پێشەکی
ڕۆهام یەکێکە لە پاڵەوانە شایستەکانی بنەماڵەی گودەرز، ئەو خێزانە گەورە جەنگاوەرەی ئێران کە پاڵەوانەکانی لاپەڕەکانی شانامە، کتێبی فارسیی پاشاکان، پڕ دەکەنەوە. ڕۆهام کوڕێکی گودەرزی سەرۆکی بنەماڵەکە و برای پاڵەوانە ناودارەکە گیو بوو؛ جەنگاوەرێکی وەفادار و ئازای ئێران بوو کە بەتایبەتی بە سەرکەوتنی لە شەڕە گەورەکەی دوازدە ڕۆخ، یەکێک لە ستایشکراوترین شەڕەکانی حەماسەکە، یادی دەکرێتەوە.
کردەوەکانی ڕۆهام سەر بە سەردەمی پاڵەوانێتیی شانامەن، سەر بە شەڕە درێژ و تاڵەکانی نێوان ئێران و توران کە دوای کوشتنی شازادە خۆشەویستەکە سیاوەش ڕوویان دا. وەک پاڵەوانێکی بنەماڵەی گودەرز، ئەو خێزانەی بە وەفاداری و زۆریی پاڵەوانەکانی ناسراوە، ڕۆهام لە هەڵمەتەکانی تۆڵەسەندنەوەدا جەنگا کە لە ژێر ڕێبەرایەتیی پاشا گەورەکە کەیخوسرەودا بەڕێوە دەچوون. کاتێک وەک یەکێک لە یازدە پاڵەوانە ئێرانییەکەی دوازدە ڕۆخ هەڵبژێردرا و لە مەیداندا ڕووبەڕووی دوژمنە تورانییەکەی بووەوە و کوشتی، ناوبانگێکی بەردەوامی بەدەست هێنا.
ڕۆهام وەک پاڵەوانەکانی دیکەی کتێبی پاشاکان سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلەکانی دیکەی جیهانە ئێرانییەکەدا هاوبەشی دەکەن. ناسینی واتە ناسینی یەکێک لە پاڵەوانە وەفادارەکانی بنەماڵەی گودەرز، جەنگاوەرێکی ئازای ئێران کە سەرکەوتنی لە دوازدە ڕۆخدا لە نێو پاڵەوانە شایستەکانی شەڕە درێژەکانی حەماسەکە جێی دەکاتەوە. ناوەکەی یەکێکە لە ناوە پڕشانازییەکانی ئەو خێزانە گەورە جەنگاوەرە کە بە ئازایەتی و وەفاداری لە خزمەتی ئێراندا یادی دەکرێتەوە.
ناوەڕۆک
ڕۆهام کێیە؟
ڕۆهام پاڵەوان و جەنگاوەرێکی شانامەیە و ئەندامێکی دیاری بنەماڵە گەورەکەی گودەرز، ئەو خێزانە جەنگاوەرەی کە هێندە پاڵەوانی ئێرانی بەرهەم هێنا. کوڕی گودەرزی سەرۆکی بنەماڵەکەیە و برای پاڵەوانە ناودارەکە گیو و جەنگاوەرەکانی بەهرام و هوجیرە. لە سەردەمی پاشایەتیی کەیکاووس و کەیخوسرەودا چالاک بوو، لە سەردەمی پاڵەوانێتیی حەماسەکە، و بە وەفاداری و لێهاتوویی سەربازییەکەی دەناسرێت. بەتایبەتی بە سەرکەوتنی لە شەڕی دوازدە ڕۆخدا یادی دەکرێتەوە کە یەکێک لە یازدە پاڵەوانە ئێرانییەکان بوو و نەیارە تورانییەکەی کوشت؛ هەروەها بە ڕۆڵەکەی وەک فەرماندە لە شەڕە درێژەکانی تۆڵەسەندنەوە بۆ شازادە کوژراوەکە سیاوەش. یەکێکە لە پاڵەوانە وەفادار و ئازاکانی بنەماڵەی گودەرز لە خزمەتی ئێراندا.
