پێشەکی
لیجە (بە کوردی: لیجێ) شارۆچکەیەکی کوردییە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگای دیاربەکر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لە خاکێکی پڕگرد و سەخت هەڵکەوتووە کە دەشتی دیاربەکر لێرەوە بەرەو چیاکانی بینگەل بەرز دەبێتەوە. لیجە شارۆچکەی جووتیار و شوانانە لە دیمەنێکی سەخت و جواندا؛ ناوێکی ناسراوە لە چیرۆکی نوێی کورددا — هەم بوومەلەرزەیەکی وێرانکەر و هەم مێژووە پڕئاژاوەکەی ئەم دواییەی ناوچەکە کاریگەرییان لەسەر هەبووە.
لیجە لە نێوان گردەکانی لێواری دەشتەکەدا خۆی حەشار داوە، شارۆچکەیەکی بچووکە کە بە بەراورد بە قەبارەی زۆر مێژووی بەسەردا هاتووە. ئەم ناساندنە شوێن، ڕابردوو و خۆڕاگرییەکەی دەخاتە بەرباس.
خاڵە سەرەکییەکان
• لیجە (بە کوردی: لیجێ) شارۆچکەیەکی کوردییە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگای دیاربەکر لە تورکیا.
• لە خاکێکی پڕگرد هەڵکەوتووە کە دەشتەکە بەرەو چیاکانی بینگەل بەرز دەبێتەوە.
• بوومەلەرزەیەکی کارەساتبار لە 1975دا لیجەی گرتەوە و هەزاران کەسی کوشت.
• شارۆچکەکە و قەزاکەی لە مێژووی نوێی کورددا ناسراون.
• لیجە هەر کۆمەڵگەیەکی کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە لە دیمەنێکی سەختدا.
زانیاریی خێرا
ناو (بە کوردی): لیجێ
ناو (بە تورکی): لیجە
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
پارێزگا: دیاربەکر
شوێن: خاکێکی پڕگرد بەرەو چیاکانی بینگەل
ئابووری: کشتوکاڵ و ئاژەڵداری
1975: بوومەلەرزەیەکی وێرانکەر گرتییەوە
تایبەتمەندی: شارۆچکەیەکی شاخاویی کوردیی مێژوویی
ناوەڕۆک
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
لیجە لە کوێیە؟
لیجە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگای دیاربەکر هەڵکەوتووە، لەو شوێنەی دەشتە گەورەکەی دیاربەکر جێگە دەدات بە بنارەکانی ئەو چیایانەی بەرەو بینگەل بەرز دەبنەوە، نەک زۆر دوور لە خاکەکانی دەوروبەری سیلڤان. شارۆچکەیەکی نێوان گردەکانە، لە ناو پشتە چیا، جۆگە و دارستانەکاندا، لە لێواری سەختی باکووری پارێزگاکە.
شارۆچکەیەک لە نێوان گردەکان
لیجە شارۆچکەیەکی بەرزاییەکانە، ژیانی بە خاکە لێژ و بەرداوەکەی دەوروبەری داڕێژراوە. کشتوکاڵ، باخداری و بەخێوکردنی مەڕ و بزن لە مێژە بنەما سەرەکییەکانی ژیانی قەزاکەن؛ گوندە بڵاوەکانی لە ناو چینەکانی گردەکاندا هەڵکەوتوون. دیمەنەکە لە بەهاردا سەوز و جوانە و لە زستاندا سەختە؛ تا ڕادەیەک دوورەدەستیی چیاکان تایبەتمەندییەکی کوردیی بەهێز، نەریتی و ڕەگداکوتاوی بە لیجە و گوندەکانی بەخشیوە.
