پێشەکی
سیامەک کەسایەتییەکی هەر سەرەتای شاینامە، کتێبی فارسیی پاشاکانە؛ کوڕە خۆشەویستەکەی یەکەم پاشا، کەیومەرس، شازادەیەکی جوان و چاکەکار کە مردنی بە دەستی دێوی ڕەش یەکەم مردنی جیهانە، یەکەم خەم و پشکۆی یەکەم شەڕ و یەکەم تۆڵەسەندنەوەیە.
لە سپێدەی زێڕینی جیهاندا، کاتێک کەیومەرس وەک یەکەم پاشا فەرمانڕەواییی دەکرد و مرۆڤ و ئاژەڵ بە یەکەوە و بە سازگاری دەژیان، کوڕە خۆشەویستەکەی، سیامەک، خۆشیی دڵی بوو. بەڵام ئیرەییی ئەهریمەن، ڕۆحی خراپە، ڕووی لە شازادەکە کرد و سیامەک بە دەستی دێوی ڕەش، کوڕە دێوەکەی ئەهریمەن، کوژرا. مردنی ئاشتیی سەردەمە زێڕینەکەی تێک دا و یەکەم خەمی هێنایە نێو جیهان؛ خەمێک کە کوڕەکەی، هووشەنگ، تۆڵەی سەندەوە.
وەک هەموو کەسایەتییەکانی کتێبی پاشاکان، سیامەک بەشێکە لە میراتی حەماسی و ئەفسانەییی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە. ناسینی سیامەک دیدارە لەگەڵ یەکەم مردنی حەماسەکە؛ شازادە خۆشەویستەکە کە کوژرانی هاتنە نێوەوەی خراپە و مردن بۆ سپێدەی زێڕینی جیهان نیشان دەدات، یەکەم خەم و تۆڵەسەندنەوەی نەریتە مەزنەکە.
ناوەڕۆک
یەکەم خەم و یەکەم تۆڵەسەندنەوە
سیامەک کێیە؟
سیامەک، کە هەندێک جار بە پیتی لاتینی Siyamak دەنووسرێت، شازادەیەکی هەر سەرەتای شاینامەیە؛ تەنها کوڕ و کوڕە خۆشەویستەکەی یەکەم پاشا، کەیومەرس. وەک گەنجێکی جوان و دانا وەسف کراوە کە تامەزرۆی ناوبانگ و خۆشەویستی هەمووانە؛ خۆشیی دڵی باوکی لە سپێدەی زێڕینی جیهاندا. بەڵام شازادەکە ئیرەییی ئەهریمەنی، ڕۆحی خراپە، ڕاکێشا؛ کوڕە دێوەکەی ئەو، دێوی ڕەش، سوپایەکی کۆ کردەوە و شەڕی لە دژی شانشینەکە دەست پێ کرد. لە شەڕێکی تاک بە تاکدا، سیامەک بە دەستی دێوی ڕەش کوژرا؛ مردنی یەکەم مردنی جیهانە، یەکەم خەم کە دێتە نێو سەردەمە زێڕینەکە. کوڕەکەی، هووشەنگ، تۆڵەی کوژرانی سیامەک دەسێنێتەوە، سوپایەک لە دژی دێوەکان سەرکردایەتی دەکات و دێوی ڕەش دەشکێنێت؛ بە تێپەڕبوونی کات دەبێتە جێگرەوەی کەیومەرس. سیامەک وەک یەکەم کەس کە مرد لە یادەکاندا ماوەتەوە؛ شازادە خۆشەویستەکە کە مردنی هاتنە نێوەوەی مردن و خراپە بۆ جیهان نیشان دەدات.
کوڕی یەکەم پاشا
سیامەک کوڕی کەیومەرس بوو؛ یەکەم پاشای جیهان و لە نەریتەکەدا یەکەم مرۆڤ، فەرمانڕەوای شاخەکان کە لە ژێر فەرمانڕەواییی ئەودا شارستانیەت لە سپێدەی زێڕینی سەردەمەکە دەستی پێ کرد. وەک تەنها کوڕ و کوڕە خۆشەویستەکەی ئەم یەکەم پاشایە، سیامەک لە هەر سەرەتای حەماسەکەدا پێگەیەکی تایبەتی خۆشەویستی و گرنگیی هەبوو.
