پێشەکی
شەمدینلی (بە کوردی: شەمزینان) شارۆچکەیەکی کوردییە لە دوورترین گۆشەی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لە قووڵایی شاخەکانی پارێزگای هەکاری، نزیک ئەو خاڵەی تورکیا و عێراق و ئێران پێک دەگەن. دوورەدەست و بەرزە و هەندێک لە پڕناهموارترین خاکەکانی ناوچەکە دەوریان داوە؛ شارۆچکەیەکی سنووریی تەواوە، شوێنێک کە سنوورەکان و شاخەکان و مێژووە درێژ و دژوارەکەی باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردستان داڕشتیانە.
کەم شارۆچکە هەیە وەک شەمدینلی ئەوەندە لە قەراغە شاخاوییەکەی کوردستاندا دوورەدەست بێت. ئەم ناساندنە باس لە شوێنەکەی، ژیانی سنوورییەکەی و پێگەکەی لە چیرۆکی نوێی کورددا دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• شەمدینلی (بە کوردی: شەمزینان) شارۆچکەیەکی کوردییە لە پارێزگای هەکاری لە دوورترین باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا.
• لەنێو شاخەکاندا نزیک خاڵی پێکگەیشتنی تورکیا و عێراق و ئێران هەڵکەوتووە.
• یەکێکە لە دوورەدەستترین شارۆچکە سنوورییەکانی ناوچە کوردییەکە.
• سنوورەکان و بەرزاییەکانی دەوروبەر لە ماوەیەکی درێژەوە ژیانی داڕشتووە.
• شارۆچکەکە لە مێژووی نوێی باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا ئامادەیی هەبووە.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): شەمزینان
ناو (بە تورکی): شەمدینلی
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
پارێزگا: هەکاری
شوێن: سنوورێکی شاخاویی دوورەدەست
نزیک: سنوورەکانی عێراق و ئێران
خاک: بەرزاییە بەرز و پڕناهموارەکان
تایبەتمەندی: شارۆچکەیەکی سنووریی کوردی
ناوەڕۆک
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
شەمدینلی لە کوێیە؟
شەمدینلی لە دوورترین باشووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگای هەکاری هەڵکەوتووە، لە گۆشە دوورەکەی تورکیا کە سنوورەکانی بە عێراق و ئێران دەگەن. یەکێکە لە دوورەدەستترین و شاخاویترین شارۆچکەکانی تەواوی وڵاتەکە، لەنێو لووتکە بەرزەکان و دۆڵە قووڵەکاندا، دوور لە ناوەندە گەورەترەکانی ناوچەکە وەک وان و شرناخ. گەیشتن پێی واتە گەشتکردن بۆ دوا قەراغی بەرزاییەکانی کوردستان.
سنوورێک لەنێو شاخەکاندا
هەموو شتێکی شەمدینلی شاخ و سنوورەکان دایدەڕێژن. شارۆچکەکە لە حەوزەیەکی بەرزدا هەڵکەوتووە کە زنجیرە شاخە توندەکان دەوریان داوە، و سنوورەکانی عێراق و ئێران لەودیو لووتکەکان تەنها ماوەیەکی کەم لێی دوورن. ئەمە خاکی دارستان و لەوەڕگەکانی هاوین و گوندە دوورەدەستەکانە، کە زەوی لە هەموو لایەکەوە بە توندی بەرز دەبێتەوە. بۆ چەندین سەدە شاخەکانی دەوروبەر گەیشتن بە ناوچەکە و کۆنترۆڵکردنی دژوار کردووە و تایبەتمەندیی سنوورێکی تەواویان پێ بەخشیوە.
ژیانی سنووری
ژیانی شەمدینلی هەمیشە بە شوێنەکەی لە قەراغی سێ وڵاتەوە بەستراوە. بازرگانی و هاتوچۆ بە سنوورە نزیکەکاندا لە ماوەیەکی درێژەوە بەشێک بوون لە ئابووریی ناوخۆیی، لەگەڵ کشتوکاڵ و ئاژەڵداری لە دۆڵە بەرزەکاندا. شارۆچکەکە و قەزاکەی نیشتەجێگەی کۆمەڵگە کوردییەکانن کە ڕەگیان لە خاکەکەدا قووڵە، لەوانە خێزانە ناوخۆییە بەکاریگەرەکان و کەسایەتییە ئایینییەکان کە دەسەڵاتیان ناوچەکەی داڕشتووە. وەک زۆرێک لە خاکە شاخاوییە سنوورییەکە، شەمدینلی دابڕان و هاتوچۆی بەردەوامی ناوچەیەکی سنووری پێکەوە کۆ دەکاتەوە.
