پێشەکی
لە ناو پاڵەوانە گەورەکانی شاهنامەدا، کەمیان میراتێکی هێندە دەنگدار هەڵدەگرن وەک قارەن، کوڕە جەنگاوەرەکەی کاوەی ئاسنگەر. لەو شوێنەی باوکی ئەو ئاسنگەرە بوو کە یاخیبوونەکەی دژ بە زەحاکی ستەمکار ئاڵای ئازادیی هەڵکرد و فەریدونی گەیاندە تەخت، قارەن ئەو میراتە پاڵەوانییەی بردە سەردەمی پاشاکان؛ لە فەرمانڕەواییەکانی مەنووچەهر و نەوزەردا وەک فەرماندەی سەرەکیی ئێران لە شەڕە درێژەکانی دژ بە توران خزمەتی کرد.
بە نازناوەکانی وەک قارەنی جەنگاوەر و قارەنی پاڵەوان ناسراو بوو؛ یەکێک لە پێشەنگە پاڵەوانەکانی سەرەتای شاهنامە، فەرماندەی سوپا و پاڵەوانی مەیدانی جەنگ. لە شەڕە گەورەکەی تۆڵەسەندنەوە بۆ ئیرەج جەنگا، سەرکردایەتیی سوپاکانی ئێرانی کرد لەو شەڕە ترسناکەی دوای مردنی مەنووچەهردا هات، و لە شەڕێکی تاک‌بەتاکدا تۆڵەی برا کوژراوەکەی سەندەوە. نەریتەکە دەڵێت بنەماڵە بەناوبانگەکەی کارەن لە ئەوەوە هاتووە؛ یەکێک لە ڕەچەڵەکە گەورە خانەدانییە جەنگاوەرەکانی جیهانی ئێرانی.
قارەن سەر بە میراتە داستانییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە، ئەو نەریتەی کورد لەگەڵ فارس و ئەوانی تری جیهانی ئێرانیدا هاوبەشی دەکەن؛ کەسایەتییەکە کە بابەتە گەورەکانی سەردەمی سەرەتای داستانەکە بە یەکترەوە دەبەستێتەوە: میراتی یاخیبوونی کاوە، دڵسۆزیی پاڵەوان بە تەختە مافدارەکە و خەباتە درێژەکەی نێوان ئێران و توران. ناسینی قارەن ناسینی ئەو جەنگاوەرەیە کە ئاگرەکەی پاڵەوانێتیی باوکی بردە خزمەتی پاشاکان؛ فەرماندەیەکی دڵسۆز بە ناو نەوەکاندا.
ناوەڕۆک
قارەن کێ بوو؟
قارەن، کە بە قاران یان کارەنیش دەنووسرێت، یەکێکە لە جەنگاوەرە گەورە ئێرانییەکانی شاهنامە؛ کوڕی کاوەی ئاسنگەر. فیردەوسی نازناوەکانی قارەنی ڕەزمزەن، قارەنی جەنگاوەر، و قارەنی گۆرد، قارەنی پاڵەوان، پێ دەبەخشێت؛ کە وەک پاڵەوانێکی پلەی یەکەم دیاری دەکەن. لە ژێر پاشاکانی مەنووچەهر و نەوزەردا وەک فەرماندەی سەرەکی و فەرماندەی سوپاکانی ئێران خزمەتی کرد، لە شەڕە گەورەکانی دژ بە توران جەنگا؛ و وەک باپیری بنەماڵە بەناوبانگەکەی کارەن لە بیر ماوە، یەکێک لە ڕەچەڵەکە خانەدانییە جەنگاوەرەکانی نەریتی ئێرانی.
کوڕی کاوەی ئاسنگەر
شکۆی قارەن بە باوکی دەست پێ دەکات، کاوەی ئاسنگەر، پاڵەوانە گەورەکەی نەریتی کوردی و ئێرانی کە یاخیبوونەکەی دژ بە زەحاکی ستەمکاری ماردار یەکێکە لە خۆشەویستترین چیرۆکەکانی شاهنامە. کاوە بوو پیش‌بەندە چەرمەکەی لەسەر ڕمێک وەک ئاڵای یاخیبوون هەڵکرد، خەڵکی کۆ کردەوە و یارمەتیی گەیاندنی فەریدونی دا بە تەخت؛ ستەمکارییە هەزار ساڵەکەی ڕووخاند. وەک کوڕی باوکێکی وا گەورە، میراتێکی پاڵەوانیی بە بەرزترین ڕێز بە قارەن بە میرات گەیشت.
