پێشەکی
چیای پیرەمەگرون بەرچاوترین و ناسراوترین چیای دەوروبەری سلێمانییە؛ پێکهاتەیەکی چیاویی بەردینی مەزنە کە لە ڕیزەچیاکانی زاگرۆس لە باکووری ڕۆژئاوای شارەکە تا نزیکەی 2,600 مەتر بەرز دەبێتەوە و زۆرجار هەور لووتکە و قەدەپەلەکانی دادەپۆشێت. لەسەر ڕێگە سەرەکییەکەی دۆکان بۆ سلێمانی بەرچاوترین نیشانەی دیمەنەکەیە و هەموو خەڵکی ناوچەکە دەیناسن؛ دیوارێکی بەردینی سەرنجڕاکێشە کە بەسەر گوند و دۆڵ و ئەشکەوتەکاندا بەرز بووەتەوە. بە پشتەچیا بەرزەکان و شوێنە کۆنەکان و جوانییە زبرەکەی، پیرەمەگرون یەکێکە لە مەزنترین ئەو چیاوانەی دیمەن و ڕۆحی ناوەندی نیشتمانی کورد پێک دەهێنن.
پیرەمەگرون پێکهاتەیەکی چیاویی بەردینی بەرزە و ناسراوترین لووتکەی دەوروبەری سلێمانییە، کە بە شکۆوە بەسەر ناوچەی زاگرۆسدا بەرز بووەتەوە. ئەم وتارە چیاکە و تایبەتمەندییەکانی و پێگەی لە ناوچەکەدا دەخاتە بەر باس.
خاڵە سەرەکییەکان
• چیای پیرەمەگرون پێکهاتەیەکی چیاویی بەردینی بەرچاوە لە نزیک سلێمانی.
• لە چیاکانی زاگرۆس تا نزیکەی 2,600 مەتر بەرز دەبێتەوە.
• ناسراوترین لووتکەی دەوروبەری سلێمانییە.
• لە لێژاییەکانیدا گوند و ئەشکەوت و شوێنەواری کۆن هەن.
• نیشانەیەکی بەرچاوی دیمەنەکە و مەبەستێکە بۆ پیادەڕۆیانی چیا و شاخەوانان.
زانیارییە خێراکان
ناو: چیای پیرەمەگرون
جۆر: پێکهاتەیەکی چیاویی
وڵات / ناوچە: هەرێمی کوردستان، عێراق (باشوور)
نزیک: سلێمانی (لە باکووری ڕۆژئاوای)
بەرزی: نزیکەی 2,600 مەتر
ڕیزەچیا: چیاکانی زاگرۆس
تایبەتمەندییەکان: قەدەپەل، ئەشکەوت، گوند و شوێنە کۆنەکان
بەناوبانگە بە: ناسراوترین لووتکەی دەوروبەری سلێمانی
ناوەڕۆک
گوند و ئەشکەوت و شوێنە کۆنەکان
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
پیرەمەگرون لە کوێیە؟
چیای پیرەمەگرون لە باکووری ڕۆژئاوای سلێمانی بەرز دەبێتەوە؛ پێکهاتەیەکی چیاویی مەزنە لە ناوچەی زاگرۆس، لە نێوان شارەکە و ناوچەی دۆکان. لە کاتێکدا چیای گۆیژە و ئەزمەڕ بازنەی نزیکی گردەکانی سەرەوەی سلێمانی پێک دەهێنن، پیرەمەگرون دوورتر هەڵکەوتووە و بەرزتر و سەرنجڕاکێشترە؛ لە بەشێکی فراوانی ناوچەکەوە دەبینرێت، بەتایبەتی لە ڕێگە سەرەکییەکەی دۆکانەوە. لە دەوروبەر و بناریدا گوندەکانی وەک قەرەچەتان و زێوە هەن، لەگەڵ دۆڵەکانێک کە ڕێچکەیان بەرەو بەرزاییەکان تێدا تێدەپەڕێت.
پێکهاتەیەکی چیاویی ناسراو
پیرەمەگرون، کە ناوەکەی بە پیرەماگروون یان بیرە مەگرونیش دەنووسرێت، بە ناسراوترین چیای دەوروبەری سلێمانی بەناوبانگە. پێکهاتەیەکی چیاویی بەردینی بەرچاوە و لووتکەکەی، کە زۆرجار هەور دادەیپۆشێت، بەسەر پشتەچیایەکی درێژدا بەرز بووەتەوە کە بە لووتکە بچووکترە دراوسێکانی دەیبەستێتەوە. بەرزییەکەی دەگاتە نزیکەی 2,600 مەتر و یەکێکە لە چیا بەرزەکانی ناوچەکە. قەدەپەلە توندەکان و دیمەنە بەردینە سەرنجڕاکێشەکان کردوویانەتە نیشانەیەکی بەرچاو کە هەموو خەڵکی ناوچەکە دەیناسن. بۆ گەشتیارانی بەرەو شار، بینینی دیوارە بەردینە مەزنەکەی پیرەمەگرون یەکێکە لە وێنە دیارەکانی گەیشتن بە ناوچەی سلێمانی.
