Nîqaş belgeyên dîrokdar û cudahiya qanûn, lêkolîn û sozê dixwaze.

Dêra kevirî bi xaçên ser banê û birca çargoşe li pişt deriyên hesinî yên vekirî bin ezmanê şîn û ewr
Dêra Katolîk a Suryanî ya Saint Shmony, Enkawa, 14ê Gulana 2018, Levi Clancy. Wêne alîgiriya siyasî an milkê teqez nake. Levi Clancy · Wikimedia Commons · CC0.

Nîqaşa rast

Marcus di nivîsa ramanê ya 21ê Kanûna 2025 de dûrxistina siyasî ya Aşûriyan rexne dike. Bi eşkere dibêje hevkarî wekheviya demografîk an serweriya hevbeş li hemû bakurê Iraqê naxwaze. Encamên wî yên fireh dîsa belgeyên herêmî dixwazin. [1]

Mafên destûrî

Xala 117 a Destûra 2005 Herêma Kurdistanê nas dike. Xala 14 wekheviyê, xala 4 perwerdeya zimanê dayikê, Suryanî jî, diparêze. Xala 125 mafên îdarî, siyasî, çandî û perwerdeyê yên civakan, Keldanî û Aşûrî jî, bi qanûnê rêkûpêk dike. Ew bixwe sînorên rêveberiyeke Deşta Neynewayê nakêşe. [2]

Lêkolîn û sînor

HRW di 2009 de bi 57 endamên hindikahiyan û berpirsên Kurd û kesên din re axivî. Şîdeta tundrewan belge kir; zext, girtin û tehdîdên hêzên Kurd, herwiha fonên xanî, dêr û alîkariyê ragihand. Rayedaran tehdîd û şîdet red kirin. HRW delîl nedît ku rayedarên Kurd bi kampanyaya kuştina Xiristiyanan a 2008 a lêkolînkirî ve girê bide. Dem û cih girîng in. [3]

Soz û pêkanîn

Barzanî di 26ê Gulana 2025 de piştgiriya qanûna parastina weqfên Xiristiyan kir. Axaftin siyaseta ragihandî nîşan dide, ne qanûna pêkanînkirî an çareseriya her doza taybet. Tapû, biryar û pêkanîn, pirtûkên dersê û rêxistina serbixwe divê bêne vekolîn. Maf bi spasdariyê ve girêdayî nînin. Wêneya dêrê jî nebûna giştî ya cudakariyê îspat nake. [4] [5]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Ninos Marcus, “A Betrayed Partnership: Assyrians and Post-1991 Governance in Northern Iraq,” Assyria Post, 21 December 2025. Opinion essay discussed here; claims distinguished from independently established findings.
  2. Constitution of Iraq (2005), Articles 4, 14, 117 and 125; unofficial English translation by UNAMI, hosted by UNHCR Refworld.
  3. Samer Muscati and Peter Bouckaert, On Vulnerable Ground, Human Rights Watch, 10 November 2009; methodology, summary, Kurdish patronage and investigation of the 2008 killings.
  4. Kurdistan Region Presidency, Nechirvan Barzani’s speech at the Catholic University in Erbil, 26 May 2025: Christian endowments, proposed legislation and institutional protection.
  5. Levi Clancy, Syriac Catholic Church of Saint Shmony in Ankawa, 14 May 2018; CC0 photograph, Wikimedia Commons.