چیرۆکی نوێ
شەمدینلی وەک شارۆچکەیەکی دوورەدەست لەسەر سنوورێکی هەستیار، هەموو قورسایی ئەو ململانێیەی هەست پێ کردووە کە لە دەیەکانی دواییدا باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردستانی نیشاندار کردووە. شوێنەکەی لە نزیک سنوورەکان خستییە ناوچەی خەباتە درێژەکەی نێوان دەوڵەتی تورکیا و شەڕڤانە کوردەکان، و ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و ڕووداوە ئەمنییەکان و تەنگانە کاریگەرییان لە ناوچەکە کردووە. ناوی شارۆچکەکە لە ئاستی وڵاتدا بەهۆی ئەو ڕووداوانەوە ناسرا کە سەرنجێکی فراوانتریان بەرەو کێشەکانی ناوچەکە ڕاکێشا. لە هەموو ئەمانەدا خەڵکی شەمدینلی لە یەکێک لە دژوارترین گۆشەکانی وڵاتەکە ژیانیان بەردەوام کردووە.
شەمدینلیی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ شەمدینلی هێشتا شارۆچکەیەکی بچووکی کوردیی دوورەدەستە لە شاخەکانی هەکاری، و سنوورەکان و بەرزاییەکانی دەوروبەر هەر ژیانی دایدەڕێژن. سەردەمە هێمنترەکان ڕێگەیان بە هەندێک چاکبوونەوە و پەرەسەندن داوە، بەڵام شوێنەکەی وا دەکات هەر شوێنێکی سنووری بمێنێتەوە؛ شوێنێکی دوورەدەستی جیهانی کورد، لەوێ کە تورکیا و عێراق و ئێران نزیکە پێک بگەن.
ڕیزبەندیی کاتی
لە مێژوودا — شەمدینلی وەک شارۆچکەیەکی شاخاویی دوورەدەست لە قەراغی سێ خاکدا پەرە دەسێنێت.
سەردەمی عوسمانی — ناوچەکە قەزایەکی سنوورییە کە خێزانە کوردە ناوخۆییەکان و سنوورەکان دایدەڕێژن.
سەدەی 20 — شەمدینلی دەکێشرێتە ناو ململانێکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردستان.
دەیەی 2000 — ڕووداوەکانی شەمدینلی سەرنجی وڵات بەرەو ناوچە کێشەدارەکە ڕادەکێشن.
ئەمڕۆ — شەمدینلی هێشتا شارۆچکەیەکی سنووریی هێمن بەڵام دوورەدەستە لە هەکاری.
پرسیارە باوەکان
ناوی کوردیی شەمدینلی چییە؟
شارۆچکەکە بە کوردی بە شەمزینان ناسراوە.
شەمدینلی لە کوێیە؟
شەمدینلی لە دوورترین باشووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگای هەکاری لە تورکیایە، لەنێو شاخەکاندا نزیک خاڵی پێکگەیشتنی تورکیا و عێراق و ئێران.
شەمدینلی بۆچی ناسراوە؟
وەک یەکێک لە دوورەدەستترین شارۆچکە سنوورییەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردستان ناسراوە، و ناوەکەی لە مێژوو و ململانێ نوێیەکانی ناوچەکەدا ئامادەیی هەبووە.
ژیان لە شەمدینلی چۆنە؟
شاخ و سنوورەکان ژیان دایدەڕێژن، لەگەڵ کشتوکاڵ و ئاژەڵداری و بازرگانیی سنووری لە شوێنێکی بەرز و پڕناهمواری و دابڕاودا.
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
سێ‌سنووری تورکیا–عێراق–ئێران · باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردستان · شارۆچکە شاخاوییە سنوورییەکان · هەکاری · وان · شرناخ.