پێشەکی
تیشتریا هێزە خوداییە درەوشاوەکەی ئەستێرەی بارانە لە ئایینی زەردەشتیدا؛ یەکێک لە بوونەوەرە پیرۆزە بچووکترەکان، یەزەتاکان، کە خزمەتی ئەهوورا مەزدا، پەروەردگاری دانا، دەکەن. ئەو ئەستێرە ڕووناکەیە کە ئێرانییە کۆنەکان لە سەرەتای هاویندا چاوەڕێی دەکرد، مژدەدەری بارانە ژیان‌بەخشەکان و پاڵەوانی یەکێک لە زیندووترین و خۆشەویستترین ئەفسانەکانی هەموو نەریتەکە؛ شەڕە گەردوونییەکە بۆ ئاوەکانی جیهان.
لە سروودە گەورەکەیدا، تیشتریا وەک ئەسپێکی سپیی درەوشاوە بەرەو دەریای گەردوون دەغاردەدات تا دژ بە ئەپەۆشای دێوە ترسناکەکەی وشکەساڵی بجەنگێت. سەرەتا پاشەکشەی پێ دەکرێت؛ لاواز بووە چونکە خەڵک ڕێزلێگرتنیان پشتگوێ خستووە. بەڵام بە قوربانیدان بەهێز دەکرێت و دەگەڕێتەوە، بەسەر دێوەکەدا زاڵ دەبێت و بارانەکان بەسەر زەوی وشک و تینوودا بەردەدات. چیرۆکێکە لەبارەی ئاو و ژیان و ئەوەی چۆن خوداوەندەکان و مرۆڤایەتی پێکەوە جیهان بە زیندوویی دەهێڵنەوە؛ بابەتێکی هێندە قووڵ وەک ئەو کانییانەی کورد و هەموو گەلە ئێرانییەکان هەمیشە بە پیرۆزیان زانیوە، وەک ئاوەکانی ئەناهیتا.
ناوی تیشتریا هێشتا نیشانەی خۆی لە ساڵنامەدا هەیە؛ مانگی چوارەمی ساڵی ئێرانی، تیر، بە ناوی ئەو ناونراوە و جەژنە کۆنەکەی ناوەڕاستی هاوین، تیرەگان، جەژنێکی خۆشی ئاو و باران، هێشتا بەڕێوە دەچێت. بەدواداچوونی چیرۆکەکەی، چوونە ناو جیهانێکە کە تێیدا سووڕانەوەی وەرزەکان نمایشێکی پیرۆز بوو و بارانبارین سەرکەوتنی چاکە بوو بەسەر خراپەدا.
ناوەڕۆک
ئەستێرەکە و تیرهاوێژەکە: ئارەش
تیشتریا کێیە؟
تیشتریا، بە فارسیی ناوەڕاست تیشتەر و بە فارسیی ئەمڕۆ تیر، یەزەتا یان هێزە خوداییەکەی باران و بەرهەمدارییە لە ئایینی زەردەشتیدا، کە ئەستێرەی درەوشاوەی سیریۆس بەرجەستە دەکات. لە تیشتەر یەشتدا ستایش کراوە؛ بەو شەڕە گەردوونییە بەناوبانگە کە تێیدا بە شێوەی ئەسپێکی سپی دەردەکەوێت و دژ بە ئەپەۆشای دێوی وشکەساڵی دەجەنگێت و لە کۆتاییدا شکستی دەدات، تا بارانەکان بەسەر زەویدا بەردەدات. ناوی بە مانگی تیر و جەژنە کۆنەکەی باران، تیرەگان، دەبەخشێت و وەک هێنەری ئەو ئاوەی هەموو ژیان پشتی پێ دەبەستێت ڕێزی لێ دەگیرێت.
خاڵە سەرەکییەکان
تیشتریا یەزەتای زەردەشتیی بارانە، کە ئەستێرەی سیریۆس بەرجەستە دەکات.