لە نەریتەکەدا، کەیومەرس بە هەموو دڵی کوڕەکەی، سیامەکی، خۆش دەویست و بینینی شازادە گەنجەکە ئەو شتە بوو کە گەورەترین خۆشیی بە یەکەم پاشا دەبەخشی. سیامەک بوو بە گەنجێکی شایستە و دانا، وەک باوکی تامەزرۆی ناوبانگ، خۆشەویستی هەموو جیهان و بێ هیچ دوژمنێک جگە لە ڕۆحی خراپە. وەک کوڕی یەکەم پاشا، سیامەک هیوای سپێدەی زێڕین و میراتگرەکەی بوو؛ ئەو شازادەیەی ڕەچەڵەکی پاشایەتی بەهۆی ئەوەوە بە ئاشتی بەردەوام دەبوو ئەگەر خراپە دەستێوەردانی نەکردایە. پێگەی وەک کوڕە خۆشەویستەکەی کەیومەرس جەوهەری خەمناکیی چیرۆکەکەیە، چونکە ئەو میراتگرە خۆشەویستە، خۆشیی دڵی یەکەم پاشا، دەبێتە یەکەم کەس کە دەمرێت. بەستەری نێوان یەکەم پاشا و تاکە کوڕەکەی و قووڵیی خۆشەویستیی کەیومەرس بۆ سیامەک، پاشخانی ئەو خەمەی بەدوایدا دێت ڕەخساند؛ خەمی یەکەم باوک کە منداڵێک لەدەست دەدات. وەک کوڕی یەکەم پاشا، سیامەک لە هەر سەرەتای چیرۆکە مرۆییەکەی حەماسەکەدا دەوەستێت؛ شازادە خۆشەویستەکەی سپێدەی زێڕین کە چارەنووسی یەکەم خەم دەهێنایە نێو جیهان. ڕۆڵەکەی وەک کوڕ و میراتگرە خۆشەویستەکەی کەیومەرس بناغەی گرنگییەکەی و ئەو خەمەیە کە مردنی دەیهێنا.
خاڵە سەرەکییەکان
سیامەک کوڕە خۆشەویستەکەی یەکەم پاشا، کەیومەرسە.
شازادەیەکی جوان و چاکەکار بوو، خۆشیی دڵی باوکی.
ئیرەییی ئەهریمەنی، ڕۆحی خراپە، ڕاکێشا.
بە دەستی دێوی ڕەش، کوڕە دێوەکەی ئەهریمەن، کوژرا.
مردنی یەکەم مردن و یەکەم خەمی جیهانە.
کوڕەکەی، هووشەنگ، تۆڵەی سەندەوە و دێوی ڕەشی شکاند.
زانیارییە خێراکان
ناو: سیامەک (هەروەها بە پیتی لاتینی Siyamak)
ڕۆڵ: کوڕی یەکەم پاشا؛ یەکەم کەس کە مرد
باوک: کەیومەرس، یەکەم پاشا و مرۆڤ
کوڕ: هووشەنگ، کە تۆڵەی سەندەوە
کوژراو لەلایەن: دێوی ڕەش، کوڕە دێوەکەی ئەهریمەن
شێوە: لە یەکەم شەڕدا بە شەڕی تاک بە تاک کوژرا
گرنگی: یەکەم مردن و یەکەم خەم لە جیهاندا
ئاگادارکراوە لەلایەن: سرووشەوە، پەیامنێرە ئیلاهییەکە
پاشخان: سپێدەی زێڕینی فەرمانڕەواییی کەیومەرس
میرات: نەریتی حەماسیی هاوبەشی ئێرانی
ئیرەییی ئەهریمەن
ئیرەییی ئەهریمەن، ڕۆحی خراپە، چارەنووسە ناخۆشەکەی سیامەکی خستە جووڵە؛ ئەو نەیدەتوانی بەرگەی شکۆ و بەختەوەریی شازادەکە و ئاشتیی زێڕینی فەرمانڕەواییی کەیومەرس بگرێت. لەو شوێنەی سازگاری و خۆشی هەبوو، ڕۆحی خراپە هەوڵی هێنانی دووبەرەکی و مردنی دەدا.
