گفتوگۆ پێویستی بە بەڵگەی بەرواردار و جیاکردنەوەی یاسا، لێکۆڵینەوە و بەڵێن هەیە.

کڵێسای بەردی بە خاچ لەسەر بان و قوللەیەکی چوارگۆشە لەپشت دەروازە ئاسنینە کراوەکان لەژێر ئاسمانی شین و هەوردا
کڵێسای کاتۆلیکی سریانیی سانت شمۆنی، عەنکاوە، ١٤ی ئایاری ٢٠١٨، لیڤای کلانسی. وێنەکە لایەنگریی سیاسی یان خاوەندارێتی دیاری ناکات. Levi Clancy · Wikimedia Commons · CC0.

گفتوگۆی ڕاستەقینە

مارکس لە وتاری بۆچوونی ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥دا پەراوێزخستنی سیاسیی ئاشوورییەکان ڕەخنە دەکات. بە ڕوونی دەڵێت هاوبەشی پێویستی بە یەکسانیی دانیشتووان یان سەروەریی هاوبەشی هەموو باکووری عێراق نییە. ئەنجامە گشتییەکانی هەر پێویستیان بە بەڵگەی ناوخۆیی هەیە. [1]

مافی دەستووری

ماددەی ١١٧ی دەستووری ٢٠٠٥ هەرێمی کوردستان دەناسێت. ماددەی ١٤ یەکسانی و ٤ خوێندنی زمانی دایک، سریانیش، دەپارێزن. ماددەی ١٢٥ مافی ئیداری، سیاسی، کولتووری و پەروەردەیی پێکهاتەکان، کلدان و ئاشووریش، بە یاسا ڕێکدەخات. خۆی سنووری ئیدارەیەکی دەشتی نەینەوا ناکێشێت. [2]

لێکۆڵینەوە و سنوور

HRW لە ٢٠٠٩دا لەگەڵ ٥٧ کەسی کەمینە و بەرپرسانی کورد و کەسانی تر قسەی کرد. توندوتیژیی توندڕەوەکانی بەڵگەدار کرد؛ هەڕەشە، دەستبەسەرکردن و فشاری سیاسیی هێزە کوردییەکان و پارەی ماڵ، کڵێسا و یارمەتیی ڕاگەیاند. بەرپرسان هەڕەشە و توندوتیژییان ڕەت کردەوە. HRW بەڵگەیەکی نەدۆزییەوە بەرپرسانی کورد بە کوشتاری مەسیحییەکانی ٢٠٠٨ی لێکۆڵراوە ببەستێتەوە. کات و شوێن گرنگن. [3]

بەڵێن و جێبەجێکردن

بارزانی لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٥ پشتیوانیی یاسای پاراستنی وەقفی مەسیحی کرد. وتارەکە سیاسەتی ڕاگەیەندراو دەردەخات، نە یاسای جێبەجێکراو یان چارەسەری هەموو داوایەکی تایبەت. تاپۆ، بڕیار و جێبەجێکردن، کتێبی ڕاستەقینەی قوتابخانە و ڕێکخستنی سەربەخۆ دەبێ بپشکنرێن. ماف بە سوپاسگوزاری مەرجدار نییە. وێنەی کڵێساش نەبوونی گشتیی هەڵاواردن ناسەلمێنێت. [4] [5]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Ninos Marcus, “A Betrayed Partnership: Assyrians and Post-1991 Governance in Northern Iraq,” Assyria Post, 21 December 2025. Opinion essay discussed here; claims distinguished from independently established findings.
  2. Constitution of Iraq (2005), Articles 4, 14, 117 and 125; unofficial English translation by UNAMI, hosted by UNHCR Refworld.
  3. Samer Muscati and Peter Bouckaert, On Vulnerable Ground, Human Rights Watch, 10 November 2009; methodology, summary, Kurdish patronage and investigation of the 2008 killings.
  4. Kurdistan Region Presidency, Nechirvan Barzani’s speech at the Catholic University in Erbil, 26 May 2025: Christian endowments, proposed legislation and institutional protection.
  5. Levi Clancy, Syriac Catholic Church of Saint Shmony in Ankawa, 14 May 2018; CC0 photograph, Wikimedia Commons.