سروودە گەورەکەی تیشتەر یەشت، یان تیر یەشتە.
بە سێ شێوە دەردەکەوێت؛ گەنجێک، گایەکی شاخ‌زێڕین و ئەسپێکی سپی.
دژ بە ئەپەۆشای دێوی وشکەساڵی دەجەنگێت، کە وەک ئەسپێکی ڕەش دەردەکەوێت.
سەرەتا لاواز بووە و تەنها دوای ئەوە سەر دەکەوێت کە ئەهوورا مەزدا قوربانی پێشکەش دەکات تا بەهێزی بکات.
لە جەژنی ئاوی تیرەگانی ناوەڕاستی هاویندا ڕێزی لێ دەگیرێت و مانگی تیر بە ناوی ئەو ناونراوە.
زانیارییە خێراکان
ناو: تیشتریا (ئەڤێستایی)؛ تیشتەر (فارسیی ناوەڕاست)؛ تیر (فارسیی ئەمڕۆ)
جۆر: یەزەتای باران و بەرهەمداری، کە ئەستێرەی سیریۆس بەرجەستە دەکات
سروودی ئەڤێستایی: تیشتەر یەشت، یان تیر یەشت (یەشتی 8)
شێوەکان: گەنجێکی پازدە ساڵان، گایەکی سپیی شاخ‌زێڕین و ئەسپێکی سپی
دوژمن: ئەپەۆشا، دێوی وشکەساڵی، کە وەک ئەسپێکی ڕەش دەردەکەوێت
مەیدانی شەڕ: ڤووروکەشا، دەریا گەورەکەی گەردوون
یارمەتیدەر: ئەهوورا مەزدا، کە قوربانی پێشکەش دەکات تا بەهێزی بکات
جەژن: تیرەگان، جەژنێکی بارانی ناوەڕاستی هاوین لە ڕۆژی تیر
پەیوەندیدار بە: ئارەشی تیرهاوێژ و هەورڤەتاتی نەمرەکەی ئاوەکان
بەڵگەی تۆماربوون: ئەڤێستا، لە سەرووی هەموویانەوە تیشتەر یەشت؛ دەقە پەهلەوییەکانی دواتر
ئەستێرەی باران
تیشتریا بوونەوەرە خوداییەکەی ئەستێرەی سیریۆسە، ڕووناکترین ئەستێرەی ئاسمانی شەو؛ ئێرانییە کۆنەکان هەڵهاتنی لە سەرەتای هاویندا وەک نیشانەی هاتنی بارانەکان چاودێری دەکرد. وەک یەزەتای بارانبارین و بەرهەمداری، پارێزەری ئەو ئاوەیە کە لە ئاسمانەوە دەبارێت و بە نزیکی بە کاری هەورڤەتات، نەمرە بەخشندەکە کە چاودێریی ئاوەکانی جیهان دەکات، بەستراوە. بەبێ تیشتریا کێڵگەکان وشک دەبنەوە؛ بە ئەو ئاو دەخۆنەوە و دەڕوێن.
پەرستنی زۆر کۆنە. تیشتەر یەشت، هەشتەمین سروودی گەورەی ئەڤێستایی، بۆ ستایشی ئەو تەرخان کراوە و ناوی بۆ ڕابردووە هاوبەشە هیندی و ئێرانییەکە دەگەڕێتەوە؛ هاوڕەگێکی لە ناوی ئەستێرەی تیشیای هیندی کۆندا هەیە. لە یادەوەریی درێژی گەلە ئێرانییەکاندا، ئەستێرە ڕووناکەکەی هاوین و ئەو بارانەی مژدەی دەدا، لە کەسایەتییەکی تاکی درەوشاوەدا کۆ کرانەوە؛ لە مانگە وشکەکاندا کە هەموو خاکەکە چاوەڕێی ئاو بوو، چاویان بۆی دەگێڕا و نوێژیان بۆی دەکرد.
