محەمەد کوڕی شێرکۆ کێ بوو؟
محەمەد کوڕی شێرکۆ، بە ناوی فەرمیی ناسرەددین ئەبوعەبدوڵڵا محەمەد کوڕی ئەسەدەددین شێرکۆ، دامەزرێنەری کوردی ئەیوبیی بنەماڵەی حیمس بوو و لە 1179ەوە تا مردنی لە 1186دا شارەکەی بەڕێوە برد. کوڕی شێرکۆ بوو؛ مامی سەلاحەددین و ئەو فەرماندە گەورە کوردەی میسری داگیر کرد. لە لای دایکییەوە هاوسەری خوشکی خودی سەلاحەددین، ست الشام، بوو.
پێگەکەی لە بنەماڵەی کوردی ئەیوبیدا بێ‌وێنە بوو: لە هەمان کاتدا کوڕی گەورەترین پێشەنگی سەربازیی بنەماڵەکە و زاوای سەرۆکی بنەماڵەکە، نەجمەددین ئەیوب، بوو (لە ڕێگەی هاوسەرگیری لەگەڵ خوشکی سەلاحەددینەوە). ئەم پەیوەندییە دوولایەنەیە بە نەوەی دامەزرێنەرەوە کردییە کەسایەتییەکی زۆر گرنگی بنەماڵەیی، هەرچەندە فەرمانڕەوایی خودی ئەو بەسەر حیمسدا تا ڕادەیەک کورت بوو.
لقێکی دامەزراند کە بۆ چەندین دەیە لە حیمس بەردەوام دەبوو و جێنشینی وەک کوڕەکەی، موجاهید شێرکۆی II (کە زیاتر لە پەنجا ساڵ فەرمانڕەوایی کرد)، و نەوەکەی، مەنسوور ئیبراهیمی، پێ گەیاند. بنەماڵەی ئەیوبیی حیمس، کە لە ڕەچەڵەکی شێرکۆوە هاتبوو نەک هی سەلاحەددین، لقێکی جیاوازی میراتی ئیمپراتۆریی کورد بوو لە ناو بنەماڵە فراوانترەکەدا.
خاڵە سەرەکییەکان
• محەمەد کوڕی شێرکۆ کوڕی فەرماندەی گەورەی کورد شێرکۆ و دامەزرێنەری بنەماڵەی ئەیوبیی حیمس بوو (1179–1186).
• بووە هاوسەری خوشکی سەلاحەددین، ست الشام، و دوو لقی دامەزرێنەری بنەماڵەی کوردی ئەیوبیی یەک خست.
• سەلاحەددین ئەوەندە بە ڕێزەوە دەیڕوانییە کە لە 1185دا پلانی دانا مووسڵ، یەکێک لە گرنگترین شارەکانی باکووری عێراق، پێ بدات.
• لە 1186دا بەهۆی خواردنەوەی زۆرەوە لەناکاو مرد و حیمسی بۆ کوڕە سێزدە ساڵەکەی، موجاهید شێرکۆی II، بەجێ هێشت.
• نەوەکانی نزیکەی سەدەیەک حیمسیان بەڕێوە برد و لقی شێرکۆی بنەماڵەی کوردی ئەیوبییان لە دەسەڵاتدا هێشتەوە.
زانیارییە خێراکان
ناوەڕۆک
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
هێڵی کات و ڕووداوە سەرەکییەکان
پەیوەندییەکانی ئیمپراتۆریەتی کورد
سەرەتای ژیان و ڕەچەڵەک
محەمەد کوڕی شێرکۆ وەک کوڕی ئەسەدەددین شێرکۆ لەدایک بوو؛ ئەو فەرماندە گەورە کوردەی میسری بۆ زەنگییەکان داگیر کردبوو و ئەو بناغەیەی دانابوو کە سەلاحەددین ئیمپراتۆریەتی ئەیوبیی لەسەر بنیاد دەنا. گەورەبوون وەک کوڕی شێرکۆ واتای گەورەبوون لە سێبەری یەکێک لە بەناوبانگترین ڕێڕەوە سەربازییەکانی سەردەمەکەدا بوو؛ باوکی سەرکردایەتیی ئەو هەڵمەتانەی کردبوو کە بنەماڵەکەیان هێنابووە میسر و وەک سەرۆکی فەرماندە سەربازییەکانی نوورەددین خزمەتی کردبوو.