بنەماڵەی گودەرز
بۆ تێگەیشتن لە ڕۆهام دەبێت ئەو خێزانە گەورەیە بناسرێت کە سەر بەوەیە: بنەماڵەی گودەرز، یەکێک لە دیارترین و ستایشکراوترین خێزانە جەنگاوەرەکانی شانامە. ئەم بنەماڵەیە لەلایەن سەرۆکی خێزانەکە گودەرزی کوڕی کەشڤادەوە دامەزرا و زنجیرەیەکی درێژی پاڵەوانی بەرهەم هێنا کە لە نەوەکانی سەردەمی پاڵەوانێتیدا بە وەفاداری خزمەتی ئێرانیان کرد و بەتایبەتی بە وەفاداری و ئازایەتی و خۆتەرخانکردنیان بۆ دۆزی ئێرانی ناسراون.
بنەماڵەی گودەرز بە پاڵەوانەکانی حەماسەکە پڕ دەکاتەوە. خودی گودەرز، سەرۆکی بنەماڵەکە، پاڵەوانێکی گەورە بوو و زۆرجار فەرماندەی سوپای ئێرانی بوو؛ کوڕ و نەوە زۆرەکانی جەنگاوەری ئێران بوون، لە پێشەوەیان گیوی بەهێز بوو بەڵام ڕۆهام و بەهرام و هوجیر و کەسانی دیکەشیان تێدا بوون و ڕەچەڵەکەکە بە نەوەکانی وەک بیژن بەردەوام بوو. لە شەڕە درێژەکانی نێوان ئێران و توراندا پاڵەوانەکانی بنەماڵەی گودەرز هەمیشە لە پێشەوە بوون، دەجەنگان و زۆرجار لە خزمەتی پاشا و خاکەکەیاندا دەمردن. لە حەماسەکەدا ئەم خێزانە بە وەفاداریی نەگۆڕ و ئامادەیی قوربانیدان بۆ ئێران دەناسرێت و پاڵەوانەکانی لە ستایشکراوترین کەسایەتییەکانی کتێبی پاشاکانن. ڕۆهام یەکێکە لەوان، کوڕێکی گودەرز و پاڵەوانێکی شایستەی بنەماڵەکە؛ شوێنی خۆی لە نێو ئەو برا و خزمانەدا دەگرێت کە بنەماڵەی گودەرزیان کردە یەکێک لە پایە گەورەکانی پاڵەوانێتیی ئێرانی لە حەماسەکەدا.
خاڵە سەرەکییەکان
ڕۆهام پاڵەوان و جەنگاوەرێکی بنەماڵەی گودەرزە لە شانامەدا.
کوڕی گودەرز و برای گیو و بەهرام و هوجیرە.
وەک سەرکەوتووێک لە شەڕی دوازدە ڕۆخدا ناوبانگی بەدەست هێنا.
فەرماندەیەکی سەرەکی بوو لە شەڕەکانی تۆڵەسەندنەوە بۆ سیاوەش.
بنەماڵەکەی بە وەفاداری و ئازایەتی لە خزمەتی ئێراندا ناسراوە.
سەر بە میراتە حەماسییە ئێرانییە هاوبەشەکەیە کە کورد لەگەڵ گەلەکانی دیکەدا هاوبەشی دەکەن.
زانیارییە خێراکان
ناو: ڕۆهام (Rohham؛ هەروەها Roham)
ڕۆڵ: پاڵەوان و جەنگاوەری شانامە
خێزان: بنەماڵەی گودەرز
باوک: گودەرز، سەرۆکی بنەماڵەکە
براکان: گیو و بەهرام و هوجیر
کوڕ: فەرهادی پاڵەوان
سەردەم: پاشایەتیی کەیکاووس و کەیخوسرەو
ناسراوە بە: سەرکەوتن لە شەڕی دوازدە ڕۆخ
ڕۆڵ لە شەڕدا: فەرماندە لە شەڕەکانی تۆڵەسەندنەوە بۆ سیاوەش
میرات: نەریتی حەماسیی ئێرانیی هاوبەش
ڕەچەڵەک و خێزان
شوێنی ڕۆهام لە شانامەدا بە ئەندامبوونی لە بنەماڵەی گودەرز دیاری دەکرێت و ڕەچەڵەکەکەی بە زۆر پاڵەوانە گەورەکانی حەماسەکەوە دەیبەستێتەوە. کوڕی گودەرزی سەرۆکی بنەماڵەکە و نەوەی کەشڤادی دامەزرێنەریەتی. براکانی هەندێک لە ناودارترین جەنگاوەرەکانی ئێران دەگرنەوە: بەتایبەتی گیوی بەهێز، بەڵام جەنگاوەرەکانی بەهرام و هوجیریش، کە هەریەکەیان بە خۆیان پاڵەوانن.
