پێشەکی
قەڵادزێ شارۆچکەیەکی کوردییە لە شاخەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی کوردستانی عێراق، نزیک سنووری ئێران و ئاوەکانی دەریاچەی دووکان. ناوەکەی واتە «قەڵاکە»، بەڵام قەڵادزێ زیاتر بەو نەهامەتییانەی چێشتی لە یادەوەریدا ماوە لەوەی بە هەر قەڵایەک. یەکێکە لەو شارۆچکانەی توندوتیژیی دەوڵەتی عێراق دژی کورد قووڵترین برینی لێ داناون؛ لە 1974 بۆردومان کرا، پاشان لە کۆتایی دەیەی 1980دا بە تەواوی سڕایەوە، و دواتر خەڵکەکەی لە نوێوە بنیاتیان نایەوە.
ئەم ناساندنە باس لە شارۆچکەکە، ئەو دڕندەییانەی بەسەریدا هاتن و ئەو خۆڕاگرییە دەکات کە ژیانی پێ گەڕاندەوە.
خاڵە سەرەکییەکان
• قەڵادزێ شارۆچکەیەکی کوردییە لە پارێزگای سلێمانی، لە باکووری ڕۆژهەڵاتی کوردستانی عێراق.
• لە ناوچەی پشدەر / ڕاپەڕین، نزیک سنووری ئێران و دەریاچەی دووکان هەڵکەوتووە.
• لە 1974دا هێزی ئاسمانیی عێراق قەڵادزێی بۆردومان کرد و لە هێرشێکی بەدناودا ژمارەیەکی زۆر لە مەدەنییەکانی کوشت.
• لە سەردەمی ئەنفال، لە کۆتایی دەیەی 1980دا، ڕژێم شارۆچکەکەی وێران کرد و خەڵکەکەی ڕاگوێزت.
• قەڵادزێ دوای 1991 لە نوێوە بنیاتی نرایەوە و ئەمڕۆ وەک هێمایەکی خۆڕاگریی کوردی هەیە.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): قەڵادزێ
واتا: «قەڵاکە»
وڵات / ناوچە: عێراق (باشوور / هەرێمی کوردستان)
پارێزگا: سلێمانی (ناوچەی ڕاپەڕین)
شوێن: شاخەکانی نزیک سنووری ئێران و دەریاچەی دووکان
1974: هێزی ئاسمانیی عێراق بۆردومانی کرد
کۆتایی دەیەی 1980: لە سەردەمی ئەنفالدا وێران کرا
دوای 1991: خەڵکەکەی لە نوێوە بنیاتیان نایەوە
ناوەڕۆک
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
قەڵادزێ لە کوێیە؟
قەڵادزێ لە باکووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگای سلێمانی هەڵکەوتووە، لە بەرزایی نێو شاخەکانی نزیک سنووری ئێران، نەک زۆر دوور لە دەریاچەی دووکان و شارۆچکەی ڕانیە. لە ناوچەی پشدەردایە، لە هەمان ناوچە شاخاوییەکەی ڕاپەڕین کە لە ماوەیەکی درێژەوە قەڵای ژیان و بەرگریی کوردی بووە.
ئەمە خاکێکی سەختی شاخاویی سنوورییە، جوان بەڵام بەرکەوتەی مەترسی. ئەم دۆخەی بەرکەوتن بە مەترسی، بەهۆی نزیکی لە سنوور و لەو ڕێگایانەی شەڕڤانە کوردەکان بەکاریان دەهێنان، یارمەتیی ئەوەی دا قەڵادزێ لە جەنگەکانی نێوان کورد و دەوڵەتی عێراقدا ببێتە ئامانج.
بۆردومانەکەی 1974
لە بەهاری 1974دا، لە ماوەی جەنگە نوێبووەوەکەی نێوان بزوتنەوەی کوردی و حکومەتی عێراق، هێزی ئاسمانیی عێراق ناوەندی قەڵادزێی بۆردومان کرد. هێرشەکە بەشێکی قەرەباڵغی شارۆچکەکەی پێکا و لە یەک ڕۆژدا ژمارەیەکی زۆر لە مەدەنییەکانی کوشت. بووە یەکێک لە بەدناوترین بۆردومانەکانی ئەو جەنگە؛ ئاگادارکردنەوەیەکی زوو لەوەی ڕژێمی بەغدا تا چ ڕادەیەک ئامادە بوو دژی شارۆچکە کوردییەکان بڕوات، و برینێک کە خەڵکی قەڵادزێ هەرگیز لە یادیان نەکرد.