گوند و ئەشکەوت و شوێنە کۆنەکان
لێژاییەکانی پیرەمەگرون پڕن لە تایبەتمەندیی سروشتی و مرۆیی. گوندە کوردییەکان لە بنار و دۆڵەکانیدا هەڵکەوتوون و خەڵکەکەیان بە میوانداری ناسراون. ئەشکەوتەکانی وەک ئەشکەوتی کۆڵەکە بەردینەش لە چیاکەدان و ئەوانە ڕادەکێشن کە دەچن بۆ گەڕان و دۆزینەوەیان. ئەم پێکهاتە چیاوییە گرنگییەکی گەورەی شوێنەوارناسیشی هەیە: لە لێژاییەکانیدا پاشماوەکانی ڕەبانە–مەرکوولی هەن، قەڵایەکی سەردەمی پارتی کە نەخشی فەرمانڕەوایەک لە بەردەکانی هەڵکەندراوە. هەندێک توێژەر پێشنیازیان کردووە کە ڕەنگە شارێکی پاشایەتیی کۆنی ونبوو بێت. بەمەش چیاکە شکۆی سروشت بە ڕابردووە قووڵەکەی مرۆڤ دەبەستێتەوە.
چیاکە و خەڵکەکە
وەک چیا مەزنەکانی تری کوردستان، پیرەمەگرون لە ژیان و ناسنامەی خەڵکی ژێر سێبەرەکەیدا تێکەڵ بووە. بەرزاییەکانی هەوای فێنک و دیمەنی مەزن پێشکەش دەکەن، لێژایی و دۆڵەکانیش شوێنی پیادەڕۆیی چیا و سەیران و پەنابردنن بۆ سروشت و بەتایبەتی لای خەڵکی سلێمانی خۆشەویستن. چیاکان هەمیشە لە هەستی کورد بە نیشتماندا پێگەیەکی ناوەندییان هەبووە؛ شوێنی پەنابردن و جوانی و سەر بە خاکەکەبوونن. پیرەمەگرونیش، کە بە شکۆوە بەسەر دەوروبەری پایتەختی ڕۆشنبیریدا بەرز بووەتەوە، یەکێکە لە خۆشەویستترین ئەم چیاوانە.
پیرەمەگرون لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ چیای پیرەمەگرون هێشتا نیشانە سروشتییە مەزنەکەی ناوچەی سلێمانییە. مەبەستێکە بۆ پیادەڕۆیانی چیا و سەرکێشان کە لووتکە و ئەشکەوت و شوێنە کۆنەکانی ڕایاندەکێشن؛ لە ئاسۆی هەموو دانیشتووانی دەوروبەریش ئامادەبوونێکی ئاشنا و خۆشەویستی هەیە. بە زیادبوونی سەرنج بۆ سروشت و میراتی ناوچەکە، چیاکە و گەنجینەکانی، لە دیمەنە بەردینەکانەوە تا پاشماوەکانی ڕەبانە–مەرکوولی، زیاتر سەرنج ڕادەکێشن. پیرەمەگرون پێکهاتەیەکی چیاویی بەرزە بەسەر ناوەندی نیشتمانی کورددا؛ یەکێکە لە شکۆمەندترین دەربڕینەکانی ڕۆحی چیاویی کوردستان.
هێڵی کات
کۆنایەتی — نیشتەجێگە و قەڵاکان لە لێژاییەکانی پیرەمەگرون دروست دەبن.
هەزارەی 1ی پێش زایین–زایینی — قەڵای ڕەبانە–مەرکوولی لەسەر چیاکە دروست دەکرێت.
بە درێژایی سەردەمەکان — گوند و ئەشکەوت لە پێکهاتە چیاوییەکە و دۆڵەکانیدا بڵاو دەبنەوە.
سەردەمی نوێ — چیاکە دەبێتە مەبەستی پیادەڕۆیانی چیا و گەڕانکاران.
ئەمڕۆ — پیرەمەگرون نیشانە سروشتییە مەزنەکەی دەوروبەری سلێمانییە.
پرسیارە باوەکان
چیای پیرەمەگرون چییە؟
پێکهاتەیەکی چیاویی بەردینی بەرچاوە لە نزیک سلێمانی، لە چیاکانی زاگرۆس تا نزیکەی 2,600 مەتر بەرز دەبێتەوە و ناسراوترین لووتکەی دەوروبەری شارەکەیە.
لە کوێیە؟
لە باکووری ڕۆژئاوای سلێمانی لە هەرێمی کوردستانی عێراق بەرز دەبێتەوە، لە نێوان شارەکە و ناوچەی دۆکان، و لە ڕێگە سەرەکییەکەوە بەرچاوە.
چی لەسەر چیاکە هەیە؟
لە لێژاییەکانیدا گوندە کوردییەکان و ئەشکەوتەکانی وەک کۆڵەکە بەردینە و شوێنەوارە کۆنە گرنگەکەی ڕەبانە–مەرکوولی هەن، کە قەڵایەکی بەهێزکراوە و نەخشی بەردینی سەردەمی پارتیی هەیە.
ڕەبانە–مەرکوولی چییە؟
قەڵایەکی بەهێزکراوی کۆنە لە لێژاییەکانی پیرەمەگرون، بە زۆری بۆ سەردەمی پارتی دەگەڕێتەوە و نەخشی بەردینی فەرمانڕەوایەکی هەیە. هەندێک توێژەر پێیان وایە کە ڕەنگە شارێکی پاشایەتیی ونبوو بێت.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
چیاکانی زاگرۆس · ڕەبانە–مەرکوولی · ڕۆحی چیاویی کوردستان · سلێمانی · چیای گۆیژە · نەخشەکەی دەربەندی گاور.