قارەن ئەو میراتەی بەرەو پێش بردە سەردەمی ئەو پاشایانەی دوای فەریدون هاتن. ئاڵای ئاسنگەرەکە، دەرەفشی کاڤەیانی، بوو بە ئاڵا پیرۆزەکەی پاشاکانی ئێران؛ و ڕەچەڵەکی کاوە وەک بنەماڵەیەکی پاڵەوانان ڕێزی لێ گیرا. قارەن، وەک کوڕی کاوە، شوێنی خۆی لە ناو پێشەنگە پاڵەوانەکانی شانشینەکەدا گرت؛ جەنگاوەرێک کە هەم ئازایەتی و هەم دڵسۆزیی بە پاشایەتیی مافدار هەڵگرتبوو کە باوکی نیشانی دابوو. لە ئەودا پاڵەوانێتیی ئەو ئاسنگەرەی لە ستەمکارێک یاخی بوو، لە خزمەتی ئەو تەختەدا نوێ بووەوە کە ئاسنگەرەکە یارمەتیی هەڵکردنی دابوو؛ بەردەوامیی ئازایەتی بە ناو نەوەکاندا کە یەکێکە لە داوە جوانەکانی داستانەکە.
خاڵە سەرەکییەکان
قارەن کوڕە جەنگاوەرەکەی کاوەی ئاسنگەر بوو.
فیردەوسی بە قارەنی جەنگاوەر و قارەنی پاڵەوان ناوی دەبات.
فەرماندەی سەرەکیی پاشاکانی مەنووچەهر و نەوزەر بوو.
لە شەڕەکانی تۆڵەسەندنەوە و دژ بە توران جەنگا.
لە شەڕێکی تاک‌بەتاکدا تۆڵەی برا کوژراوەکەی، قوباد، سەندەوە.
باپیری بنەماڵە بەناوبانگەکەی کارەنە.
زانیارییە خێراکان
ناو: قارەن (هەروەها قاران، کارەن)
نازناوەکان: قارەنی ڕەزمزەن (جەنگاوەر)، قارەنی گۆرد (پاڵەوان)
سەرچاوە: شاهنامە، کتێبە فارسییەکەی پاشاکان
باوک: کاوە (کاڤە)ی ئاسنگەر
ڕۆڵ: فەرماندەی سەرەکی و پاڵەوانی ئێران
پاشاکانی خزمەتی کردن: مەنووچەهر و نەوزەر
کردەوە بەناوبانگەکان: شەڕەکان دژ بە سەلم و تور و تورانی ئەفراسیاب
تۆڵەی سەندەوە: براکەی قوباد، کە بارمانی تورانی کوشتی
شوێنی دەسەڵات: لە نەریتدا گەورە پیاوی ڕەی
میرات: باپیری بنەماڵەی کارەن
پاڵەوانی مەنووچەهر
قارەن سەرەتا وەک فەرماندەی سەرەکیی مەنووچەهر دیار دەکەوێت؛ کوڕە دادپەروەرەکەی نەوەی فەریدون کە تۆڵەسەندنەوەیەکی زۆر دواکەوتوو بۆ کوشتنی ئیرەجی بێتاوانی گرتە ئەستۆ. کاتێک سەلم و تور، بکوژانی خودی براکەیان، سوپاکانیان دژ بە ئێران کۆ کردەوە، مەنووچەهر بەرەو ڕووبەڕووبوونەوەیان ڕۆیشت؛ لە پێشی سوپاکەیدا قارەن، کوڕی کاوە و فەرماندە سەرەکییەکەی، بە سواری دەڕۆیشت.