سێ شێوەکە
یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین تایبەتمەندییەکانی تیشتریا ئەوەیە بە سێ شێوەی یەک لە دوای یەک دەردەکەوێت؛ هەر یەکەیان وێنەیەکی هێز و نوێبوونەوەیە. سەرەتا وەک گەنجێکی بەوزەی پازدە ساڵان دێت، چاوگەش و پڕ وزە؛ پاشان وەک گایەکی گەورەی سپی بە شاخی زێڕەوە، نیشانەی بەرهەمداری و بەفەڕی؛ لە کۆتاییدا، بەناوبانگترین شێوەکەی، ئەسپێکی سپیی مەزن بە گوێ و کلکی زێڕەوە، کە بە ئاسماندا بەرەو دەریای گەردوون دەغاردەدات. ئەم گۆڕینی شێوەیە بیر لە شێوە زۆرەکانی ڤەرەثرەغنا، خوداوەندی سەرکەوتن، دەخاتەوە؛ تیشتریا شێوەکانی گەنج و گا و ئەسپی لەگەڵدا هاوبەشە.
تیشتریا بە شێوەی ئەسپە سپییە درەوشاوەکە دەچێتە شەڕە گەورەکەی. بە خێرایی ڕوو لە ڤووروکەشا دەکات، دەریا ئەفسانەییە فراوانەکە کە ئاوەکانی جیهانی تێدایە؛ دەیەوێت ئاوەکانی بۆ سەرەوە ڕاکێشێت و وەک باران لە سەرتاسەری زەویدا بینێرێت. بەڵام ڕێگاکە کراوە نییە؛ چونکە هێزەکانی وشکەساڵی چاوەڕێن ڕێگای لێ بگرن و چارەنووسی بارانەکان بە شەڕەکەی داهاتووەوە بەستراوە.
شەڕەکە لەگەڵ ئەپەۆشا
لە دەریاکەدا تیشتریا ڕووبەڕووی دوژمنە گەورەکەی دەبێتەوە، ئەپەۆشا، دێوی وشکەساڵی، کە خودی ناوەکەی شتێک دەگەیەنێت وەک نەگەشاوە یان وشکبووەوە. لە بەرامبەر ئەسپە سپییە درەوشاوەکەی بە ڕازاندنەوەی زێڕینەوە، ئەپەۆشا وەک ترسێک بە هەمان شێوە بەڵام پێچەوانە سەر هەڵدەدات؛ ئەسپێکی ڕەشی ناشیرین، گوێ‌ڕەش و کلک‌ڕەش، وێنەی زەویی سووتاو و بێژیان. هەردووکیان هێرش دەکەنە سەر یەکتری و شەڕەکە بۆ ئاوەکانی جیهان دەست پێ دەکات.
سێ ڕۆژ و سێ شەو لە لێواری دەریای گەردووندا دەجەنگن؛ بۆ نیگەرانیی هەموو جیهان، ئەپەۆشا دەست دەکات بە سەرکەوتن. سروودەکە دەڵێت هۆکارەکە تاڵە؛ تیشتریا لاواز بووە چونکە مرۆڤەکان بە شێوەی پێویست ڕێزیان لێ نەگرتووە، نوێژ و پێشکەشکراوەکانیان پشتگوێ خستووە کە هێز بە خوداوەندەکان دەدەن. بەهۆی نەبوونی خۆتەرخانکردنەوە هێزی ئەستێرەی باران بەتاڵ بووە و پاشەکشەی پێ دەکرێت؛ دێوی وشکەساڵی لە مەیدان دەری دەکات. بارانەکان نایەن و زەوی دەست دەکات بە مردن.
