پێشەکی
پردی دەه‌چاو (بە کوردی: پیرا دەه‌چاڤی) پردێکی بەردینی مێژووییە کە نزیکەی هەزار ساڵە گەشتیارانی بەسەر دیجلەدا، لە خوار شاری کۆنی دیاربەکر، گواستووەتەوە. لە بەزاڵتە تاریکەکەی دروست کراوە کە تایبەتمەندی بە ناوچەکە دەبەخشێت. ڕیزە کەوانە جوانەکانی، ئەو «دەه چاوە»ی ناویان پێ بەخشیوە، بەسەر ڕووبارە مەزنەکەدا تێدەپەڕن، کەمێک لە خوارەوەی دیوارە ڕەشە بەناوبانگەکانی شارەکە بە ئاراستەی ڕەوتی ئاو. لە سەردەمی بنەماڵەیەکی کوردیدا بنیات نراوە و یەکێکە لە کۆنترین و خۆشەویستترین پردەکانی ئەم خاکە.
پردی دەه‌چاو تێپەڕگەیەکی دیجلەیە کە تەمەنی لە ئیمپراتۆریاکان درێژتر بووە و دیاربەکر بە ڕابردووە قووڵەکەیەوە دەبەستێتەوە. ئەم ناساندنە باس لە پردەکە، بنیادنەرەکانی و دەوروبەرەکەی دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• پردی دەه‌چاو (پیرا دەه‌چاڤی) پردێکی بەردینی مێژووییە بەسەر دیجلەدا لە خوار دیاربەکر.
• ناوی لە ڕیزە دەه کەوانەکەی، یان «چاوەکان»ەوە وەرگرتووە.
• لە سەدەی 11، لە سەردەمی بنەماڵە کوردییەکەی مەروانیدا دروست کرا.
• پردەکە لە بەزاڵتە ڕەشە تایبەتەکەی ناوچەکە دروست کراوە.
• یەکێکە لە کۆنترین و بەناوبانگترین پردەکانی ناوچە کوردییەکە.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): پیرا دەه‌چاڤی
هەروەها ناوی دەبرێت بە: ئون گۆزلوو کۆپروو / پردی دیجلە
جۆر: پردی بەردینی کەوانەداری مێژوویی
وڵات / هەرێم: تورکیا (باکوور)
ڕووبار: دیجلە
نزیک: دیاربەکر
کاتی دروستکردن: سەدەی 11 (سەردەمی مەروانی)
کەرەستە: بەزاڵتی ڕەش
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
پردی دەه‌چاو لە کوێیە؟
پردی دەه‌چاو کەمێک لە خوار شاری کۆنی دیاربەکر بەسەر دیجلەدا تێدەپەڕێت، لەو شوێنەی ڕووبارە مەزنەکە بە لای دیوارە بەزاڵتییە ڕەشەکانی شار و باخچە سەوزەکانی هەڤسەلدا دەچەمێتەوە. لەسەر ڕێگا مێژووییەکە ڕاوەستاوە کە بەرەو باشوور و ڕۆژهەڵات بۆ خاکەکانی سیلڤان، مەیافارقینی سەدەکانی ناوەڕاست، و خاکەکانی دیجلە لە دەوروبەری حەسەنکەیف دەڕوات. بۆ چەندین سەدە تێپەڕگەیەکی گرنگ بوو لە ڕێگاکانی ناو ناوچەکە.
دەه چاوەکە
پردەکە ناوی لە کەوانەکانیەوە وەرگرتووە: دەه دەرچە، یان «چاو»، کە ئاوی دیجلە پێیاندا دەڕوات. کەوانەکان لەسەر پایەی پتەو هەڵگیراون و بە ڕیزێکی درێژ و نزم بەسەر ڕووبارە پانەکەدا تێدەپەڕن و بەردە تاریکەکەیان لە ئاوەکەی خوارەوە ڕەنگ دەداتەوە. ڕیتمی کەوانەکان، کە قەبارەیان بۆ گونجان لەگەڵ بنی ڕووبارەکە کەمێک جیاوازە، شێوەیەکی تایبەت و زۆر خۆشەویست بە پردەکە دەبەخشێت؛ دیمەنێکی ئاشنا بۆ هەموو ئەوانەی بە درێژایی سەدەکان لێرە بەسەر دیجلەدا پەڕیونەتەوە.