بوومەلەرزەی 1975
لیجە لە سەرانسەری تورکیادا بە بوومەلەرزە ترسناکەکەی ئەیلوولی 1975 دەهێنرێتەوە یاد، کاتێک لەرزەیەکی بەهێز شارۆچکەکە و قەزاکەی گرتەوە. بەشێکی زۆری لیجە وێران بوو و هەزاران کەس کوژران، لە یەکێک لە کوشندەترین بوومەلەرزەکانی ناوچەکە لە سەدەی بیستەمدا. کارەساتەکە برینێکی قووڵی بەجێهێشت؛ پێویست بوو بەشێکی زۆری شارۆچکەکە لە ساڵانی دواتردا دووبارە بنیاد بنرێتەوە — بەشێکی ئازاربەخشی لەدەستدان و هەستانەوە کە هێشتا لە یادەوەریی ناوخۆییدا زیندووە.
پێگەیەک لە مێژووی نوێدا
لیجە و گوندەکانی دەوروبەری هەروەها پێگەیەکی دیاریان لە مێژووی سیاسیی نوێی باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردنشین هەیە. قەزاکە پەیوەندییەکی نزیکی بە ڕووداو و بزووتنەوەکانی دەیەکانی دواییەوە هەبووە؛ وەک زۆرێک لە ناوچەکە، لە ململانێی درێژی نێوان دەوڵەتی تورکیا و شەڕکەرە کوردەکاندا تێوەگلا، بە ماوەکانی ناخۆشی، ئاوارەبوون و گرژی کە کاریگەرییان لەسەر شارۆچکەکە و خەڵکەکەی دانا. ئەم ڕووداوانە بەشێکن لە چیرۆکە فراوان و زۆرجار سەختەکەی باشووری ڕۆژهەڵات و لیجەیان زیاتر لە پێوانەی قەبارەکەی دیار کردووە.
لیجەی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ لیجە شارۆچکەیەکی کوردیی ئارامە لە نێوان گردەکانی پارێزگای دیاربەکر، دوای بوومەلەرزەکە دووبارە بنیاد نراوەتەوە و بەردەوامە لە ژیانی کشتوکاڵ و ئاژەڵداریی قەزاکەی. کارەسات و ئاژاوەی بینیوە، بەڵام کۆمەڵگەکانی لە شوێنە شاخاوییەکەیاندا بەردەوامن. لیجە هەر شارۆچکەیەکی بچووک و خۆڕاگرە لە لێواری سەختی باکووری خاکی دیاربەکر.
هێڵی کات
لە ڕابردوودا — لیجە وەک شارۆچکەیەکی کوردی لە نێوان گردەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی دیاربەکر گەشە دەکات.
1975 — بوومەلەرزەیەکی وێرانکەر بەشێکی زۆری لیجە وێران دەکات و هەزاران کەس دەکوژێت.
بەشی دوایی سەدەی 20 — قەزاکە لە مێژووی نوێی باشووری ڕۆژهەڵاتدا ڕۆڵێکی دیار دەبینێت.
دەیەکانی دوایی — لیجە ناخۆشییەکانی ململانێی ناوچەکە ئەزموون دەکات.
ئەمڕۆ — لیجە شارۆچکەیەکی شاخاویی خۆڕاگرە لە پارێزگای دیاربەکر کە دووبارە بنیاد نراوەتەوە.
پرسیارە باوەکان
ناوە کوردییەکەی لیجە چییە؟
شارۆچکەکە بە کوردی بە لیجێ ناسراوە.
لیجە لە کوێیە؟
لیجە شارۆچکەیەکە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگای دیاربەکر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لە نێوان گردەکان بەرەو چیاکانی بینگەل.
لە بوومەلەرزەی 1975ی لیجەدا چی ڕوویدا؟
لە ئەیلوولی 1975دا بوومەلەرزەیەکی بەهێز لیجەی گرتەوە، بەشێکی زۆری شارۆچکەکەی وێران کرد و هەزاران کەسی کوشت؛ یەکێک بوو لە کوشندەترین بوومەلەرزەکانی ئەو سەردەمە لە ناوچەکە.
لیجە بە چی ناسراوە؟
لیجە بە شوێنە شاخاوییەکەی، بوومەلەرزە کارەساتبارەکەی 1975 و پێگە دیارەکەی لە مێژووی نوێی باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردنشین ناسراوە.
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
بوومەلەرزەی 1975 · بەرزاییەکانی دیاربەکر · باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردنشین · دیاربەکر · بینگەل · سیلڤان.