوە بە نزیکەی 855 داناوە، بە لانیکەم 20 کوژراو و 128 بریندار.[5] لە هەمان کاتدا، گرووپە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران تۆمەتی بەشداری لە قاچاخکردنی چەک بۆ ناو ئێرانیان ڕەت کردەوە و بانگەشەکان بە ناڕاست یان خاوەن هاندەری سیاسی دانا.[6] [7]
پەڕگەی ڕەگەزنامەی سووریا: زیاتر لە 10,000 کورد داواکاری پێشکەش دەکەن
گرنگترین پێشهاتی مەدەنیی ئەم هەفتەیە لەوانەیە پرۆسەی ڕەگەزنامە بێت بۆ کوردە بێ ڕەگەزنامەکانی سووریا. وەزارەتی ناوخۆی سووریا ڕایگەیاند 2,892 داواکاریی خێزانی وەرگرتووە کە 10,516 کەس دەگرنەوە، بەپێی فەرمانی سەرۆکایەتیی ژمارە 13ی 2026، کە ئامانجی هەڵوەشاندنەوەی کاریگەرییەکانی سەرژمێریی 1962 لە پارێزگای حەسەکەیە.[1]
ئەو سەرژمێرییە ڕەگەزنامەی سووریی لە نزیکەی 120,000 کورد سەندەوە و نەوە دوای نەوەی ئەو کەسانەی دروست کرد کە دەستڕاگەیشتنیان بە پەروەردە، کار، چاودێریی تەندروستی، خاوەندارێتیی موڵک و بەڵگەنامە فەرمییەکان سنووردار بوو.[1] پۆلە یاساییە دروستبووەکان، لەوانە ئەوانەی وەک «بیانی» پۆلێن کران و ئەوانەی بە «مەکتوومین» دەناسران، بوونە یەکێک لە ئازاربەخشترین هێماکانی پەراوێزخستنی کورد لە سووریای نوێدا. بۆیە داواکارییە ئێستاکان لە ڕێوشوێنی ئاساییی کاغەزی زیاتر دەگەیەنن. تاقیکردنەوەی ئەوەن کە ئایا دەسەڵاتدارە نوێکانی سووریا دەتوانن نادادپەروەرییەکی پێکهاتەیی چاک بکەنەوە کە بۆ زیاتر لە شەش دەیە شێوەی بە ژیانی کورد داوە.
شوێنی پێشکەشکردنی داواکاری بەپێی ڕاپۆرتەکان | ژمارەی داواکارییە خێزانییەکان
پارێزگای حەسەکە | 2,772
حەلەب | 75
دیمەشق | 32
ڕەقە و دێرەزوور | ژمارەی کەمتر و زیادە ڕاپۆرت کراون
دابەشبوونی جوگرافیی داواکارییەکانیش زانیاریی گرنگ ئاشکرا دەکات. حەسەکە بە ڕادەیەکی زۆر لە ژمارەکاندا زاڵە، کە جێی سەرسوڕمان نییە چونکە سەرژمێریی ڕەسەن و دەرئەنجامەکانی لەوێ چڕ بوونەتەوە. بەڵام داواکارییەکانی حەلەب، دیمەشق، ڕەقە و دێرەزوور نیشان دەدەن بێ ڕەگەزنامەیی تەنها کێشەیەکی ئیداریی ناوخۆیی نییە. خێزانە کوردییەکان کە جەنگ، کار و ئاژاوە سیاسییەکان ئاوارەیان کردووە، ئێستا لە سەرانسەری سووریا دەژین و پرۆسەی گەڕاندنەوەی ڕەگەزنامە پێویستی بە هەماهەنگی لە دەرەوەی سنووری یەک پارێزگا دەبێت.