لە نەریتەکەدا، سیامەک خۆشەویستی هەموو جیهان بوو و هیچ دوژمنێکی نەبوو جگە لە ئەهریمەن، ڕۆحە وێرانکەرەکە، کە بە نهێنی ئیرەیی بە شکۆی شازادەکە دەبرد و بەدوای ڕێگەدا دەگەڕا بۆ سووککردن و لەناوبردنی. ئیرەییی ئەهریمەن ڕەگی تراژیدیاکەیە؛ دوژمنایەتیی ڕۆحی خراپە لە دژی شازادە بێتاوان و جوانەکەی سپێدەی زێڕین. بۆ ئەنجامدانی نەخشەکەی، ئەهریمەن کوڕێکی هەبوو؛ بوونەوەرێکی توندوتیژ و دێوئاسا وەک گورگێکی کێوی، کە سوپایەکی کۆ کردەوە، لە جیهاندا ئاژاوەی بڵاو کردەوە و خۆی ئامادە کرد بۆ شەڕ لە دژی شانشینی کەیومەرس. بەمەش ئیرەییی ڕۆحی خراپە بە کردەوەکانی کوڕە دێوەکەی، بۆ یەکەم جار هەڕەشەی شەڕ و مردنی هێنایە نێو جیهانە ئارامەکە. ئیرەییی ئەهریمەن هاتنە نێوەوەی دوژمنایەتی و نیازخراپی بۆ سەردەمە زێڕینەکە دەنوێنێت؛ ڕۆحی وێرانی کە دژایەتیی سازگاری و خۆشیی فەرمانڕەواییی یەکەم پاشا دەکات. ئەم ئیرەیییە، ئەم دوژمنایەتییەی ڕۆحی خراپە لە دژی شکۆی شازادە بێتاوانەکەیە کە ئەو ڕووداوانە دەخاتە جووڵە کە دەبنە هۆی یەکەم مردن. بەمەش ئیرەییی ئەهریمەن سەرچاوە تاریکەکەی چارەنووسە ناخۆشەکەی سیامەکە؛ دوژمنایەتیی خراپە لە دژی چاکە کە ئاشتیی سپێدەی زێڕینی تێک دەدا و یەکەم خەمی دەهێنایە نێو جیهان.
ئاگادارکردنەوەی سرووش
پێش کارەساتەکە، شازادە سیامەک ئاگادارکردنەوەیەکی لە سرووش، پەیامنێرە ئیلاهییەکەی نەریتەکە، وەرگرت؛ سرووش هاتە لای بۆ ئاشکراکردنی ئەو پیلانانەی لە دژی باوکی، کەیومەرس، و شانشینەکە ئامادە دەکران. ئەم ئاگادارکردنەوە ئیلاهییە بەشێکە لە پەرەسەندنی چیرۆکەکە.