کاتێک شێرکۆ لە 1169دا لە میسر مرد، سەلاحەددین وەک وەزیر جێگەی گرتەوە. فەرمانڕەوای زەنگی، نوورەددین، لە سەرەتادا لە 1164 حیمسی بە شێرکۆ دابوو. دوای مردنی نوورەددین و جێگیرکردنی ئیمپراتۆریەتەکەی سەلاحەددین، لە دەوروبەری 1179 کۆنترۆڵی حیمس گەیشتە دەستی محەمەد کوڕی شێرکۆ و فەرمانڕەوایی ئەو شارەی پێ سپارد کە باوکی لە سەرەتادا وەری گرتبوو.
هاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ خوشکی سەلاحەددین، ست الشام، پەیامێکی قوڵی بنەماڵەیی بوو. بە هاوسەرگیری لەگەڵ خوشکی سوڵتان، محەمەد کوڕی شێرکۆ تەنها ئامۆزایەکی بنەماڵەیی نەما، بەڵکو بووە ئەندامی بازنەی خزمە نزیکەکانی سەلاحەددین. هاوسەرگیرییەکە نەوەکانی دوو براکە، ئەیوب و شێرکۆی، یەک خست کە بەیەکەوە لە ڕەچەڵەکەکەیان لە ناوچە شاخاوییەکانی کوردستانەوە گەورەیی بنەماڵەکەیان بنیادی نابوو.
چوارچێوەی مێژوویی
حیمس لە کۆتایی سەدەی دوازدەهەمدا شارێکی گرنگی ستراتیژی لە ناوەندی سووریا بوو، لەسەر ڕووباری عاسی و لە چوارڕێی ڕێگاکانی نێوان حەلەب لە باکوور، دیمەشق لە باشوور و دۆڵی فورات لە ڕۆژهەڵات. بۆ بەڕێوەبردنی، هەم توانای سەربازی و هەم لێهاتوویی دیپلۆماسی پێویست بوو؛ بە تایبەتی لەبەر نزیکیی حیمس لە خاکە خاچپەرستییەکان و ڕۆڵەکەی لە سیاسەتی ناوخۆی هاوپەیمانیی ئەیوبیدا.
فەرمانڕەواییە کورتەکەی محەمەد کوڕی شێرکۆ بەسەر حیمسدا (1179–1186) هاوکات بوو لەگەڵ هەڵمەتە یەکلاکەرەوەکانی سەلاحەددین لە دژی خاچپەرستەکان؛ ئەو ساڵانەی بەرەو سەرکەوتنە گەورەکەی حەطین لە 1187دا و ئازادکردنی ئۆرشەلیم دەچوون. هەرچەندە محەمەد کوڕی شێرکۆ ئەوەندە نەژیا کە حەطین ببینێت، شارەکەی و نەوەکانی لە بەردەوامیی چیرۆکی ئیمپراتۆریەتی کورددا ڕۆڵیان دەگێڕا.
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
دامەزراندنی بنەماڵەی ئەیوبیی حیمس
گرنگترین بەشداریی محەمەد کوڕی شێرکۆ لە نەریتی کوردی ئەیوبیدا دامەزراندنی بنەماڵەیەکی سەقامگیر لە حیمس بوو کە نزیکەی سەدەیەک دوای ئەو دەمێنایەوە. کاتێک سەلاحەددین لە دەوروبەری 1179 حیمسی لەگەڵ تەدمور و ڕەحبە پێ دا، فەرمانڕەوایی کوردی ئەیوبیی لەسەر شارێک جێگیر کرد کە بۆ چەندین سەدە لە ناوەندی سیاسەتی سووریادا بوو.
کوڕەکەی، موجاهید شێرکۆی II، لە تەمەنی سێزدە ساڵیدا جێگەی گرتەوە و زیاتر لە پەنجا ساڵ حیمسی بەڕێوە برد (1186–1240). نەوەکەی، مەنسوور ئیبراهیم، لە 1240ەوە تا 1246 فەرمانڕەوایی کرد. بەمە ئەو بنەماڵەیەی محەمەد کوڕی شێرکۆ دایمەزراند، نزیکەی حەفتا ساڵ دوای مردنی ئەو لقی شێرکۆی بنەماڵەی کوردی ئەیوبیی لە حیمس لە دەسەڵاتدا هێشتەوە؛ شایەتییەکی بەرچاو بۆ پتەوی دامەزراوە ئیمپراتۆرییە کوردییەکان کە ئەو جێگیری کردبوون.