قوربانیدان و بارانەکان
شکست‌خواردوو و بێهیوا، تیشتریا هاوار بۆ ئەهوورا مەزدا، پەروەردگاری دانا، دەکات؛ دەناڵێنێت کە لاواز بەجێ هێڵراوە چونکە مرۆڤەکان ئەو پەرستنە شایستەیەیان پێشکەش نەکردووە. لێرە چیرۆکەکە بە کردارێکی سەرنجڕاکێش دەگۆڕێت؛ خودی خودای باڵا قوربانی بۆ خزمەتکارەکەی خۆی پێشکەش دەکات و هێزی خودایی دەڕێژێتە ئەستێرە شکست‌خواردووەکەوە. نوێ دەبێتەوە و بەهێز دەکرێت؛ تیشتریا لە نیوەڕۆدا بۆ دەریاکە دەگەڕێتەوە و جارێکی دیکە هێرش دەکاتە سەر ئەپەۆشا. ئەمجارە سەر دەکەوێت و دێوی وشکەساڵی بە شکستەوە دەردەکات.
بە بەدەستهاتنی سەرکەوتن، ئاوەکانی ڤووروکەشا بەرز دەبنەوە بۆ ئاسمان و تیشتریا بارانەکان بەردەدات تا بە ئازادی بەسەر کێڵگە و لەوەڕگا وشکەکانی جیهاندا ببارن؛ هاوکات پەیریکاکانیش تیت و بڵاو دەکاتەوە، جادووگەرەکانی وشکەساڵی کە وەک ئەستێرەی کەوتوو بە ئاسماندا دەبڕن. خاکەکە ئاو دەخواتەوە و دیسان دەژی. ئەو وانەیەی سروودەکە دەری دەهێنێت ڕوون و قووڵە؛ ڕێکخستنی جیهان تەنها بە خوداوەندەکان ڕاناگیرێت، بەڵکو بە خوداوەند و مرۆڤایەتی پێکەوە؛ نوێژ و پێشکەشکراوەکانی خەڵکی ئاسایی بەشێکن لە خودی ئەو هێزەی بەردەوام باران دەهێنێت و جیهان بە زیندوویی دەهێڵێتەوە.
تیشتریا و ئاوەکان
تیشتریا بە تەنهایی کار ناکات. لە دیدی زەردەشتیدا سەرۆکی ئەو ئەستێرانەیە کە ئاو دەهێنن؛ کۆمەڵێکی گەورەی تەنە ئاسمانییەکان، لە ناویاندا ئەستێرەی سەتەڤێسا، لە کاری کۆکردنەوەی بارانەکان و ناردنیان بۆ سەرتاسەری حەوت ناوچەی زەویدا ڕابەرایەتی دەکات. لە پاڵ هێزەکانی دیکەی ئاوەکاندا دەوەستێت، لە سەرووی هەموویانەوە ئەناهیتا، بانوی ڕووبار و کانییەکان، لە ئەو ئەرکە گەورە یەکگرتووەی ئاودانی جیهانی زیندوودا.
لەمەدا یەکێک لە قووڵترین بەهاکانی باوەڕی گەلە ئێرانییەکان ڕەنگ دەداتەوە؛ پیرۆزیی ئاو. لە خاکێکدا کە باران دەتوانی جیاوازیی نێوان بەفەڕی و قاتوقڕی بێت، ئەو هێزە خوداییەی ئاوەکانی مسۆگەر دەکرد، کەسایەتییەکی بچووک نەبوو، بەڵکو پارێزەری خودی ژیان بوو؛ بارانبارین وەک بەخششێکی پیرۆز هەست پێ دەکرا، سەرکەوتنێک کە هەر ساڵ بەسەر هێزە هەمیشە هەڕەشەکەرەکەی وشکەساڵیدا نوێ دەکرایەوە.