بۆ چاودێرە کوردەکان، پرسیارە سەرەکییەکە جێبەجێکردنە. فەرمانێک دەتوانێت دەرگایەک بکاتەوە، بەڵام پێوەری ڕاستەقینە ئەوە دەبێت کە ئایا فەرمانگەکانی تۆمارکردنی باری مەدەنی بە دادپەروەری داواکارییەکان یەکلا دەکەنەوە، ئایا خێزانەکان بەڵگەنامەی شیاوی بەکارهێنان وەردەگرن و ئایا گەڕاندنەوەی ڕەگەزنامە دەبێتە مافی یەکسان لە خوێندن، تۆمارکردنی موڵک، کار، گەشت و بەشداریی سیاسیدا. ئەم پەڕگەیە ئەگەری هەیە لە تەواوی 2026دا یەکێک لە گرنگترین کێشە یاساییە کوردییەکانی سووریا بمێنێتەوە.
نوێنەرایەتیی ڕۆژئاوا: هەنگاوە هەڵبژاردنییەکان و ناڕەزایییە کوردییەکان
پرۆسەی هەڵبژاردنی سووریا لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ژێر بەڕێوەبردنی کوردیش ئەم هەفتەیە پێش چوو. لیژنەی باڵای هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی گەلی سووریا دە کەسی لە قامیشلۆ زیاد کرد بۆ دەستەی هەڵبژێرەران و هەنگاوی بۆ پێکهێنانی لیژنەکانی چاودێریی یاسایی لە شاری حەسەکە، مالکیە، قامیشلۆ و کۆبانێ ڕاگەیاند.[2]
ئەم هەنگاوە گرنگە چونکە پرۆسەی یاسادانانی حکومەتی کاتیی سووریا پێشتر لە نێو گرژییەکان لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتیی خۆبەڕێوەبردنی دیموکراتیی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا و هێزە دیموکراتییەکانی سووریای بە سەرکردایەتیی کورد، ڕۆژئاوای دەرخستبوو. ئەو گرژییانە لە کۆتایی کانوونی یەکەمدا بوونە پێکدادانی توند، پێش ڕێککەوتنی 29ی کانوونی دووەم بۆ تێکەڵکردنی دامەزراوە مەدەنی و سەربازییەکانی ڕۆژئاوا لە ژێر دەستەڵاتی دەوڵەتی سووریادا.[2]
بەڵام ئەم پێشهاتە نیگەرانییەکانی کوردی یەکلا نەکردووەتەوە. بەپێی ڕووداو، 24 پارتی کوردی ڕەخنەیان لەوە گرت کە بە «ژمارەی کەمی کورسییەکان»ی تەرخانکراو بۆ کورد وەسفیان دەکرد؛ بانگەشەیان کرد تەنها چوار کورسی بۆ نوێنەرایەتیی کورد لە پەرلەمانێکی 210 ئەندامیدا تەرخان کراوە و داوای نەکەمتر لە 40 کورسییان کرد.[2] ئەم ناکۆکییە گرنگە چونکە نوێنەرایەتیی پەرلەمانی تەنها پرسی ژمارە نییە. پرسی ئەوەیە کە ئایا مامەڵە لەگەڵ کورد وەک کۆمەڵگەیەکی نەتەوەیی و دانەبڕاو دەکرێت یان وەک کەمینەیەکی پەراوێزی کە دەکرێت داواکارییە سیاسییەکانی بچووک بکرێنەوە.
ئەگەر دیمەشق دەیەوێت باکووری ڕۆژهەڵات ئارام بکاتەوە، پێویستی بە زیاتر لە بەشداریپێدانێکی ڕێوشوێنی دەبێت. پێویستی بە دابەشکردنی دەستەڵاتی جێی متمانە، پاراستنی یاسایی بۆ زمان و کەلتووری کوردی، زەمانەتی ئەمنی و میکانیزمگەلێک دەبێت کە ڕێگە بە کۆمەڵگە ناوخۆییەکان بدەن شێوە بە داهاتووی خۆیان بدەن. بەبێ ئەم توخمانە، لەوانەیە پارتە کوردییەکان هەنگاوە هەڵبژاردنییەکان بە هێمایی ببینن، نەک بە ناوەڕۆکدار.