پەیوەندییە خێزانییەکان فراوانتر دەبن. ڕۆهام وەک باوکی فەرهادی پاڵەوان ناوی هاتووە کە ڕەچەڵەکی بنەماڵەکە بۆ نەوەی دواتر دەگوازێتەوە؛ هەروەها وەک مامی بیژن، کوڕی گیو و یەکێک لە ناودارترین پاڵەوانەکانی بنەماڵەی گودەرز کە خۆشەویستییەکەی بۆ شازادە تورانییەکە مەنیژە لە خۆشەویستترین چیرۆکەکانی حەماسەکەیە. بەم پەیوەندییانە ڕۆهام لە نێو تۆڕێکی چڕی خزمایەتیی پاڵەوانیدا جێگیرە؛ برا و برازا و کوڕ دەوریان داوە کە خۆیان پاڵەوانی ئێرانن. ئەم خێزانە دەوڵەمەندە لە پاڵەوان، کە هەموویان ڕەچەڵەکیان بۆ گودەرز دەگەڕێتەوە و لە شەڕەکانی سەردەمی پاڵەوانێتیدا پێکەوە خزمەتی ئێران دەکەن، یەکێکە لە تایبەتمەندییەکانی شانامە؛ ناسنامەی ڕۆهام بە شوێنەکەی لە نێو ئەو خێزانەدا بەستراوە، وەک کوڕ و برایەکی وەفاداری بنەماڵە گەورەکەی گودەرز.
شەڕی دوازدە ڕۆخ
ستایشکراوترین کردەوەی ڕۆهام بەشدارییەکەیە لە شەڕی دوازدە ڕۆخ، کە لە فارسیدا بە دەوازدە ڕۆخ ناسراوە، یەکێک لە ناودارترین شەڕە ڕێکخراوەکانی هەموو شانامە. لە ئەم بەشە گەورەیەی شەڕەکانی نێوان ئێران و توراندا ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی چارەنووسی شەڕەکە بە زنجیرەیەک شەڕی تاکبەتاک لە نێوان پاڵەوانە هەڵبژێردراوەکاندا دیاری بکرێت، دوازدە کەس لە هەر لایەنێکەوە کە لە شەڕی دووکەسیی جیاوازدا ڕووبەڕووی یەکتر دەبنەوە و ئەنجامی ئەم شەڕانە چارەنووسی جەنگەکە دیاری دەکات.
ڕۆهام وەک یەکێک لە یازدە پاڵەوانە ئێرانییەکان هەڵبژێردرا لە تەنیشت پاڵەوانە گەورەکانی دیکە بۆ نوێنەرایەتیی ئێران لە ئەم شەڕە دووکەسییە چارەنووسسازانەدا. لە شەڕەکەیدا ڕۆهام ڕووبەڕووی پاڵەوانە تورانییەکە بارمان بووەوە و بە شێوازی پاڵەوانەکانی حەماسەکە هەردووکیان جەنگان و ڕۆهام زاڵ بوو؛ نەیارەکەی لە مەیداندا کوشت و شەڕە دووکەسییەکەی بۆ ئێران بردەوە. ئەم سەرکەوتنە لە دوازدە ڕۆخدا هۆکاری سەرەکیی ناوبانگی ڕۆهامە لە شانامەدا و لە نێو پاڵەوانە سەرکەوتووەکانی یەکێک لە ستایشکراوترین شەڕەکانی حەماسەکە جێی دەکاتەوە. شەڕی دوازدە ڕۆخ، کە تێیدا پاڵەوانە هەڵبژێردراوەکانی دوو نەتەوەکە لە شەڕی تاکبەتاکدا ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە، وەک یەکێک لە بەشە گەورەکانی شەڕە ئێرانییەکان یادی دەکرێتەوە. سەرکەوتنی ڕۆهام لە شەڕە دووکەسییەکەیدا پڕشانازیترین کردەوەیەتی کە شوێنەکەی لە نێو پاڵەوانە شایستەکانی بنەماڵەی گودەرز و ئێراندا دڵنیا دەکاتەوە.