لە زنجیرەیەک جەنگی سەختدا، قارەن لە تەنیشت پاڵەوانە گەورەکانی تری سەردەمەکە جەنگا؛ لەوانە سام، گەورە پیاوە بەهێزەکەی سیستان، و جەنگاوەرەکانی گەرشاسپ و قوباد. بە ئازایەتییان و لە ژێر سەرکردایەتیی مەنووچەهردا، سەلم و تور لە کۆتاییدا شکستیان هێنا و کوژران؛ تۆڵەسەندنەوە درێژەکە بۆ ئیرەج جێبەجێ کرا. ڕۆڵی قارەن وەک فەرماندە متمانەپێکراوەکەی سوپاکانی پاشا دادپەروەرەکە پێگەکەی وەک یەکێک لە پێشەنگە پاڵەوانەکانی سەرەتای شاهنامە جێگیر کرد؛ شمشێرە دڵسۆزەکەی تەختە ڕەواکە و هەڵگرێکی شایستەی ناوە پاڵەوانییەکەی باوکی.
فەرماندە لە ژێر نەوزەردا
دوای فەرمانڕەواییە درێژ و شکۆدارەکەی مەنووچەهر، قارەن لە ژێر کوڕی پاشا، نەوزەردا، بەردەوام بوو لە خزمەت وەک فەرماندەی سەرەکیی ئێران؛ فەرمانڕەواییە پڕ کێشەکەی نەوزەر شانشینەکەی گەیاندە قەیران. کاتێک پاشای توران کوڕە ترسناکەکەی، ئەفراسیابی، نارد بۆ داگیرکردنی شانشینە لاوازکراوەکە، قارەن بوو هاوپەیمانە سەرەکییەکەی نەوزەر و فەرماندەی سوپای ئێران لەو شەڕە گەورەیەدا کە دوایدا هات.
شەڕی دژ بە ئەفراسیاب درێژ و تاڵ بوو و بۆ ئێران سەخت ڕۆیشت. لە جەنگەکاندا پاڵەوانە گەورەکانی هەردوو لایەن کەوتن؛ شانشینەکە، کە بە کەموکوڕییەکانی فەرمانڕەوایی نەوزەر لاواز بووبوو، لە ژێر فشارێکی سەختدا بوو. بەڵام قارەن جێگیر مایەوە؛ فەرماندە دڵسۆزەکە کە بۆ پاشاکەی دەجەنگا، تەنانەت کاتێک ڕەوتی شەڕ بە زیانیان گۆڕا. لە یەکێک لە ڕووداوەکانی شەڕەکەدا، کاتێک خێزانی پاشایەتیی ئێران لە مەترسیی دیلگرتندا بوو، قارەن بوو لەگەڵ سوپاکەی هەڵمەتێکی ئازایانەی سەرکردایەتی کرد بۆ هەوڵی ڕزگارکردنیان؛ تەنانەت لە بەرامبەر دوودڵیی پاشادا لە ڕزگارکردنەکە بەردەوام بوو. بە ناو هەموو کارەساتەکانی فەرمانڕەوایی نەوزەردا، قارەن وەک شمشێرە دڵسۆزەکەی ئێران وەستا؛ بەردەوامییەکی ئازایەتی و دڵسۆزی لە ناو وێرانبووندا.
تۆڵەسەندنەوەی براکەی
یەکێک لە ورووژێنەرترین ڕووداوەکانی چیرۆکی قارەن تۆڵەسەندنەوەی براکەیە. لە شەڕە گەورەکەی دژ بە ئەفراسیابدا، پاڵەوانە تورانییەکە بارمان لە شەڕێکی تاک‌بەتاکدا قوبادی کوشت؛ برای قارەن و هەروەها کوڕی کاوە. لە یاسا پاڵەوانییەکەی داستانەکەدا مردنی براکەی تۆڵەی دەویست؛ و قارەن خودی ئەو تۆڵەسەندنەوەیەی گرتە ئەستۆ.