متمانەی سەلاحەددین و نزیکبوونەوە لە بەخشینی مووسڵ
بەرچاوترین بەڵگەی متمانە کەم‌وێنەکەی سەلاحەددین بە محەمەد کوڕی شێرکۆ لە 1185دا بوو، کاتێک سەلاحەددین لە کاتی گەمارۆدانی مووسڵدا نەخۆش کەوت و ناچار بوو پاشەکشە بکات. پێش ئەمە پلانی دانابوو مووسڵ، گرنگترین شاری باکووری عێراق و دەستکەوتێکی خاوەن بەهایەکی زۆر گەورەی ستراتیژی، بە محەمەد کوڕی شێرکۆ بدات. ئەم پلانە زۆر شت دەردەخات: مووسڵ ناوەندی دەسەڵاتی زەنگی بوو کە سەلاحەددین چەندین دەیە بوو ململانێی لەگەڵ دەکرد و سپاردنی بە ئامۆزاکەی لە ڕێگەی هاوسەرگیرییەوە نیشانەی بەرزترین متمانە بوو.
هەڵمەتی مووسڵ لە کۆتاییدا شکستی هێنا و محەمەد کوڕی شێرکۆ هیچ دەستکەوتێکی لێ بەدەست نەهێنا. بەڵام خودی ئەوەی سەلاحەددین پلانی دانابوو دەستکەوتێکی وا گەورەی پێ بدات، ئەو پێگەیە دەردەخات کە محەمەد کوڕی شێرکۆ لە پلەبەندیی بنەماڵەی کوردی ئەیوبیدا هەیبوو؛ لە پەراوێزدا نەبوو، بەڵکو لە ناوەندەکەیدا بوو.
هێڵی کات و ڕووداوە سەرەکییەکان
گفتوگۆ، ناکۆکی و پرسیارە مێژووییەکان
ئەو ڕووداوەی ڕێڕەوی محەمەد کوڕی شێرکۆ کە زۆرترین گفتوگۆی لەسەرە، ئەو پلانەیە کە وادیارە لە 1185دا، کاتێک سەلاحەددین لە گەمارۆی مووسڵدا نەخۆش بوو، داینا بۆ ئەوەی کەسایەتییە بەرچاوە هاوسۆزەکانی دیمەشق ڕازی بکات شارەکەی پێ بسپێرن ئەگەر سەلاحەددین مرد. هەندێک مێژوونووس ئەمەیان وەک خیانەت و هەندێکی دیکە وەک خۆپاراستنی پراگماتی لێکیانداوەتەوە. ئەوەی سەلاحەددین بە ڕوونی ئاگاداری ئەم ڕەفتارە بوو (یان گومانی لێ دەکرد) و سزای نەدا، ئاماژە بەوە دەکات کە دڵسۆزیی بنەماڵەیی لە کۆتاییدا بەسەر حیساباتی سیاسیدا زاڵ بوو.
ناسنامە کوردییەکەی بە تەواوی جێگیرە؛ کوڕی شێرکۆ بوو، ئەو فەرماندە کوردەی بنەماڵەکەی ناوەندی نەوەی دامەزرێنەری بنەماڵەی ئەیوبی پێک هێنا.
میرات و کاریگەریی کولتووری
محەمەد کوڕی شێرکۆ وەک دامەزرێنەری لقی حیمسی بنەماڵەی کوردی ئەیوبی یادی دەکرێتەوە؛ ئەو لقەی لە ڕەچەڵەکی شێرکۆوە هاتبوو نەک ئەیوب. ئەم لقە نزیکەی سەدەیەک فەرمانڕەوایی کوردی ئەیوبیی لە حیمس بەردەوام کرد و فەرمانڕەوای پێ گەیاند کە لە مێژووی دواتری ئیمپراتۆریەتی کورددا کەسایەتیی گرنگ بوون.