شەڕەکانی تۆڵەسەندنەوە
کردەوەکانی ڕۆهام سەر بە شەڕە درێژ و تاڵەکانی نێوان ئێران و تورانن و بەتایبەتی سەر بە هەڵمەتە گەورەکانی تۆڵەسەندنەوە بۆ شازادە کوژراوەکە سیاوەش. سیاوەش، شازادە بەرەز و بێتاوانەکەی ئێران، پەنای بۆ توران بردبوو و لەوێ بە فەرمانی پاشای توران ئەفراسیاب بە خیانەت کوژرابوو؛ کوشتنەکەی بوو بە هۆکارە گەورەکەی هەڵگیرسانی شەڕەکانی نەوەی دواتر کە ئێران هەوڵی تۆڵەسەندنەوەی بۆ دەدا.
لە ئەم شەڕانەی تۆڵەسەندنەوەدا کە لە ژێر ڕێبەرایەتیی پاشا گەورەکە کەیخوسرەو، کوڕی سیاوەش، بەڕێوە دەچوون کە لە تورانەوە هێنرابوو بۆ گرتنی تەختی ئێران، ڕۆهام فەرماندەیەکی سەرەکی و پاڵەوانێکی ئازا بوو. لە تەنیشت باوکی گودەرز و براکەی گیو و پاڵەوانەکانی دیکەی بنەماڵەکە و ئێراندا لە هەڵمەتەکان جەنگا کە هەوڵیان دەدا توران بۆ کوشتنی سیاوەش سزا بدەن و هێزی ئەفراسیاب بشکێنن. خودی شەڕی دوازدە ڕۆخیش سەر بە ئەم شەڕانە بوو، یەکێک لە پێکدادانە گەورەکانی ئەو خەباتە درێژە. لە سەرتاسەری ئەم هەڵمەتانەدا ڕۆهام وەک فەرماندەیەکی وەفادار و لێهاتوو ڕۆڵی خۆی گێڕا؛ یەکێک لە پاڵەوانە زۆرەکانی بنەماڵەی گودەرز کە خزمەت و زۆرجاریش ژیانی خۆیان بۆ دۆزە گەورەکەی تۆڵەسەندنەوە بۆ سیاوەش و مسۆگەرکردنی سەرکەوتنی ئێران بەسەر توراندا بەخشی. ڕۆڵەکەی لە ئەم شەڕانەدا لە ناوەندی یەکێک لە گێڕانەوە سەرەکی و هەرە دراماتیکییەکانی هەموو شانامەدا جێی دەکاتەوە.
تراژیدیای فروود
ڕۆهام لە یەکێک لە تراژیدیترین بەشەکانی ئەم شەڕانەشدا دەردەکەوێت، چیرۆکە خەمناکەکەی فروود، برای گەنجی هاوباوکی کەیخوسرەو. کاتێک سوپای ئێران بە فەرماندەیی تووس بەرەو توران دەڕۆیشت و بە تەنیشت قەڵا چیاوییەکەدا تێپەڕی کە فروود، کوڕێکی سیاوەش، لە سەرەوەوە چاودێریی دەکرد، تێنەگەیشتنێکی خەمناک ڕوویدا. فروود لە ڕاستیدا خزم و دۆستی ئێران بوو و ئارەزووی بەشداربوونی لە دۆزەکەیدا هەبوو، بەڵام فەرماندە تووس بە کەللەڕەقییەکەی بە دوژمنی زانی و فەرمانی کوشتنی دا، بە پێچەوانەی ئامۆژگاریی پاڵەوانە ژیرترەکان کە هەوڵیان دەدا ڕێ لە تراژیدیاکە بگرن.