قارەن ڕووبەڕووی بارمانی تورانی بووەوە و کوشتی؛ بە دەستی خۆی تۆڵەی مردنی براکەی قوبادی سەندەوە. ئەم کردەوەی تۆڵەسەندنەوەیە، برا لە مەیدانی جەنگدا وەڵامی برا دەداتەوە، سەر بە نەخشە قووڵەکەی شاهنامەیە؛ کە تێیدا ڕشتنی خوێن وەڵامی خۆی دەوێت و بە جێبەجێکردنی دادپەروەری ڕێز لە بەستەرەکانی خزمایەتی دەگیرێت. بە تۆڵەسەندنەوەی قوباد، قارەن هەم توانای خۆی وەک جەنگاوەر و هەم دڵسۆزیی بە بەستەرەکانی بنەماڵەکەی، ڕەچەڵەکە پاڵەوانییەکەی کاوە، نیشان دا؛ ڕووداوەکە وەک یەکێک لە ساتە لەبیرماوەکانی ئازایەتی لە شەڕە درێژ و خەمناکەکەی فەرمانڕەوایی نەوزەردا وەستاوە.
بنەماڵەی کارەن
گەورەترین میراتی قارەن، لە دەرەوەی کردەوەکانی خۆی، ڕۆڵەکەیەتی وەک باپیری بنەماڵەی کارەن؛ یەکێک لە ڕەچەڵەکە گەورە خانەدانییە جەنگاوەرەکانی نەریتە داستانییە ئێرانییەکە. لە ڕەچەڵەکی قارەن، کوڕی کاوە، بنەماڵەیەکی پاڵەوانان سەری هەڵدا کە ئەندامەکانی بە ناو نەوەکاندا خزمەتی پاشاکانی ئێرانیان کرد؛ ڕەچەڵەکێکی پاڵەوانان کە بە خوێن بەو ئاسنگەرەوە بەستراوە کە یاخیبوونەکەی بنەمای شکۆی بنەماڵە پاشایەتییەکەی دامەزراند.
لە داستانەکەی دواتردا هەندێک لە گەورەترین پاڵەوانەکانی ئێران سەر بە بنەماڵەی کارەن دەژمێردرێن؛ لەوانە گودەرزی بەهێز و کوڕە پاڵەوانە زۆرەکانی، لەوانە گیڤ، ئەو پاڵەوانانەی لە شەڕەکانی کەیخوسرەودا دژ بە توران جەنگان. بنەماڵەی کارەن لە نەریتە مێژووییەکانی ئێرانیشدا دەنگ دەداتەوە؛ بنەماڵەیەکی گەورەی خانەدان بە هەمان ناو لە سەردەمەکانی پارت و ساسانیدا ڕێزێکی بەرزی هەبوو، نیشانەی ئەوەی چۆن ڕەچەڵەکی داستانی و خانەدانیی مێژوویی لە خەیاڵی ئێرانیدا بە یەکترەوە چنراون. لە ڕێگەی بنەماڵەی کارەنەوە پاڵەوانێتیی قارەن و باوکی کاوە سەردەم لە دوای سەردەم بەرەو پێش بردرا؛ سەرچاوەیەکی پاڵەوانان لە خزمەتی ئێراندا.
هێما و مانا
قارەن نموونەی پاڵەوانی دڵسۆز و بەردەوامیی پاڵەوانێتی بە ناو نەوەکاندا بەرجەستە دەکات. وەک کوڕی کاوە، میراتی ئەو ئاسنگەرە بەرەو پێش دەبات کە یاخیبوونەکەی بنەمای ئازادیی ئێرانی دامەزراند؛ پاڵەوانێتیی یاخیبوون دەگۆڕێت بۆ خزمەتی جێگیری تەختە مافدارەکە. داستانەکە لە ڕێگەی ئەوەوە نیشان دەدات چۆن ئازایەتیی سەردەمێکی گەورە لە سەردەمەکەی دواتردا نوێ دەبێتەوە؛ ئاگرەکەی باوک لە کوڕەکەدا هەر دەسووتێت، ڕوانگەیەکی جوانی پاڵەوانێتی وەک میراتێک کە ڕێزی لێ دەگیرێت و بەردەوام دەکرێت.