لە نەریتەکەدا، کەیومەرس سەرەتا لە پیلانەکانی ئەهریمەن و کوڕە دێوەکەی بێ ئاگا بوو. بەڵام فریشتە سرووش، پەیامنێرە ئیلاهییەکە، بە شێوەی بوونەوەرێک کە پێستی پڵنگی لەبەر بوو لەبەردەم سیامەک دەرکەوت و شازادەکەی لەو پیلانانە ئاگادار کردەوە کە لە دژی باوکی و شانشینەکە دادەڕێژران. بە بیستنی هەڕەشەکە، دڵی شازادە گەنجەکە بە تووڕەیی کوڵا و سیامەک سوپایەکی خۆی کۆ کردەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی مەترسییە داهاتووەکە و پاراستنی شانشینی باوکی. بەمەش ئاگادارکردنەوەی سرووش شازادەکەی هان دا بۆ کردەوە، بۆ ئەوەی لە دژی هەڕەشەی دێوەکان چەک هەڵبگرێت. ئەم ئاگادارکردنەوە ئیلاهییە توخمێکی گرنگە لە چیرۆکەکەدا، چونکە پیشان دەدات شازادەکە بە نەزانییەوە هەڵسوکەوت ناکات، بەڵکو بە ئازایەتی وەڵامی مەترسییەکی ناسراو دەداتەوە و لە دژی هێزەکانی خراپە بەرگری لە شانشینەکە دەکات. ئاگادارکردنەوەی سرووش و وەڵامە ئازایانەکەی سیامەک، شازادەکە وەک پارێزەرێکی ئازا دەناسێنن کە پەیامنێرە ئیلاهییەکە هانی داوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەڕەشەی دێوەکان. سیامەک لە وەڵامی ئەم ئاگادارکردنەوەیەدا، بە کۆکردنەوەی سوپاکەی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کوڕە دێوەکەی ئەهریمەن، بەرەو ئەو پێکدادانە دەڕوات کە تێیدا دەبوو بە یەکەم کەس کە دەمرێت. بەمەش ئاگادارکردنەوەی سرووش پێشینەی شەڕە چارەنووسسازەکەیە؛ ئاشکراکردنە ئیلاهییەکە کە شازادە ئازاکەی هان دا بۆ بەرگری لە شانشینە زێڕینەکە لە دژی هێزەکانی خراپە.
یەکەم مردن لە جیهاندا
ڕووداوە ناوەندی و ناسێنەرەکەی چیرۆکی سیامەک، مردنی بە دەستی دێوی ڕەش، کوڕە دێوەکەی ئەهریمەنە؛ یەکەم مردن لە جیهاندا، یەکەم جار کە ئاشتیی سپێدەی زێڕین بە لەدەستدانی ژیانێک تێک درا.
لە نەریتەکەدا، کاتێک سوپای کوڕە دێوەکە پێشڕەوی کرد، شازادە سیامەک بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەڕەشەکە چووە پێشەوە و لە پێکدادانەکەدا داوای شەڕی تاک بە تاکی لە دژی دێوی ڕەش قبووڵ کرد. لەو شەڕەدا، دێوەکە زاڵ بوو بەسەر شازادە گەنج و ئازاکەدا و کوشتی؛ بەمەش سیامەک بوو بە یەکەم کەس کە دەمرێت. مردنی لە نەریتەکەدا بە خەم و لە دوورەوە دەگێڕدرێتەوە، وەک لەدەستدانە خەمناکەکەی شازادە خۆشەویست و بێتاوانەکە، تێکدانی ئاشتیی زێڕین بە دوژمنایەتیی خراپە. گرنگیی ئەم مردنە پێش هەموو شتێک لەوەدایە کە یەکەمە، چونکە بە کوژرانی سیامەک مردن و خەم بۆ یەکەم جار دێنە نێو جیهان؛ سازگاریی سپێدەی زێڕین بە لەدەستدانی ژیانێک تێک دەشکێت. یەکەم مردن لەدەستدانی باشترین و خۆشەویستترینە؛ شازادە جوانەکە کە دێوەکە دەیکوژێت، لەدەستدانێک کە یەکەم خەم دەهێنێتە نێو جیهان. لە نەریتەکەدا، ئەو مردنەیە کە هەموو جیهان ماتەمی بۆ دەگێڕێت؛ مرۆڤ و ئاژەڵ و باڵندە هەموویان لە خەمی شازادە کوژراوەکەدان. بەمەش یەکەم مردن لە جیهاندا جەوهەری گرنگیی سیامەک و خاڵە مەزنەکەی وەرچەرخانی سەرەتای حەماسەکەیە؛ ئەو ساتەی مردن و خەم هاتنە نێو سەردەمە زێڕینەکە و شازادە بێتاوانەکە بوو بە یەکەم کەس کە لەدەست درا. ئەو مردنەیە کە تۆڵەسەندنەوە دەخوازێت و ئەو تۆڵەسەندنەوەیە بە دەستی کوڕی سیامەک دەهات.