لە ئەم بەشە تاریکەدا بەپێی حەماسەکە ڕۆهام یەکێک بوو لەو کەسانەی لە کوشتنی فروودی گەنجدا بەشدار بوون؛ ئەو گەنجە بەرەزە سەرەڕای هەوڵی کەسانی دیکە بۆ ڕزگارکردنی کوژرا. مەرگی فروود یەکێکە لە کاریگەرترین و بۆماتەمگێڕدراوترین تراژیدیاکانی شانامە؛ کوشتنێکی ناحەق کە لە کەللەڕەقی و تێنەگەیشتنەوە هاتە ئاراوە و تێیدا خزمێکی بنەماڵەی پاشایەتی لەلایەن لایەنی خۆیەوە کوژرا. دەرکەوتنی ڕۆهام لەم چیرۆکە خەمناکەدا ئەوە پیشان دەدات کە پاڵەوانەکانی حەماسەکە هەم لە سەرکەوتنە شکۆدارەکان و هەم لە تراژیدیا و هەڵەکانی شەڕە درێژەکاندا گیرۆدە دەبن؛ هەمان پاڵەوانان کە لە شەڕی بەرەزدا ناوبانگ بەدەست دەهێنن، بۆ کردەوە تاریکتر و خەمناکترەکانیش ڕادەکێشرێن کە حەماسەکە لە گێڕانەوەیان خۆی ناداتە دواوە. تراژیدیای فروود یەکێکە لە ماتەمە گەورەکانی حەماسەکە و ڕۆڵی ڕۆهام تێیدا یەکێکە لەو بەشانەی ئامادەبوونی لە کتێبی پاشاکاندا دیاری دەکەن.
هێماگەری و واتا
ڕۆهام پێش هەر شتێک نموونە بەرزەکانی بنەماڵەی گودەرز دەنوێنێت: وەفاداری و ئازایەتی و خۆتەرخانکردن بۆ ئێران. وەک یەکێک لە پاڵەوانە زۆرەکانی ئەو خێزانە گەورە جەنگاوەرە، وەفاداریی نەگۆڕ و لێهاتوویی جەنگی دەنوێنێت کە بنەماڵەکە پێیان ناسراو بوو؛ ئامادەیی جەنگان و خزمەتکردنی پاشا و خاکەکە لە شەڕە درێژەکانی سەردەمی پاڵەوانێتیدا. بە سەرکەوتنی لە دوازدە ڕۆخ و خزمەتی لە شەڕەکانی تۆڵەسەندنەوەدا بەها پاڵەوانییەکان دەنوێنێت کە شانامە ڕێزیان لێ دەگرێت.
ڕۆهام شوێنی پاڵەوانی تاک لە نێو خێزانە گەورەکە و دۆزە فراوانترەکەش دەنوێنێت. پاڵەوانێکی تەنها نییە، بەڵکو یەکێکە لە کۆمەڵەیەک برا و خزم؛ کوڕێکی گودەرز کە لە تەنیشت باوک و برا و برازاکانیدا لە خزمەتی ئێراندا دەجەنگێت و کردەوەکانی لە نێو پاڵەوانێتیی هاوبەشی بنەماڵەی گودەرز و دۆزە نەتەوەییەکەی تۆڵەسەندنەوە بۆ سیاوەشدا واتا وەردەگرن. بەمە دیدی حەماسەکە بۆ پاڵەوانێتی دەنوێنێت کە بە وەفاداری بۆ خێزان و پاشا و خاکەوە بەستراوە. بە ڕۆڵەکەی لە تراژیدیای فروودیشدا ئەوە دەنوێنێت کە پاڵەوانەکانی حەماسەکە لە خەم و هەڵەکانی شەڕ و هەروەها شکۆکەیدا گیرۆدە دەبن؛ بیرخەرەوەیەک کە دیدی شانامە بۆ سەردەمی پاڵەوانێتی تەنها سەرکەوتنی ڕەها نییە، بەڵکو ئازایەتییەکە کە تراژیدیا سێبەری خستووەتە سەر. بۆیە ڕۆهام نوێنەرێکی شایستەی پاڵەوانەکانی بنەماڵەی گودەرزە کە وەفاداری و ئازایەتی و شوێنەکەیان لە شەڕە گەورە و زۆرجار خەمناکەکانی کتێبی پاشاکاندا دەنوێنێت.