گەڕانەوە بۆ عەفرین: خێزانە ئاوارەکان گەشتی گەڕانەوە بۆ ماڵ دەست پێ دەکەن
گەڕانەوەی خێزانە ئاوارەکان بۆ عەفرین یەکێکە لە مرۆییترین چیرۆکەکانی ئەم هەفتەیە. کاروانێکی 623 خێزانی ئاوارە لە 19ی ئایاردا لە کۆبانێوە گەڕایەوە بۆ عەفرین و بووە یەکەم گرووپ کە لە کۆبانێوە بگەڕێتەوە، بەپێی بەرپرسێکی ناوخۆیی کە ڕووداو ئاماژەی پێ داوە.[3] ڕاپۆرتەکە زیادی کرد پێشتر پێنج کاروانی دیکە بە زیاتر لە 2,400 خێزانەوە لە حەسەکە و قامیشلۆ گەڕابوونەوە.[3]
عەفرین لەو کاتەوە گرنگییەکی قووڵی بۆ کورد هەبووە کە هێرشەکەی بە پشتگیریی تورکیا لە 2018 ژمارەیەکی زۆری دانیشتووانی ئاوارە کرد. زۆر خێزان لە خولەکانی دواتری ململانێدا دووبارە ئاوارە کران، لەوانە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەشار ئەلەسەد لە 2024 و لە نێو پێکدادانەکانی سەرەتای 2026 لە نێوان سوپای نوێی سووریا و هێزە کوردییەکان لە باکووری ڕۆژهەڵاتدا.[3]
بۆیە گەڕانەوەکان هەم هیوابەخشن و هەم ناسکن. لەوانەیە خێزانەکان بگەڕێنەوە بۆ ماڵ، باخ، گۆڕستان و گەڕەکەکان کە ناوەندی ناسنامەیان پێک دەهێنن. بەڵام گەڕانەوە پرسیاری کرداریش سەبارەت بە گەڕاندنەوەی موڵک، ئاسایشی ناوخۆیی، تەقەمەنیی نە تەقیو، بەڵگەنامە، خزمەتگوزاری و توانای گەڕاوەکان بۆ ژیان بەبێ ئازاردان یان دووبارە ئاوارەبوون دەخاتە ڕوو.
ڕێککەوتنی کانوونی دووەمی نێوان دیمەشق و هێزە دیموکراتییەکانی سووریا (SDF) گەڕانەوەی ئاوارەکانی لە بڕگە سەرەکییەکانیدا گرتبووەوە.[3] جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنە دەبێتە تاقیکردنەوەیەکی گەورەی ڕێکخستنی نوێی سووریا. ئەگەر گەڕانەوەکان سەلامەت، ئارەزوومەندانە و لەسەر بنەمای ماف بن، دەتوانن یارمەتیی چاککردنەوەی ئەو کۆمەڵگەیانە بدەن کە ساڵانی جەنگ پارچەپارچەی کردوون. ئەگەر بە پەلە ئەنجام بدرێن یان سیاسی بکرێن، دەتوانن بێمتمانەیی قووڵتر بکەن و ناڕەزاییی نوێ دروست بکەن.
ئێران، عێراق و هەرێمی کوردستان: هێرش، تۆمەت و ڕەتکردنەوە
مەترسیدارترین هەواڵەکانی ئەم هەفتەیە لە خاڵی یەکگرتنی ئێران، عێراق و هەرێمی کوردستانەوە هاتن. EPIC لە چاودێریی ئاسایش و بارودۆخی مرۆیی لە عێراقدا ڕاپۆرتی دا کە لە نێوان 18 و 20ی ئایاردا، بەپێی ڕاپۆرتەکان چوار ڕۆکێت و دوو درۆن کە لە ئێرانەوە نێردرابوون، کەمپەکانی گرووپێکی کوردیی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیان لە ناو عێراقدا داوە.[4] ڕووداو بە جیا ڕاپۆرتی دا کە هەرێمی کوردستان لە سەرەتای ململانێی ئێران-ئیسرائیل لە کۆتایی شوباتەوە نزیکەی 855 هێرشی درۆن و مووشەکی بەرگە گرتووە، کە بووەتە هۆی لانیکەم 20 کوژراو و 128 بریندار.[5]
نیشاندەری ئەمنیی ڕاپۆرتکراو لەلایەن ڕووداوەوە | ژمارە
کۆی هێرشە درۆن و مووشەکییەکان لە کۆتایی شوباتەوە | نزیکەی 855
کوژراوە ڕاپۆرتکراوەکان | لانیکەم 20
بریندارە ڕاپۆرتکراوەکان | 128
هێرشەکانی پارێزگای هەولێر | 580
هێرشەکانی پارێزگای سلێمانی | 244
هێرشەکانی پارێزگای دهۆک | 29
هێرشەکانی پارێزگای هەڵەبجە | 2
هێرشەکان لە ژینگەیەکدا ڕوو دەدەن کە ململانێ فراوانەکەی ئێران-ئیسرائیل و دوژمنایەتیی کۆنی تاران بەرامبەر پارتە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران کە لە هەرێمی کوردستان بنکەیان هەیە، شێوەی پێ داوە. دەسەڵاتدارانی ئێران زۆرجار تۆمەتیان لە پارتە کوردییەکان داوە کە بۆ هێزە بیانییەکان کار دەکەن، لە کاتێکدا پارتەکان خۆیان دەڵێن تاران ئەم بانگەشانە بۆ پاساوهێنانەوە بۆ هێرشی سەرووسنوور و سەرکوتی ناوخۆیی بەکار دەهێنێت.