هەروەها نموونەی فەرماندەی دڵسۆز بەرجەستە دەکات؛ ئەو فەرماندەیەی بە دڵسۆزییەکی نەگۆڕ لە سەرکەوتن و کارەساتدا خزمەتی پاشا و وڵاتەکەی دەکات. لە ژێر مەنووچەهری دادپەروەر و نەوزەری لاوازدا بە یەکسان، قارەن شمشێرە دڵسۆزەکەی ئێران مایەوە؛ تەنانەت کاتێک ڕەوتی شەڕ بە زیانی گۆڕا هەر دەجەنگا و بۆ ڕزگارکردنی بنەماڵەی پاشایەتی لە کاتی مەترسیدا بەرەو پێش دەچوو. بیرکردنەوە لە قارەن بیرکردنەوەیە لە چاکەکانی دڵسۆزی و ئازایەتی و پابەندبوون بە بەستەرەکانی خزم و پاشا، تایبەتمەندییەکانی پاڵەوانی ڕاستەقینە؛ و بینینی ئەوەی چۆن میراتە پاڵەوانییەکەی کاوە لە ڕێگەی کوڕ و بنەماڵەکەیەوە بردرایە ناو چیرۆکە درێژەکەی ئێران.
قارەن و کورد
قارەن سەرنجێکی تایبەتی لە میراتی کورددا هەڵدەگرێت؛ چونکە کوڕی کاوەی ئاسنگەرە، ئەو پاڵەوانەی چیرۆکەکەی یەکێکە لە بەرزنرخێنراوترینەکانی نەریتی کوردی و یاخیبوونەکەی دژ بە زەحاک لە یادەوەریی کوردیدا بە جەژنی نەورۆزەوە پەیوەستە. وەک کوڕە جەنگاوەرەکە کە میراتە پاڵەوانییەکەی کاوەی بەرەو پێش برد، قارەن بە یەکێک لە خۆشەویستترین کەسایەتییەکانی خەیاڵی کوردییەوە بەستراوە؛ چیرۆکەکەی میراتی ئاسنگەرە گەورەکە بۆ سەردەمی پاشاکان درێژ دەکاتەوە.
لە هەمان کاتدا ڕاستگۆیانەیە بڵێین قارەن، وەک پاڵەوانەکانی تری شاهنامە، سەر بە میراتە داستانییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە بە گشتی؛ ئەو نەریتەی کورد لەگەڵ فارس و ئەوانی تری جیهانی ئێرانیدا هاوبەشی دەکەن، لەبری ئەوەی کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد بێت. پاڵەوانێکی ڕابردووە ئەفسانەییە هاوبەشەکەیە؛ کوڕی پاڵەوانێک کە کورد بە تایبەتی بەرزی دەنرخێنن. لە قارەندا میراتە ئێرانییە هاوبەشەکە و خۆشەویستیی تایبەتیی کورد بۆ کاوە یەک دەگرنەوە؛ چونکە ئەو جەنگاوەرەیە کە میراتی ئاسنگەرەکە، هێندە خۆشەویست لەلای کورد، تێیدا بردرایە خزمەتی پاشاکانی داستانەکە. چیرۆکەکەی سەر بە هەموو ئەو گەلانەیە کە کتێبی پاشاکان بەرز دەنرخێنن؛ بە دەنگدانەوەیەکی تایبەت بۆ ئەوانەی چیرۆکی کاوە لە هەموو شتێک خۆشەویستتر دەزانن.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا قارەن هەمان کاوەی باوکیەتی؟ نەخێر؛ کەسایەتیی جیاوازن، باوک و کوڕ. کاوە ئەو ئاسنگەرەیە کە یاخیبوونەکەی دژ بە زەحاک چیرۆکە بەناوبانگەکەیە؛ قارەن کوڕەکەیە، پاڵەوان و فەرماندەی نەوەکانی دواتر کە خزمەتی پاشاکانی مەنووچەهر و نەوزەری کرد. هەندێک جار بەهۆی ڕەچەڵەک و پاڵەوانێتیی هاوبەشیانەوە تێکەڵ دەکرێن؛ بەڵام چیرۆکی قارەن هی خۆیەتی، لە سەردەمی پاشاکانی دوای فەریدوندا دانراوە، لەبری یاخیبوونەکە دژ بە ستەمکار.