ڕۆهام و کورد
ڕۆهام وەک پاڵەوانەکانی دیکەی شانامە سەر بە میراتە حەماسی و ئەفسانەییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلەکانی دیکەی جیهانە ئێرانییەکەدا هاوبەشی دەکەن. حەماسە گەورەکەی فیردەوسی بە پاڵەوان و شەڕەکانییەوە میراتی هاوبەشی ئەم گەلانەیە کە بەشداریی نەریتە ئەفسانەییە کۆنە ئێرانییەکە دەکەن کە حەماسەکە لێوە سەرچاوە دەگرێت. ڕاستگۆیانە و دروستە ڕۆهام و بنەماڵەی گودەرز وەک بەشێک لەم میراتە هاوبەشە تێی بگەین، نەک وەک کەسایەتیی تەنها کوردی.
بۆ کورد وەک گەلێکی ئێرانی، پاڵەوانەکانی شانامە بەشێکن لە جیهانە فراوانترە کولتووری و ئەفسانەییەکە کە سەر بەوەن؛ حەماسەکە و پاڵەوانەکانی شوێنێکیان لە میراتە فراوانە ئێرانییەکەدا هەیە کە کورد هاوبەشی دەکەن. ناو و چیرۆکەکانی پاڵەوانە گەورەکان، لەوانە پاڵەوانەکانی بنەماڵەی گودەرز، بەشێکن لە کۆمەڵە هاوبەشەکەی نەریتی حەماسیی ئێرانی کە لە سەرتاسەری خاکە ئێرانییەکاندا ناسراو و بەنرخە. بۆیە لە ناساندنی ڕۆهامدا پاڵەوانێکی تایبەت بە کورد ناناسێنین، بەڵکو یەکێک لە پاڵەوانە شایستەکانی حەماسە ئێرانییە هاوبەشەکە؛ جەنگاوەرێکی بنەماڵەی گودەرز کە کردەوەکانی سەر بەو میراتەن کە کورد لەگەڵ گەلەکانی دیکەی جیهانە ئێرانییەکەدا هاوبەشی دەکەن. ئەم چوارچێوە ڕاستگۆیە ڕۆهام بە دروستی لە نێو نەریتە فراوان و دەوڵەمەندەکەی حەماسەی ئێراندا جێگیر دەکات کە کورد وەک گەلێکی ئێرانی لە تەنیشت دراوسێکانیان میراتگری ئەون.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ڕۆهام پاڵەوانێکی تایبەت بە کوردە؟ نا؛ گرنگە لەم خاڵەدا ڕوون و ڕاستگۆ بین. ڕۆهام پاڵەوانێکی شانامە فارسییەکەیە و سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلەکانی دیکەی جیهانە ئێرانییەکەدا هاوبەشی دەکەن، نەک کەسایەتییەکی تەنها کوردی. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بەشداریی ئەم میراتە فراوانە ئێرانییە دەکەن و پاڵەوانەکانی حەماسەکە، لەوانە پاڵەوانەکانی بنەماڵەی گودەرز، بەشێکن لە نەریتە هاوبەشە ئێرانییەکە. بانگەشەکردن کە ڕۆهام بە تایبەتی کوردییە نادروست دەبێت؛ بەڵکو یەکێکە لە پاڵەوانە شایستەکانی حەماسە ئێرانییە هاوبەشەکە کە کورد لە تەنیشت دراوسێکانیان میراتگری ئەون.
ڕۆهام تا چ ڕادەیەک پاڵەوانێکی دیارە؟ ڕۆهام پاڵەوانێکی دیاری بنەماڵەی گودەرزە، بەڵام یەکێکە لە پاڵەوانە لاوەکییەکانی حەماسەکە نەک یەکێک لە گەورەترین کەسایەتییەکانی وەک ڕۆستەم یان خودی براکەی گیو. هۆکاری سەرەکیی ناوبانگی سەرکەوتنیەتی لە شەڕی دوازدە ڕۆخ و لە شەڕەکانی تۆڵەسەندنەوە و تراژیدیای فرووددا دەردەکەوێت، بەڵام ئەو زنجیرە چیرۆکە گەورە سەربەخۆیانەی نییە کە پاڵەوانە پێشەنگەکان هەیانە. ڕاستگۆیانەیە وەک ئەندامێکی شایستە و دیاری بنەماڵەی گودەرز بناسێنرێت کە بەتایبەتی بە سەرکەوتنی لە دوازدە ڕۆخدا یادی دەکرێتەوە، نەک دیاربوونی زیادەڕۆیانە گەورە بکرێت. یەکێکە لە پاڵەوانە باشە زۆرەکان کە ڕیزەکانی پاڵەوانانی ئێران پڕ دەکەنەوە، جەنگاوەرێکی وەفاداری بنەماڵە گەورەکەی.