سڕانەوە و بنیادنانی دووبارە
خراپتر لەوە لە ڕێگادا بوو. لە کۆتایی دەیەی 1980دا، کاتێک ڕژێم هەڵمەتی جینۆسایدی ئەنفالی دژی کورد جێبەجێ دەکرد، هەمان هەڵمەت کە هێرشی کیمیایی بۆ هەڵەبجە هێنا، قەڵادزێ یەکێک بوو لەو شارۆچکە و گوندە سنوورییە زۆرانەی بە زۆر بەتاڵ و وێران کران. خەڵکەکەی ڕاگوێزران بۆ کۆمەڵگە ناچارییە دڵتەنگکەرەکان، و شارۆچکەکە خۆی بە بۆڵدۆزەر ڕووخێنرا و لە نەخشە سڕایەوە. بۆ ماوەیەک قەڵادزێ هەر نەما.
تەنها دوای ڕاپەڕینی 1991 و هاتنی خۆبەڕێوەبردنی کوردی خەڵکەکەی توانیان بگەڕێنەوە و شارۆچکەکەیان لە کەڵەکەی وێرانەکانەوە لە نوێوە بنیات بنێنەوە.
هێمایەکی خۆڕاگری
چیرۆکی قەڵادزێ، بۆردومانکردن، پاشان ڕووخاندن و دواتر هەستانەوەی دووبارە، کردوویەتی بە هێمایەکی بەهێزی خۆڕاگریی کوردی. چارەنووسەکەی ڕەنگدانەوەی چارەنووسی کۆمەڵگە کوردییە بێژمارەکانە کە بۆ وێرانکردن کرانە ئامانج، بەڵام ڕەتیان کردەوە ون ببن. بنیادنانی دووبارەی شارۆچکەیەک کە دەوڵەت بە ئەنقەست سڕیبوویەوە، خۆی کردارێکی خۆڕاگری بوو، و قەڵادزێ تا ئەمڕۆ ئەو مانایە هەڵدەگرێت.
قەڵادزێی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ قەڵادزێ دیسان شارۆچکەیەکی زیندووی کوردییە، بەشێکە لە ناوچەی ڕاپەڕینی هەرێمی کوردستان و لەنێو شاخەکانی نزیک دەریاچەی دووکاندا هەڵکەوتووە. لە نوێوە بنیاتی نراوەتەوە و گەشە دەکات. ڕێز لە یادەوەریی ئەوانە دەگرێت کە لە 1974 کوژران و لە ساڵانی ئەنفالدا لە دەست چوون، لە هەمان کاتدا چاوی لە داهاتوویەکی ئارامترە؛ کۆمەڵگەیەک کە دوو جار کەوت و دوو جار هەستایەوە.
ڕیزبەندیی کاتی
1974 — هێزی ئاسمانیی عێراق ناوەندی قەڵادزێ بۆردومان دەکات و ژمارەیەکی زۆر لە مەدەنییەکان دەکوژێت.
1988–1989 — لە سەردەمی ئەنفالدا ڕژێم خەڵکی قەڵادزێ ڕادەگوێزێت و شارۆچکەکە وێران دەکات.
1991 — ڕاپەڕینی کوردی و ناوچەی ئارام ڕێگە بە دانیشتووان دەدەن دەست بە گەڕانەوە بکەن.
لە دەیەی 1990ەوە — قەڵادزێ لە ژێر خۆبەڕێوەبردنی کوردیدا لە نوێوە بنیات دەنرێتەوە.
ئەمڕۆ — قەڵادزێ شارۆچکەیەکی زیندووە لە ناوچەی ڕاپەڕین و ڕێز لە مردووەکانی دەگرێت.
پرسیارە باوەکان
ناوی کوردیی قەڵادزێ چییە؟
بە کوردی شارۆچکەکە قەڵادزێ ناو دەبرێت، کە واتە «قەڵاکە».
قەڵادزێ بۆچی گرنگە؟
قەڵادزێ بەو ئازارەی لە دەستی دەوڵەتی عێراق چێشتی لە یادەوەریدا ماوە؛ لە 1974 بۆردومان کرا و لە سەردەمی ئەنفالدا وێران کرا. هەروەها بەوەی خەڵکەکەی لە نوێوە بنیاتیان نایەوە، کە کردوویەتی بە هێمایەکی خۆڕاگریی کوردی.
لە 1974دا چی بەسەر قەڵادزێ هات؟
لە 1974دا هێزی ئاسمانیی عێراق لە ماوەی جەنگی کوردیدا ناوەندی شارۆچکەکەی بۆردومان کرد، و لە یەکێک لە بەدناوترین بۆردومانەکانی ئەو ململانێیەدا ژمارەیەکی زۆر لە مەدەنییەکانی کوشت.
قەڵادزێ لە کوێیە؟
قەڵادزێ لە باکووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگای سلێمانیی کوردستانی عێراقە، لە شاخەکانی نزیک سنووری ئێران و دەریاچەی دووکان.
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
هەڵمەتی ئەنفال · ناوچەی پشدەر / ڕاپەڕین · دەریاچەی دووکان · ڕانیە · هەڵەبجە · سلێمانی.