قارەن لە داستانەکەدا چەند کەسایەتییەکی گرنگە؟ قارەن کەسایەتییەکی بەرچاوی سەرەتای شاهنامەیە؛ وەک فەرماندەی سەرەکیی دوو پاشا ناوی هاتووە و نازناوی پاڵەوانی پێ دراوە، هەرچەندە یەکێک لە پاڵەوانە ناوەندییەکانی وەک ڕۆستەم یان پاشا گەورەکان نییە. سەر بە کۆمەڵەی پاڵەوان و فەرماندە گرنگەکانە، پاڵەوانە دڵسۆزەکان کە خزمەتی تەخت دەکەن؛ ڕۆڵەکەی وەک کوڕی کاوە و باپیری بنەماڵەی کارەن شوێنێکی تایبەتی لە ڕەچەڵەکی پاڵەواناندا پێ دەبەخشێت. کەسایەتییەکی دیار و ڕێزلێگیراوە، لەبری پاڵەوانێکی سەرەکی؛ ستوونێکی جیهانی پاڵەوانانی داستانەکە.
ئایا چیرۆکی قارەن مێژووە؟ نەخێر؛ قارەن سەر بە زنجیرە چیرۆکە ئەفسانەییەکانی شاهنامەیە، نەک مێژووی بە بەڵگە تۆمارکراو؛ هەرچەندە بنەماڵەی کارەن کە ناوەکەی هەڵدەگرێت، هەروەها وەک بنەماڵەیەکی ڕاستەقینەی خانەدان لە سەردەمەکانی دواتری پارت و ساسانیدا دەردەکەوێت. قارەنی داستانی کەسایەتییەکی سەردەمی پاڵەوانییە؛ پەیوەندیی نێوان باپیرە ئەفسانەییەکە و بنەماڵە مێژووییەکە بابەتی ئەوەیە کە نەریتی ئێرانی چۆن ئەفسانە و ڕەچەڵەکناسیی خانەدانی بە یەکترەوە چنی. دەبێت چیرۆکەکەی وەک ئەفسانەیەکی پڕ مانا بەرز بنرخێنرێت، لەبری تۆماری ڕووداوە ڕاستەقینەکان.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
کاوەی ئاسنگەر: باوکی قارەن، پاڵەوانی یاخیبوونەکە دژ بە زەحاک
مەنووچەهر: پاشا دادپەروەرەکە کە قارەن فەرماندە سەرەکییەکەی بوو
نەوزەر: ئەو پاشایەی قارەن لە ژێریدا فەرماندەی سوپای ئێران بوو
فەریدون: ئەو پاشایەی یاخیبوونەکەی کاوە گەیاندییە تەخت
سام: پاڵەوانە گەورەکە کە لە ژێر مەنووچەهردا لە تەنیشت قارەن جەنگا
ئەفراسیاب: پاشای توران کە قارەن دژی جەنگا
کەیخوسرەو: ئەو پاشایەی بنەماڵەی کارەنی دواتر خزمەتی کرد
شاهنامە: کتێبە داستانییەکەی پاشاکان کە قارەن تێیدا دەردەکەوێت
پرسیارە باوەکان
قارەن لە شاهنامەدا کێ بوو؟
قارەن یەکێک لە جەنگاوەرە گەورە ئێرانییەکانی شاهنامە بوو؛ کوڕی کاوەی ئاسنگەر. نازناوەکانی قارەنی جەنگاوەر و قارەنی پاڵەوانی پێ درا؛ وەک فەرماندەی سەرەکی و فەرماندەی سوپاکانی ئێران لە ژێر پاشاکانی مەنووچەهر و نەوزەردا خزمەتی کرد و لە شەڕە گەورەکانی دژ بە توران جەنگا. وەک باپیری بنەماڵە بەناوبانگەکەی کارەن لە بیر ماوە، یەکێک لە ڕەچەڵەکە خانەدانییە جەنگاوەرەکانی نەریتی ئێرانی.