یەکەم خەم و یەکەم تۆڵەسەندنەوە
مردنی سیامەک یەکەم خەمی هێنایە نێو جیهان؛ ماتەمە قووڵەکەی باوکی، کەیومەرس، و یەکەم تۆڵەسەندنەوەی هێنایە ئاراوە کە کوڕی سیامەک، هووشەنگ، لە دژی ئەو دێوەی کوشتبووی ئەنجامی دا.
لە نەریتەکەدا، کەیومەرس و هەموو جیهان بە قووڵی ماتەمی شازادە کوژراوەکەیان گێڕا؛ یەکەم پاشا بۆ ماوەیەکی درێژ لە خەمی کوڕە خۆشەویستەکەیدا بوو، لە یەکەم خەمی جیهاندا. دوای ماوەی ماتەم، پەیامنێرە ئیلاهییەکە، سرووش، دیسان هات و ڕاوێژی ئەوەی دا کە تۆڵەی مردنەکە بسێندرێتەوە و شەڕ لەگەڵ دێوە خراپەکارەکە بکرێت. بەمەش کوڕی سیامەک، هووشەنگ، نەوەی کەیومەرس کە یەکەم پاشا بە خۆشەویستی پەروەردەی کردبوو وەک یادەوەریی کوڕە لەدەستچووەکەی، سوپایەکی لە دژی هێزەکانی دێوی ڕەش سەرکردایەتی کرد. هووشەنگ بوونەوەرەکانی جیهانی بۆ لای خۆی کۆ کردەوە، لە شەڕدا ڕووبەڕووی کوڕە دێوەکەی ئەهریمەن بووەوە و زاڵ بوو بەسەریدا؛ بەمەش تۆڵەی مردنی باوکی، سیامەکی، سەندەوە. بە سەندنەوەی تۆڵەی کوڕەکەی، یەکەم پاشا کەیومەرس لە کۆتاییدا توانی ئارامی بدۆزێتەوە و بە تێپەڕبوونی کات تەخت گواسترایەوە بۆ هووشەنگ، کە وەک پاشا جێی باپیری گرتەوە. بەمەش یەکەم خەم و یەکەم تۆڵەسەندنەوە دەرئەنجامەکانی مردنی سیامەکن؛ خەمی یەکەم لەدەستدان و وەڵامدانەوەی ئەو لەدەستدانە بە کردەوەی کوڕەکە. هەرچەند خودی سیامەک پێش ئەوەی فەرمانڕەوایی بکات مرد، ڕەچەڵەکەکەی لە ڕێگەی هووشەنگەوە بەردەوام بوو و تۆڵەی مردنی، یەکەم مردن لە جیهاندا، سەندرایەوە. یەکەم خەم و یەکەم تۆڵەسەندنەوە چیرۆکی سیامەک تەواو دەکەن؛ شازادە خۆشەویستەکە کە لەدەستدانی خەمی هێنایە نێو جیهان و ئازایەتیی کوڕەکەی وەڵامی مردنی دایەوە.
هێما و واتا
سیامەک پێش هەموو شتێک یەکەم مردن دەنوێنێت؛ هاتنە نێوەوەی مردن و خەم بۆ سپێدەی زێڕینی جیهان. وەک یەکەم کەس کە مرد، کوژراو بە دوژمنایەتیی ئەهریمەن لە ڕێگەی کوڕە دێوەکەیەوە، تێکدانی سازگاریی سەرەتایی دەنوێنێت؛ ئەو ساتەی مردن و خەم بۆ یەکەم جار هاتنە نێو جیهانی زیندووەکان.