جەژنی تیرەگان
لە یەکێک لە جەژنە گەورە ماوەکانی جیهانی کۆنی گەلە ئێرانییەکاندا ڕێز لە تیشتریا دەگیرێت، تیرەگان، کە لە لووتکەی هاویندا لە ڕۆژی تیر جەژنی بۆ دەگێڕدرێت. لە ساڵنامەدا لە پاڵ جەژنی بەهاری نەورۆز و جەژنی پاییزیی مێهرەگان دەوەستێت؛ تیرەگان جەژنێکی خۆشی ئاو و بارانە، نوێژێک بە شێوەی جەژن بۆ ئەوەی وەرزە وشکەکە کۆتایی بێت و بارانەکان بگەڕێنەوە.
داب و نەریتەکانی پڕن لە ئاو و ڕەنگ. خەڵک ئاو بەسەر یەکتریدا دەپرژێنن و دەڕێژن، نەریتێک بە ناوی ئاب‌پاشی، وەک نیشانەی ئەو بارانەی چاوەڕوانن؛ گەنجەکان بەندی ڕەنگین بە ڕەنگەکانی پەلکەزێڕینە لە مەچەکیان دەبەستن، چەند ڕۆژێک دەیانپۆشن و پاشان دەیانخەنە جۆگەیەکی ئاوڕۆیشتوو یان بە بای دەسپێرن، ئاواتەکانیان دەنێرنە دوورەوە تا بەدی بێن. سەما و شیعرخوێندنەوە و بەشکردنی خواردنی نەریتی هەیە. لە هەموویاندا هیوای کۆن بەردەوامە؛ ئەستێرەی باران دیسان بەسەر وشکەساڵیدا سەر بکەوێت و جیهان نوێ بکرێتەوە.
ئەستێرەکە و تیرهاوێژەکە: ئارەش
ئەفسانەیەکی دیکە و زۆر جیاواز لەگەڵ جەژنی تیر تێکئاڵاوە، ئەفسانەی ئارەشی تیرهاوێژ. بەشێک لە پەیوەندییەکە لە ناوەکەدایە، چونکە تیر بە فارسی بە مانای تیرە؛ بەشێکی دیکەش لە خودی سروودە کۆنەکەدایە، کە فڕینی خێرای تیشتریا بەرەو دەریای گەردوون بە فڕینی تیرێکی سەرووسروشتی دەچوێنێت کە ئارەشی تیرهاوێژە گەورەکە هەڵیداوە. دوو بەشەکە، ئەستێرەی باران و پاڵەوانە تیرهاوێژەکە، لەمێژە پێکەوە جەژنیان بۆ گێڕدراوە. ئەفسانەکە سەر بە هەمان جیهانی حەماسیی شاهنامەیە، سەردەمی شەڕە درێژەکەی نێوان ئێران و توران.
لە چیرۆکەکەدا، بۆ کۆتاییهێنان بەو شەڕە، دەبێت سنوورێک بە تیرێکی تاک دیاری بکرێت؛ هەر لە کوێ بکەوێت، دوو خاکەکە لە یەکتری جیا دەکاتەوە. ئارەشی شەرەفمەند هەڵدەبژێردرێت؛ هەرچەندە دەزانێت هەوڵەکە ژیانی لێ دەسەنێت، لە سپێدەدا سەردەکەوێتە چیای دەماوەند و بە هەموو هێز و خودی وزەی ژیانییەوە تیرەکە هەڵدەدات. لە سپێدەوە تا ئێوارە دەفڕێت و لە کۆتاییدا لە لای ڕووبارێکی دوور دەکەوێت؛ سنوورێکی دادپەروەرانە دیاری دەکات و ئاشتی دەهێنێت، لە کاتێکدا خودی ئارەش، بە تەواوی هێزی بەتاڵ بووە، لەسەر چیاکە بە مردوویی دەکەوێت. ئەو خۆتەرخانکردنە بێخۆپەرستییەی بۆ گەلەکەی کردی بە یەکێک لە خۆشەویستترین پاڵەوانانی جیهانی گەلە ئێرانییەکان؛ چیرۆکەکەی، وەک هی تیشتریا، چیرۆکی بەخشینی ژیانە تا ئەوانی دیکە گەشە بکەن.