پردێکی مەروانییەکان
نووسراوەیەکی نەخشکراوی سەر پردەکە تۆماری کردووە کە لە سەدەی یازدەهەم، لە سەردەمی مەروانییەکاندا دروست کراوە؛ بنەماڵەیەکی کوردی کە لە پایتەختەکەیان لە مەیافارقینەوە حوکمی دیاربەکر و ناوچەکانی دەوروبەریان دەکرد. سەردەمی مەروانی بۆ ناوچەکە سەردەمێکی زێڕین بوو بە خۆشگوزەرانی و زانست و بیناسازیی جوان، و پردی دەه‌چاو یەکێک لە شانازی‌پێکراوترین یادگارییە بەجێماوەکانیەتی. بنیادنانی ئەم تێپەڕگە مەزنەی دیجلە لەلایەن بنەماڵەیەکی کوردییەوە جێگەیەکی تایبەت بە پردەکە لە مێژووی ناوچەکەدا دەبەخشێت.
بەرد، ڕووبار و شار
وەک دیوارە بەناوبانگەکانی دیاربەکر، پردەکە لە بەزاڵتە ڕەشە گڕکانییەکەی ناوچەکە دروست کراوە؛ بەردێکی ڕەش و ڕەق کە بۆ هەزاران ساڵ دیمەنی شارەکە و یادگارییەکانی دیاری کردووە. لە بەرامبەر ڕووبارەکە و دیوارە دوورەکاندا، کەوانە تاریکەکانی پردەکە بەشێک لە یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین دیمەنە مێژووییەکانی ئەم خاکە پێک دەهێنن؛ لەو شوێنەی دیجلە و بەزاڵت و شارە کۆنەکە پێکەوە یەک دەگرنەوە.
پردەکە لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ پردی دەه‌چاو وەک یادگارییەکی مێژوویی پارێزراو ڕاوەستاوە. چیتر هاتوچۆی سەرەکیی ناوچەکە هەڵناگرێت، بەڵام وەک نیشانەیەکی دیار و بەستەرێک بە ڕابردووی سەدەکانی ناوەڕاستەوە خۆشەویستە. سەردانکەران دێن بەسەر کەوانەکانیدا بڕۆن، دیمەنەکانی بە درێژایی دیجلە ببینن و سەرسامی بینایەک بن کە نزیکەی هەزار ساڵ بەرگەی لافاو و مێژووی گرتووە. هەر یەکێک لە گەنجینە بەردەوامەکانی دیاربەکر و ناوچە کوردییەکەیە.
ڕیزبەندیی کاتی
سەدەی 11 — پردەکە لە سەردەمی مەروانیدا بەسەر دیجلەدا دروست دەکرێت.
سەدەکانی ناوەڕاست — وەک تێپەڕگەیەکی سەرەکی لە ڕێگاکانی ناو ناوچەکە خزمەت دەکات.
بە درێژایی سەدەکان — پردە بەزاڵتییەکە بەرگەی لافاوەکانی ڕووبارە مەزنەکە دەگرێت.
سەردەمی نوێ — وەک یادگارییەکی مێژوویی پارێزراو دەپارێزرێت.
ئەمڕۆ — پردی دەه‌چاو نیشانەیەکی دیار و خۆشەویستە لە خوار دیاربەکر.
پرسیارە باوەکان
پردی دەه‌چاو چییە؟
پردێکی بەردینی مێژووییە بەسەر دیجلەدا لە خوار دیاربەکر؛ ناوی لە ڕیزە دەه کەوانەکەی یان «چاوەکان»ەوە وەرگرتووە و لە سەدەی 11 دروست کراوە.
کێ پردی دەه‌چاوی دروست کرد؟
وەک لە نووسراوەیەکی نەخشکراوی سەر پردەکەدا تۆمار کراوە، لە سەردەمی مەروانییەکاندا دروست کرا؛ بنەماڵەیەکی کوردی کە لە سەدەکانی 10 و 11 حوکمی ناوچەی دیاربەکریان دەکرد.
پردی دەه‌چاو لە کوێیە؟
کەمێک لە خوار شاری کۆنی دیاربەکر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لە نزیک دیوارە بەزاڵتییە ڕەشە بەناوبانگەکانی شارەکە، بەسەر دیجلەدا تێدەپەڕێت.
بۆچی پردەکە بەناوبانگە؟
یەکێکە لە کۆنترین و جوانترین پردەکانی ناوچەکە؛ بەرهەمێکی جوانی ئەندازیاریی سەدەکانی ناوەڕاست لە سەردەمی کوردی، بە بەزاڵتە ڕەشە تایبەتەکەی دیاربەکر.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
بنەماڵەی مەروانی · دیجلە · دیوارەکانی دیاربەکر · دیاربەکر · سیلڤان · حەسەنکەیف.