سیامەک هەروەها بنەمای بێتاوانیی وێرانکراو بە ئیرەیی و خراپە دەنوێنێت؛ شازادە جوان و خۆشەویستەکە کە دوژمنایەتیی ڕۆحی خراپە کوشتی، چونکە نەیدەتوانی بەرگەی شکۆکەی بگرێت. لەمەدا لاوازیی چاکان و بێتاوانان لە بەرامبەر هێرشەکانی خراپە دەنوێنێت؛ لەدەستدانی باشترین بە دەستی خراپترین. وەک باوکی هووشەنگیش، کە تۆڵەسەندنەوەکەی وەڵامی مردنی دەداتەوە، سیامەک لە سەرەتای ڕەچەڵەکی پاشایەتیی مرۆیی دەوەستێت؛ ئەو شازادەیەی لەدەستدانی لە ڕێگەی کوڕەکەیەوە قەرەبوو دەکرێتەوە و ڕەچەڵەکی پاشایەتی بەهۆی ئەوەوە بەردەوام دەبێت. لە هەموو ئەمانەدا، سیامەک لە هەر سەرەتای حەماسەکەدا کەسایەتییەکە کە گرنگییەکی قووڵی هەیە؛ یەکەم مردن، لەناوبردنی بێتاوانی بە دەستی خراپە و سەرەتای سووڕی لەدەستدان و تۆڵەسەندنەوە دەنوێنێت کە لە سەرانسەری نەریتەکەدا بەردەوامە. ئەو شازادە خۆشەویستەکەی سپێدەی زێڕینە، یەکەم کەس کە مرد؛ کوژرانی هاتنە نێوەوەی مردن و خەم بۆ جیهان نیشان دەدات و یادەوەرییەکەی وەک یەکەم خەمی گەورەی نەریتە مەزنەکە بەردەوامە.
سیامەک و کورد
سیامەک وەک هەموو کەسایەتییەکانی شاینامە بەشێکە لە میراتی حەماسی و ئەفسانەییی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە. چیرۆکی یەکەم پاشا، کەیومەرس، و کوڕەکەی، سیامەک، لە سەرەتای جیهاندا، بەشێکە لە میراتی هاوبەشی ئەم گەلانە.
بۆ کورد وەک گەلێکی ئێرانی، کەسایەتی و چیرۆکەکانی شاینامە بەشێکن لەو جیهانە کولتووری و ئەفسانەیییە فراوانترەی سەر بەوەن؛ چیرۆکی سپێدەی جیهان، یەکەم پاشا و یەکەم مردن، پێگەیەکی لە میراتە فراوانە ئێرانییەکەدا هەیە کە کورد هاوبەشیی تێدا هەیە. ململانێی گەردوونیی نێوان چاکە و خراپەی ئەهریمەن، کە مردنی سیامەک ڕووداوێکی سەرەتایییەتی، بنەمایەکی قووڵی نەریتی ئێرانییە کە هاوبەشی هەموو گەلانەکەیە، لەوانە کورد. بە ڕاستگۆیی و وردی دەکرێت سیامەک وەک بەشێک لەم میراتە هاوبەشە ئێرانییە بناسرێت، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. کورد وەک گەلێکی ئێرانی لە میراتی فراوانی حەماسەکەدا بەشدارە کە یەکەم پاشا و کوڕەکەی بەشێکن لێی؛ سەر بە گەنجینەی هاوبەشی نەریتی ئەفسانەییی ئێرانییەکانە کە کورد لەگەڵ میراتگرەکانی دیکەی نەریتەکە نرخ بۆ دەدات. بەمەش لە ناساندنی سیامەکدا کەسایەتییەکی میراتی هاوبەشی ئێرانی دەناسێنین کە کورد وەک گەلێکی ئێرانی لەگەڵ دراوسێکانی میراتگریی دەکات؛ شازادە خۆشەویستەکەی سپێدەی زێڕین و یەکەم مردنی نەریتە مەزنەکە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا سیامەک هەرگیز پاشا بوو؟ نەخێر؛ سیامەک پێش ئەوەی بتوانێت لەسەر تەخت جێی باوکی، کەیومەرس، بگرێتەوە، مرد. کوڕ و میراتگرە خۆشەویستەکەی یەکەم پاشا بوو، بەڵام لە ژیانی باوکیدا دێوی ڕەش کوشتی و بەمەش هەرگیز فەرمانڕەواییی نەکرد. لەبری ئەو، دوای مردنی کەیومەرس تەخت گواسترایەوە بۆ کوڕی سیامەک، هووشەنگ، نەوەی یەکەم پاشا. گرنگیی سیامەک لە هیچ فەرمانڕەوایییەکی خۆیدا نییە، بەڵکو لەوەدایە کە یەکەم کەس بوو کە مرد و باوکی ئەو ڕەچەڵەکەیە کە لە ڕێگەی هووشەنگەوە بەردەوام بوو.