ئەم هەفتەیە، ئەو ناکۆکییە لەسەر تۆمەتەکانی قاچاخکردنی چەک چڕ بووەوە. سوپای پاسدارانی ئێران بانگەشەی کرد گرووپگەلێک لە باکووری عێراق هەوڵیان داوە چەک و تەقەمەنیی ئەمریکی بۆ ناو ئێران قاچاخ بکەن. پارتە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکان بانگەشەکانیان ڕەت کردەوە. لە ڕاپۆرتێکی AFPدا، کە ئینستیتووی کوردیی پاریس بڵاوی کردەوە، هاتووە کە کەسایەتیگەلێک لە پژاک، کۆمەڵە و پارتی دیموکراتی کوردستانی ئێران ناردنی چەک بۆ ناو ئێرانیان ڕەت کردەوە.[6] ڕووداو هەروەها وتەی نوێنەرانی ئۆپۆزسیۆنی کوردی وەرگرت کە تۆمەتە پەیوەستەکانیان بە سوپای پاسداران (IRGC) ڕەت دەکردەوە و وەک پروپاگەندە یان تۆمەتی بێبنەما وەسفیان دەکرد.[7]
ئەم پرسە دەرئەنجامی دیپلۆماسیی فراوانتری هەیە. وتارێکی ڕای جێروزەلەم پۆست باسی ئەوەی کرد کە پەیوەندییەکانی ئەمریکا-کورد لە ژێر فشاردان، چونکە سەرکردە کوردەکان تۆمەتەکانی سەبارەت بە چەکی نەگەیەنراو بە زیانبەخش، نەسەلمێنراو و لەوانەیە بەسوود بۆ لایەنە ناوچەییە دژەکانی ڕەواییی سیاسیی کورد دەبینن.[8] چونکە ئەو وتارە شیکردنەوەیە و ڕاپۆرتێکی هەواڵیی ڕاستەوخۆ نییە، پێویستە وەک لێکدانەوەی کەشوهەوای سیاسی بخوێنرێتەوە، نەک گێڕانەوەیەکی یەکلاکەرەوەی ڕووداوەکان. بەڵام هێشتا ڕاستییەکی فراوانتر ڕەنگ دەداتەوە: گێڕانەوەکان دەربارەی هێزە کوردییەکان دەتوانن بە خێرایی کاریگەری لەسەر ئاسایش، دیپلۆماسی و متمانەی گشتی دابنێن.
چوارچێوەی سیاسی و ئابووریی عێراق بۆ کوردەکان گرنگە
ناجێگیریی سیاسی و ئابووریی بەغدا هەروەها شێوە بە چیرۆکی کورد لە عێراق دەدات. EPIC ڕاپۆرتی دا کە سەرۆک‌وەزیران عەلی فاڵح ئەلزەیدی لە 16ی ئایاردا بە فەرمی دەستی بە کار کرد و بە خێرایی هەوڵی چارەسەرکردنی ناجێگیریی دارایی، کەمیی کارەبا و وەزارەتە بێوەزیرەکانی دا.[4] ئەم پرسە نیشتمانییانە بۆ هەرێمی کوردستان گرنگن، چونکە فشارەکانی بودجەی فیدراڵی، ناکۆکییەکانی هەناردەی نەوت و هەماهەنگیی ئەمنی هەموویان کاریگەری لە پەیوەندییەکانی هەولێر-بەغدا دەکەن.