ئایا چیرۆکی ڕۆهام مێژووییە؟ ڕۆهام وەک پاڵەوانەکانی دیکەی سەردەمی پاڵەوانێتیی شانامە سەر بە جیهانی حەماسە و ئەفسانەیە نەک مێژووی بەبەڵگەتۆمارکراو. بنەماڵەی گودەرز و پاڵەوانەکانی و شەڕەکانی نێوان ئێران و توران و شەڕە گەورەکانی وەک دوازدە ڕۆخ بەشێکن لە نەریتی ئەفسانەیی ئێران کە لە ماوەی سەدەکان گواستنەوەی زارەکی و ئەدەبیدا شێوەی وەرگرتووە و فیردەوسی شێوازە کلاسیکییەکەی پێ بەخشیوە. هەرچەندە نەریتی حەماسی ڕەنگە ڕەنگدانەوەی دووری بیرەوەریی کۆن بپارێزێت و هەندێک توێژەر ڕەگی مێژوویی ئەگەرییان بۆ کەسایەتیی دیاریکراو پشکنیوە، باشترە ڕۆهام وەک پاڵەوانێکی ئەفسانە و پاڵەوانێکی نەریتی حەماسی بناسرێت نەک وەک کەسایەتییەکی مێژوویی. گرنگییەکەی لە شوێنی لە حەماسە گەورەکەی ئێراندایە نەک لە هیچ بانگەشەیەکی مێژووی ڕاستەقینەدا.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
شانامە: کتێبی فارسیی پاشاکان، حەماسە گەورەکەی ئێران
گودەرز: سەرۆکی بنەماڵەی گودەرز، باوکی ڕۆهام
گیو: پاڵەوانە بەهێزەکە، برای ڕۆهام
بەهرام: جەنگاوەرە وەفادارەکە، برای ڕۆهام
بیژن و مەنیژە: برازای ڕۆهام و چیرۆکە ناودارەکەی خۆشەویستییەکەی
کەیخوسرەو: پاشا گەورەکە کە ڕێبەرایەتیی شەڕەکانی تۆڵەسەندنەوەی کرد
سیاوەش: شازادە کوژراوەکە کە مەرگی شەڕەکانی هەڵگیرساند
پیران ڤیسە: ڕاوێژکارە بەرەزە تورانییەکەی شەڕەکان
پرسیارە باوەکان
ڕۆهام لە شانامەدا کێیە؟
ڕۆهام پاڵەوان و جەنگاوەرێکی شانامەیە و ئەندامێکی دیاری بنەماڵە گەورەکەی گودەرز. کوڕی گودەرزی سەرۆکی بنەماڵەکەیە و برای پاڵەوانە ناودارەکە گیو و جەنگاوەرەکانی بەهرام و هوجیرە. لە سەردەمی پاشایەتیی کەیکاووس و کەیخوسرەودا چالاک بوو، بە وەفاداری و لێهاتوویی سەربازییەکەی دەناسرێت و بەتایبەتی بە سەرکەوتنی لە شەڕی دوازدە ڕۆخ و ڕۆڵەکەی لە شەڕەکانی تۆڵەسەندنەوە بۆ سیاوەش یادی دەکرێتەوە.