کێ سیامەکی کوشت و ئایا هەمان ئەو دێوەیە کە کەیومەرس کوشتی؟ سیامەک بە دەستی دێوی ڕەش، کوڕە دێوەکەی ئەهریمەن، کوژرا. لە نەریتەکەدا، هەر ئەم دێوە ڕەشە یان کوڕە دێوەکەی ئەهریمەنە کە دواتر کوڕی سیامەک، هووشەنگ، لە یەکەم تۆڵەسەندنەوەدا زاڵ دەبێت بەسەریدا. هەندێک گێڕانەوە دوژمنە دێوەکە بە دەستەواژەی کەمێک جیاواز دەناسێنن، بەڵام نەریتە سەرەکییەکە یەکدەستە؛ شازادە خۆشەویستەکە بە دەستی نەوەی دێوئاسای ڕۆحی خراپە کوژرا و ئەو دێوەش بە نۆرەی خۆی بە دەستی هووشەنگ شکست هێنا. کوژرانی سیامەک بە دەستی دێوی ڕەش و شکستەکەی دێو لەلایەن هووشەنگەوە، دوو نیوەی پێکەوەبەستراوی چیرۆکەکەن.
ئایا سیامەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کوردە؟ نەخێر؛ وەک هەموو کەسایەتییەکانی شاینامە، بەشێکە لە میراتی حەماسیی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. کورد وەک گەلێکی ئێرانی لە میراتی فراوانی حەماسەکەدا بەشدارە کە سپێدەی جیهان و یەکەم مردن بەشێکن لێی، لەگەڵ دراوسێکانی.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
کەیومەرس: یەکەم پاشا، باوکی سیامەک
هووشەنگ: کوڕی سیامەک، کە تۆڵەی سەندەوە و بوو بە پاشا
ئەهریمەن: ڕۆحی خراپە کە کوڕە دێوەکەی سیامەکی کوشت
جەمشید: پاشا مەزنەکەی سەردەمی زێڕینی ڕەچەڵەکی سەرەتا
زەحاک: ستەمکاری سەردەمە تاریکەکەی دواتری حەماسە سەرەتاییەکە
فەڕ: شکۆی پاشایەتیی پاشاکانی ڕەچەڵەکی سەرەتا
نەورۆز: جەژنی نەریتی کۆنی ئێرانی
شاینامە: کتێبی فارسیی پاشاکان، حەماسەی مەزنی ئێران
پرسیارە باوەکان
سیامەک لە شاینامەدا کێیە؟
سیامەک شازادەیەکی هەر سەرەتای شاینامەیە؛ تەنها کوڕ و کوڕە خۆشەویستەکەی یەکەم پاشا، کەیومەرس. گەنجێکی جوان و چاکەکار بوو، خۆشیی دڵی باوکی لە سپێدەی زێڕینی جیهاندا؛ بەڵام ئیرەییی ئەهریمەنی، ڕۆحی خراپە، ڕاکێشا. لە شەڕی تاک بە تاکدا بە دەستی دێوی ڕەش، کوڕە دێوەکەی ئەهریمەن، کوژرا؛ مردنی یەکەم مردنی جیهانە و کوڕەکەی، هووشەنگ، تۆڵەی سەندەوە.