ئایا قارەن بە ڕاستی کوڕی کاوەی ئاسنگەر بوو؟
بەڵێ، لە شاهنامەدا قارەن کوڕی کاوە (کاڤە)ی ئاسنگەرە؛ ئەو پاڵەوانەی یاخیبوونەکەی دژ بە زەحاکی ستەمکار فەریدونی گەیاندە تەخت. وەک کوڕی باوکێکی وا بەناوبانگ، میراتێکی پاڵەوانیی بە میرات وەرگرت و بەرەو پێشی بردە سەردەمی پاشاکان؛ وەک پاڵەوان و فەرماندەی ئێران خزمەتی کرد. براکەی قوباد هەروەها کوڕی کاوە و جەنگاوەرێکی شانشینەکە بوو.
قارەن خزمەتی کام پاشایانی کرد؟
قارەن وەک فەرماندەی سەرەکیی دوو پاشای پێشدادی خزمەتی کرد. لە ژێر مەنووچەهری دادپەروەردا، لە شەڕی تۆڵەسەندنەوە دژ بە سەلم و تور بۆ کوشتنی ئیرەج فەرماندە بوو. لە ژێر کوڕی مەنووچەهر، نەوزەردا، وەک فەرماندەی سەرەکیی سوپای ئێران لە شەڕە گەورەکەی دژ بە پاشای توران، ئەفراسیاب، بەردەوام بوو؛ بە ناو کارەساتەکانی ئەو فەرمانڕەواییە پڕ کێشەیەدا دڵسۆز مایەوە.
قارەن چۆن تۆڵەی براکەی سەندەوە؟
لە شەڕە گەورەکەی دژ بە توران لە ژێر نەوزەردا، پاڵەوانە تورانییەکە بارمان لە شەڕێکی تاک‌بەتاکدا قوبادی کوشت؛ برای قارەن و هەروەها کوڕی کاوە. قارەن تۆڵەسەندنەوەی براکەی گرتە ئەستۆ و لە جەنگدا ڕووبەڕووی بارمان بووەوە؛ کوشتی و بە دەستی خۆی تۆڵەی مردنی قوبادی سەندەوە. ڕووداوەکە یەکێکە لە ساتە لەبیرماوەکانی ئازایەتی لە شەڕی فەرمانڕەوایی نەوزەردا.
بنەماڵەی کارەن چییە؟
بنەماڵەی کارەن یەکێکە لە ڕەچەڵەکە گەورە خانەدانییە جەنگاوەرەکانی نەریتە داستانییە ئێرانییەکە؛ وا دەژمێردرێت لە قارەن، کوڕی کاوە، هاتووە. لەم ڕەچەڵەکەوە پاڵەوانی زۆر سەریان هەڵدا کە خزمەتی پاشاکانی ئێرانیان کرد؛ لەوانە لە داستانەکەی دواتردا پاڵەوانەکانی وەک گودەرز و کوڕەکانی. بنەماڵەی کارەن هەروەها وەک بنەماڵەیەکی ڕاستەقینەی خانەدان لە سەردەمە مێژووییەکانی پارت و ساسانیدا دەردەکەوێت؛ نیشانەی ئەوەی چۆن ڕەچەڵەکی داستانی و خانەدانیی مێژوویی لە ئێراندا بە یەکترەوە چنراون.
ئایا قارەن پاڵەوانێکی کوردە؟
قارەن سەر بە میراتە داستانییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە، کە کورد لەگەڵ فارس و ئەوانی تری جیهانی ئێرانیدا هاوبەشی دەکەن؛ لەبری ئەوەی کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد بێت. بەڵام دەنگدانەوەیەکی تایبەتی بۆ کورد هەیە، وەک کوڕی کاوەی ئاسنگەر، پاڵەوانێک کە لە نەریتی کوردیدا بە تایبەتی بەرز دەنرخێنرێت و بە جەژنی نەورۆزەوە پەیوەستە. لە قارەندا میراتە ئێرانییە هاوبەشەکە و خۆشەویستیی تایبەتیی کورد بۆ کاوە یەک دەگرنەوە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
کەسایەتییەکانی شاهنامەی فیردەوسی - ئیرەج بەشیری
بنەماڵەی کارەن (کارەن-پەهلەڤ) - ویکیپیدیا
گیڤ و بنەماڵەی کارەن - ویکیپیدیا