ژمارە ئابوورییەکان وێنەیەکی توند دەخەنە ڕوو. EPIC ڕاپۆرتی دا کە هەناردەی نەوتی خاوی عێراق لە نیساندا، لە نێو بەردەوامبوونی داخستنی تەنگەی هورمز، تێکڕا تەنها 329,513 بەرمیل لە ڕۆژێکدا بووە، کە زۆر کەمترە لە ئاستەکانی پێش جەنگ. هەناردەکانی باکوور لە ڕێگەی تورکیاوە تێکڕا 165,250 بەرمیل لە ڕۆژێکدا لە کێڵگەکانی کەرکووکەوە بوون، لەگەڵ 42,000 بەرمیل لە ڕۆژێکدا لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستانەوە.[4]
بۆ کورد، ئەم چوارچێوەیە بە چەند شێوەیەک گرنگە. یەکەم، کەمبوونەوەی داهاتی نیشتمانی دەتوانێت ناکۆکییەکانی مووچە، خەرجیی گشتی و گواستنەوەی بودجە توندتر بکات. دووەم، شۆکە ئەمنییەکانی هەرێمی کوردستان دەتوانن کاریگەری لە متمانەی وەبەرهێنەر، ژێرخانی وزە و ژیانی مەدەنییەکان بکەن. سێیەم، ناجێگیریی سیاسیی بەغدا دەتوانێت بەردەوامکردنی ڕێککەوتنی درێژخایەن لەگەڵ هەولێر سەختتر بکات.
دەرئەنجامەکە قەیرانێکی چەندچینە. کۆمەڵگە کوردییەکان تەنها وەڵامی ڕووداوە ناوخۆییەکان نادەنەوە؛ بەڵکو لە نێو فشاری دارایی لە ئاستی دەوڵەت، جەنگی ناوچەیی، هێرشی سەرووسنوور و گێڕانەوە دیپلۆماسییە ناکۆکەکاندا ڕێگای خۆیان دەدۆزنەوە. بۆیە هەواڵەکانی ئەم هەفتەیە پێویستە وەک یەک چیرۆکی پەیوەست بخوێنرێنەوە، نەک وەک ناونیشانی جیاواز.
ڕیزبەندیی کاتی: چەند مانگی ڕابردوو لە چوارچێوەکەیدا
بەروار | پێشهات | بۆچی گرنگە
کۆتایی شوباتی 2026 | ململانێی ئێران-ئیسرائیل دەستی پێ کرد و دوای ئەوە شەپۆلی هێرشە ئێرانییەکان و هێرشەکانی هێزە هاوڕێکانی ئێران لە سەرانسەری ناوچەکە ڕوویان دا.[5] | هەرێمی کوردستان بەر هێرشی درۆن و مووشەک کەوت، سەرەڕای ئەوەی بەرپرسە کوردەکان جەختیان دەکردەوە هەرێم لایەنێکی جەنگەکە نییە.
ئادار–نیسانی 2026 | کوردەکانی سووریا دەستیان بە پێشکەشکردنی داواکاریی ڕەگەزنامە کرد، دوای ئەوەی فەرمانی ژمارە 13ی 2026 پرۆسەیەکی کردەوە بۆ چارەسەرکردنی میراتی سەرژمێریی حەسەکەی 1962.[1] | فەرمانەکە ڕێگایەکی ئەگەریی بۆ گەڕاندنەوەی ڕەگەزنامە بۆ کوردە بێ ڕەگەزنامەکان ڕەخساند، کە یەکێکە لە پرسە ناوەندییەکانی مافەکانی کورد لە سووریا.