سیامەک چۆن مرد؟
سیامەک لە شەڕی تاک بە تاکدا بە دەستی دێوی ڕەش، کوڕە دێوەکەی ئەهریمەن، کوژرا. پەیامنێرە ئیلاهییەکە، سرووش، لەو پیلانانە ئاگاداری کردەوە کە لە دژی شانشینی باوکی دادەڕێژران؛ شازادەکە سوپایەکی کۆ کردەوە و بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەڕەشەی دێوەکان چووە پێشەوە، بەڵام لە پێکدادانەکەدا دێوەکە زاڵ بوو بەسەریدا و کوشتی. مردنی کە لە نەریتەکەدا بە شێوەیەکی ڕەزین دەگێڕدرێتەوە، یەکەم مردنی جیهانە؛ تێکدانی ئاشتیی زێڕین بە دوژمنایەتیی خراپە کە هەموو جیهان ماتەمی بۆ گێڕا.
بۆچی مردنی سیامەک گرنگە؟
مردنی سیامەک گرنگە چونکە یەکەم مردنی جیهانە؛ یەکەم جار کە ئاشتیی سپێدەی زێڕین بە لەدەستدانی ژیانێک تێک درا. بە کوژرانی سیامەک، مردن و خەم بۆ یەکەم جار دێنە نێو جیهان و سازگاریی سەردەمە زێڕینەکە تێک دەشکێت. مردنی یەکەم خەم دەهێنێت؛ ماتەمە قووڵەکەی باوکی، کەیومەرس، و یەکەم تۆڵەسەندنەوە دەهێنێتە ئاراوە کە کوڕەکەی، هووشەنگ، ئەنجامی دا؛ دەستپێکی سووڕی لەدەستدان و تۆڵەسەندنەوەیە کە لە سەرانسەری حەماسەکەدا بەردەوامە.
کێ تۆڵەی سیامەکی سەندەوە؟
کوڕی سیامەک، هووشەنگ، نەوەی یەکەم پاشا کەیومەرس، تۆڵەی سەندەوە. دوای ماوەی ماتەم و بە ڕاوێژی پەیامنێرە ئیلاهییەکە، سرووش، هووشەنگ سوپایەکی کۆ کردەوە کە بوونەوەرەکانی جیهانیشی تێدا بوون؛ لە دژی هێزەکانی دێوی ڕەش، کوڕە دێوەکەی ئەهریمەن، سەرکردایەتیی کرد. زاڵ بوو بەسەر دێوەکەدا و بەمەش تۆڵەی مردنی باوکی، سیامەکی، سەندەوە؛ دواتر بە تێپەڕبوونی کات، وەک پاشا جێی باپیری، کەیومەرسی، گرتەوە.
ئایا سیامەک هەرگیز بوو بە پاشا؟
نەخێر؛ سیامەک پێش ئەوەی بتوانێت لەسەر تەخت جێی باوکی، کەیومەرس، بگرێتەوە، مرد. کوڕ و میراتگرە خۆشەویستەکەی یەکەم پاشا بوو، بەڵام لە ژیانی باوکیدا دێوی ڕەش کوشتی و بەمەش هەرگیز فەرمانڕەواییی نەکرد. لەبری ئەو، دوای مردنی کەیومەرس تەخت گواسترایەوە بۆ کوڕی سیامەک، هووشەنگ. گرنگیی سیامەک لەوەدایە کە یەکەم کەس بوو کە مرد و باوکی ئەو ڕەچەڵەکەیە کە لە ڕێگەی هووشەنگەوە بەردەوام بوو.
ئایا سیامەک کەسایەتییەکی کوردە؟
سیامەک بەشێکە لە میراتی حەماسیی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. کورد وەک گەلێکی ئێرانی لە میراتی فراوانی حەماسەکەدا بەشدارە کە سپێدەی جیهان و یەکەم مردن بەشێکن لێی، لەگەڵ دراوسێکانی. ئەو ململانێیە گەردوونییەی چاکە لە دژی خراپە کە مردنی ئەو دەینوێنێت، بنەمایەکی قووڵ و هاوبەشی هەموو گەلە ئێرانییەکانە.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Excerpt: Shahnameh, The Persian Book of Kings - NPR
Kayumars and Hushang - Smithsonian (Freer/Sackler)
Shahnameh - Encyclopaedia Iranica