ڕۆهام بەتایبەتی بە چی ناسراوە؟
ڕۆهام بەتایبەتی بە سەرکەوتنی لە شەڕی دوازدە ڕۆخ (دەوازدە ڕۆخ) ناسراوە، یەکێک لە ستایشکراوترین شەڕەکانی شانامە کە تێیدا چارەنووسی شەڕەکە بە شەڕی تاکبەتاک لە نێوان پاڵەوانە هەڵبژێردراوەکاندا دیاری کرا. ڕۆهام یەکێک لە یازدە پاڵەوانە ئێرانییەکان بوو و ڕووبەڕووی پاڵەوانە تورانییەکە بارمان بووەوە کە لە مەیداندا کوشتی و شەڕە دووکەسییەکەی بۆ ئێران بردەوە. ئەم سەرکەوتنە هۆکاری سەرەکیی ناوبانگیەتی لە حەماسەکەدا.
خێزانی ڕۆهام کێ بوون؟
ڕۆهام سەر بە بنەماڵە گەورەکەی گودەرز بوو. کوڕی گودەرزی سەرۆکی بنەماڵەکە و نەوەی کەشڤادی دامەزرێنەری بوو. براکانی گیوی پاڵەوانی بەهێز و جەنگاوەرەکانی بەهرام و هوجیریان دەگرتەوە. باوکی فەرهادی پاڵەوان و مامی بیژن بوو، کوڕە ناودارەکەی گیو کە خۆشەویستییەکەی بۆ شازادە تورانییەکە مەنیژە یەکێکە لە خۆشەویستترین چیرۆکەکانی حەماسەکە. لە نێو تۆڕێکی چڕی خزمایەتیی پاڵەوانیدا جێگیر بوو.
ڕۆڵی ڕۆهام لە شەڕەکانی تۆڵەسەندنەوەدا چی بوو؟
ڕۆهام فەرماندەیەکی سەرەکی و پاڵەوانێکی ئازا بوو لە شەڕە درێژەکانی تۆڵەسەندنەوە بۆ شازادە کوژراوەکە سیاوەش کە لە ژێر ڕێبەرایەتیی پاشا گەورەکە کەیخوسرەودا بەڕێوە دەچوون. لە تەنیشت باوکی گودەرز و براکەی گیو و پاڵەوانەکانی دیکەدا لە هەڵمەتەکان جەنگا کە هەوڵیان دەدا توران بۆ کوشتنی سیاوەش سزا بدەن و هێزی ئەفراسیاب بشکێنن. شەڕی دوازدە ڕۆخ سەر بە ئەم شەڕانە بوو و ڕۆهامی لە ناوەندی یەکێک لە گێڕانەوە سەرەکییەکانی حەماسەکەدا جێگیر دەکرد.
ئایا ڕۆهام پاڵەوانێکی کوردە؟
ڕۆهام پاڵەوانێکی شانامە فارسییەکەیە و سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلەکانی دیکەی جیهانە ئێرانییەکەدا هاوبەشی دەکەن، نەک کەسایەتییەکی تەنها کوردی. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بەشداریی ئەم میراتە فراوانە ئێرانییە دەکەن و پاڵەوانەکانی حەماسەکە، لەوانە پاڵەوانەکانی بنەماڵەی گودەرز، بەشێکن لە نەریتە هاوبەشە ئێرانییەکە کە کورد لە تەنیشت دراوسێکانیان میراتگری ئەون.
تراژیدیای فروود چییە؟
تراژیدیای فروود یەکێکە لە کاریگەرترین بەشەکانی شەڕەکان. فروود، برای گەنجی هاوباوکی کەیخوسرەو و کوڕی سیاوەش، لە قەڵایەکی چیاوییەوە چاودێریی تێپەڕینی سوپای ئێرانی دەکرد. هەرچەندە دۆستی ئێران بوو، فەرماندە کەللەڕەقەکە تووس بە دوژمنی زانی و بە پێچەوانەی ئامۆژگاریی پاڵەوانە ژیرترەکان فەرمانی کوشتنی دا. ڕۆهام یەکێک بوو لەو کەسانەی لە کوشتنی فروودی گەنجدا بەشدار بوون؛ کوشتنێکی ناحەق کە لە تێنەگەیشتنەوە هاتە ئاراوە و یەکێکە لە ماتەمە گەورەکانی حەماسەکە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
شانامە ـ ئینسایکلۆپیدیای ئێرانیکا
سەردەمی پاڵەوانێتیی شانامە ـ ئینسایکلۆپیدیای ئێرانیکا