8ی نیسانی 2026 | بەپێی ڕاپۆرتەکان ئەمریکا و ئێران بە ناوبژیوانیی پاکستان لەسەر ئاگربەست ڕێک کەوتن، هەرچەندە هێرشە پەیوەستەکان بە ململانێکە بەردەوام بوون.[5] | ئاگربەستەکە هەندێک دوژمنایەتیی ڕاستەوخۆی کەم کردەوە، بەڵام کۆتایی بە فشارەکانی سەر هەرێمی کوردستان یان کەمپەکانی ئۆپۆزسیۆنی کوردیی ئێران نەهێنا.
نیسان–ئایاری 2026 | چەندین کاروانی خێزانی ئاوارە لە حەسەکە، قامیشلۆ و کۆبانێوە گەڕانەوە بۆ عەفرین.[3] | گەڕانەوەکان تاقیکردنەوەی ئەوە بوون کە ئایا ڕێککەوتنی دیمەشق-SDF دەتوانێت ببێتە جووڵەیەکی ڕاستەقینە لە ڕووی مرۆییەوە.
16ی ئایاری 2026 | سەرۆک‌وەزیرانی نوێی عێراق، عەلی فاڵح ئەلزەیدی، دەستی بە کار کرد و دەستی بە چارەسەرکردنی قەیرانە دارایی و ئیدارییەکان کرد.[4] | جێگیریی بەغدا کاریگەری لە بودجە، مووچە، هەماهەنگیی وزە و ژینگەی ئەمنیی هەرێمی کوردستان دەکات.
18–21ی ئایاری 2026 | پارتە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران تۆمەتەکانی قاچاخکردنی چەکیان ڕەت کردەوە، لە کاتێکدا هێرش بۆ سەر کەمپ و ناوچە کوردییەکان بەردەوام بوو.[4] [6] [7] | تۆمەت و ڕەتکردنەوەکان مشتومڕی دەربارەی ئاسایشی کورد، فشاری ئێران و متمانەی ئەمریکا-کورد توندتر کرد.
21–22ی ئایاری 2026 | سووریا هەنگاوە هەڵبژاردنییەکانی لە ڕۆژئاوا پێش خست و ڕایگەیاند زیاتر لە 10,000 کورد داواکاریی ڕەگەزنامەیان پێشکەش کردووە.[1] [2] | هەفتەکە هەم دەرفەتێکی یاسایی و هەم ناکۆکییەکی سیاسیی سەبارەت بە ڕادەی نوێنەرایەتیی کوردی هێنا.
بۆ ئەو خوێنەرانەی حەزیان لە پاشخانێکی قووڵتری مێژووییە، وتارە پێشووترەکانی کوردیش-هیستۆری دەربارەی دامەزراوە سیاسییە کوردییەکان چوارچێوەیەکی بەسوود دەخەنە ڕوو. وتاری میرنشینی بابان یارمەتیی ڕوونکردنەوەی ڕۆڵی درێژخایەنی سلێمانی لە ژیانی سیاسی و ئەدەبیی کورددا دەدات. وتاری میرنشینی ئەردەڵان پاشخانێک دەربارەی مێژووی کورد لە بازنەی ئێراندا دەخاتە ڕوو. وتاری ئیمپراتۆریەتی ئەیوبی تێڕوانینێکی فراوانتر دەربارەی دەوڵەتداریی کورد و هێزی ناوچەیی پێشکەش دەکات.