هەروەها نوێنەری پەیوەندیی کەسیی نێوان دوو لقی دامەزرێنەری بنەماڵەی کوردی ئەیوبییە. هاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ خوشکی سەلاحەددین، ست الشام، پەیامێکی یەکگرتوویی بنەماڵەیی بوو و پەیوەندییەکەی بە سەلاحەددینەوە، کە هەم متمانەی ڕاستەقینە و هەم گرژیی هەندێک جاری تێدا بوو، نموونەی سیاسەتی ئاڵۆزی بنەماڵەیی سیستەمی ئیمپراتۆریی کوردی ئەیوبییە لە مرۆییترین ڕووی خۆیدا.
پەیوەندییەکانی ئیمپراتۆریەتی کورد
شێرکۆ؛ باوک، فەرماندەی گەورەی کورد و یەکەم وەزیری ئەیوبیی میسر
سەلاحەددین؛ ئامۆزا و سوڵتان؛ حیمسی پێ دا و هەستیارترین فەرماندەییەکانی بە متمانە پێ سپارد
ست الشام؛ هاوسەر و خوشکی سەلاحەددین
نەجمەددین ئەیوب؛ مام (برای شێرکۆ) و سەرۆکی بنەماڵەی کوردی
عادلی I؛ ئامۆزا و دواتر سوڵتانی ئیمپراتۆریەتی کوردی ئەیوبی
مەنسوور ئیبراهیم؛ نەوە و فەرمانڕەوای حیمس لە 1240-1246
پرسیارە باوەکان
محەمەد کوڕی شێرکۆ کێ بوو؟
محەمەد کوڕی شێرکۆ شازادەیەکی کوردی ئەیوبی، کوڕی فەرماندەی گەورە شێرکۆ و هاوسەری خوشکی سەلاحەددین، ست الشام، بوو. بنەماڵەی ئەیوبیی حیمسی دامەزراند و لە 1179ەوە تا مردنی لە 1186دا شارەکەی بەڕێوە برد.
محەمەد کوڕی شێرکۆ زیاتر بە چی ناسراوە؟
زیاتر بە دامەزراندنی بنەماڵەی کوردی ئەیوبیی حیمس ناسراوە، کە نزیکەی سەدەیەک بەردەوام بوو، و بەوەی یەکێک لە متمانەپێکراوترین خزمەکانی سەلاحەددین بوو؛ سەلاحەددین ئەوەندە ڕێزی لێ دەگرت کە پلانی دانا مووسڵی پێ بدات.
ئایا محەمەد کوڕی شێرکۆ کورد بوو؟
بەڵێ. محەمەد کوڕی شێرکۆ کوڕی شێرکۆ بوو، فەرماندەی گەورەی کورد لە نەوەی دامەزرێنەری بنەماڵەی ئەیوبی. ئەندامێکی تەواوی بنەماڵەی کوردی ئەیوبی و بەشێک لەو بنەماڵەیە بوو کە ئیمپراتۆریەتی کوردی بنیاد نا.
محەمەد کوڕی شێرکۆ چۆن مرد؟
لە 4ی ئازاری 1186دا لە حیمس لەناکاو مرد، وادیارە بەهۆی خواردنەوەی زۆرەوە. کوڕە سێزدە ساڵەکەی، موجاهید شێرکۆی II، جێگەی گرتەوە.
میراتی محەمەد کوڕی شێرکۆ چییە؟
وەک دامەزرێنەری لقی حیمسی بنەماڵەی کوردی ئەیوبی یادی دەکرێتەوە، کە نزیکەی حەفتا ساڵ دوای مردنی ئەو فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆریی کوردی بەسەر حیمسدا بەردەوام کرد. هاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ خوشکی سەلاحەددین و نزیکییەکەی لە سوڵتان کردییە کەسایەتییەکی ناوەندیی تۆڕی بنەماڵەیی کوردی ئەیوبی.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
بەشداربووانی ویکیپیدیا. 'Muhammad ibn Shirkuh.' ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد. سەردانکراو لە 2025.
Lane-Poole, Stanley. Saladin and the Fall of the Kingdom of Jerusalem. 1898.
Humphreys, R. Stephen. From Saladin to the Mongols. SUNY Press, 1977.
Lyons, M.C. and D.E.P. Jackson. Saladin: The Politics of Holy War. Cambridge University Press, 1982.