پرسیار و وەڵام: ئەوەی خوێنەران دەبێت بیزانن
1. بۆچی پرۆسەی ڕەگەزنامەی سووریا بۆ کورد ئەوەندە گرنگە؟
گرنگە چونکە سەرژمێریی حەسەکەی 1962 زۆر کوردی لە ڕەگەزنامە بێبەش کرد و نەوە دوای نەوەی خێزانی بێ ڕەگەزنامەی دروست کرد. گەڕاندنەوەی ڕەگەزنامە دەتوانێت کاریگەری لە دەستڕاگەیشتن بە پەروەردە، کار، مافەکانی موڵک، چاودێریی تەندروستی، گەشت و بەشداریی سیاسی بکات.[1]
2. ئایا نوێکردنەوەی هەڵبژاردنی ڕۆژئاوا واتای ئەوەیە نوێنەرایەتیی کورد یەکلا بووەتەوە؟
نەخێر. زیادکردنی کەسانی قامیشلۆ بۆ دەستەی هەڵبژێرەران هەنگاوێکی ڕێوشوێنییە، بەڵام پارتە کوردییەکان ناڕەزایییان لەوە دەربڕیوە کە بە نوێنەرایەتیی ناکافی وەسفی دەکەن؛ دەڵێن تەنها چوار کورسی بۆ کورد تەرخان کراوە و داوای لانیکەم 40 دەکەن.[2]
3. ئایا گەڕانەوە بۆ عەفرین نیشانەی کۆتاییهاتنی ئاوارەبوونە؟
نیشانەیەکی هیوابەخشن، بەڵام چارەسەرێکی تەواو نین. گەڕانەوەکان دەبێت سەلامەت، ئارەزوومەندانە و لەگەڵ پاراستنی موڵک، خزمەتگوزاری، بەڵگەنامە و زەمانەتی ئەمنی بن. بەبێ ئەم پارێزگارییانە، لەوانەیە گەڕاوەکان هێشتا بەر مەترسی بکەون.[3]
4. پارتە کوردییە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێران چی ڕەت دەکەنەوە؟
بانگەشەکانی ئێران ڕەت دەکەنەوە کە گوایە چەک یان تەقەمەنیی ئەمریکییان لە عێراقەوە بۆ ناو ئێران قاچاخ کردووە. کەسایەتیگەلێکی پەیوەست بە پژاک، کۆمەڵە و پارتی دیموکراتی کوردستانی ئێران (PDKI) لە ڕاپۆرتەکانی AFP و ڕووداودا تۆمەتەکانیان ڕەت کردەوە.[6] [7]
5. بۆچی قەیرانی ئابووریی عێراق بۆ هەرێمی کوردستان گرنگە؟
داڕمانی داهاتی نەوت دەتوانێت کاریگەری لە گواستنەوەی بودجەی فیدراڵی، مووچە، خەرجیی ژێرخان و دانوستانە سیاسییەکانی نێوان بەغدا و هەولێر بکات. ڕاپۆرتەکەی EPIC کە دەڵێت هەناردەی نەوتی نیسان بە توندی دابەزیوە، ڕادەی ئەو فشارە نیشان دەدات کە عێراق بە گشتی ڕووبەڕووی بووەتەوە.[4]
سەرچاوەکان
[1] ڕووداو ــ وەزارەتی ناوخۆ: زیاتر لە 10,000 کورد داواکاریی ڕەگەزنامە لە سووریا پێشکەش دەکەن — https://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/22052026
[2] ڕووداو ــ سووریا بۆ پێشخستنی پرۆسەی هەڵبژاردن لە ڕۆژئاوا هەنگاو دەنێت — https://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/21052026
[3] ڕووداو ــ بەرپرسێک: یەکەم دەستەی خێزانەکانی عەفرین لە کۆبانێوە دەگەڕێنەوە — https://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/190520261
[4] EPIC ــ ISHM: 14–21ی ئایاری 2026 — https://enablingpeace.org/ishm543/
[5] ڕووداو ــ هەرێمی کوردستان لە سەرەتای جەنگی ئێرانەوە بەر 855 هێرشی درۆن و مووشەک کەوتووە — https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/210520261
[6] ئینستیتووی کوردیی پاریس / AFP ــ شۆڕشگێڕە کوردە دوورخراوەکان دەڵێن چەکیان بۆ ئێران نەناردووە — https://www.institutkurde.org/en/info/latest/exiled-kurdish-rebels-say-did-not-send-weapons-to-iran-15157/
[7] ڕووداو ــ گرووپەکانی ئۆپۆزسیۆنی کوردی پەیوەندی بە بانگەشەکانی قاچاخکردنی چەکی سوپای پاسداران (IRGC) ڕەت دەکەنەوە — https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/180520261
[8] جێروزەلەم پۆست ــ هاوبەشیی کورد-ئەمریکا لە نێو ڕکابەری و تۆمەتە ناوچەییەکاندا لە ژێر فشارە — https://www.jpost.com/opinion/article-896531