هێماکان
لە ناوکیدا، ئەفسانەی تیشتریا ململانێی هەتاهەتاییی ژیانە دژ بە مردن، ئاو دژ بە وشکەساڵیی وشککەرەوە و چاکە دژ بە خراپە؛ لە گرنگترین ڕووداوی سروشتی بۆ گەلێکی کشتوکاڵکاری کۆندا بەرجەستە دەبێت؛ هاتنی باران. ئەسپە سپییە درەوشاوەکە و ئەسپە ڕەشە ناشیرینەکە دوو ڕووخساری خودی ساڵن، بەرهەمداری و بێبەرهەمی؛ سەرکەوتنی ڕووناک بەسەر تاریکدا ئەو سەرکەوتنەیە کە هەموو جیهان پشتی پێ دەبەستێت.
بەڵام قووڵترین دەنگی چیرۆکەکە دیدەکەیەتی بۆ گەردوونێکی هاوکار. تیشتریا شکست دەخوات کاتێک ڕێزی لێ ناگیرێت و تەنها کاتێک سەر دەکەوێت کە هێزی پێ دەبەخشرێت؛ تەنانەت پەروەردگاری دانا خۆی نزم دەکاتەوە تا قوربانی بۆ خزمەتکارەکەی بکات. پەیامەکە ئەوەیە هیچ کەسێک، تەنانەت خوداوەندێکیش، بە تەنهایی ناوەستێت؛ نوێژ و کردارە چاکەکانی خەڵکی ئاسایی بەڕاستی گرنگن و یارمەتیی سووڕاندنی چەرخە گەورەکەی وەرزەکان و زیندووهێشتنەوەی بارانەکان و جیهان دەدەن.
تیشتریا و کورد
تیشتریا، وەک یەکێک لە هێزە خوداییە گەورەکانی جیهانی کۆنی گەلە ئێرانییەکان، سەر بە میراتی هاوبەشی هەموو ئەو گەلانەیە، کوردیش لە ناویاندا. ئەو ڕێزە بۆ ئاو و کانییە پیرۆزەکان کە ئەفسانەکەی پڕ دەکات، ڕەگی قووڵی لە کولتووری کوردیشدا هەیە؛ جەژنە گەورە ئێرانییەکانی وەرزەکان، کە تیرەگانی ئەو یەکێکیانە، بەشێکن لە هەمان سووڕە کۆنەی جەژنە خۆشەویستەکەی بە کورد بەخشی، نەورۆز؛ تامەزرۆیی بۆ باران لە خاکێکی وشکدا و ئەو خۆشییەی کاتێک باران دێت، هەستن کە گەلە چیاوانەکانی کوردستان هەمیشە ناسیویانە.
وەک هەمیشە لەم میراتە هاوبەشەدا، هەڵەیە تیشتریا بە تەنها کوردی بزانین. گەنجینەی هاوبەشی خێزانێکی تەواوە لە نەتەوە ئێرانییەکان، فارس و کورد و ئەوانی دیکە بە یەکسان، و هی باوەڕە زەردەشتییەکەیە کە تەواوترین شێوەی بە ئەفسانەکەی بەخشی. کورد بە ڕەوایی دەتوانێت ئەم ئەستێرە درەوشاوەی بارانەکان لە ناو ئەفسانەکانی جیهانە فراوانترەکەی خۆیدا هەژمار بکات؛ یادەوەریی سەردەمێک کە هەموو سووڕانەوەی ساڵ چیرۆکێکی پیرۆز بوو.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا تیشتریا خوداوەندێکە؟ خوداوەندێکی سەربەخۆ نییە. یەزەتایە، یەکێک لە بوونەوەرە پیرۆزە زۆرەکان کە خزمەتی یەک خودای باڵا دەکەن، ئەهوورا مەزدا؛ هەر سەرکەوتنێکی وەک سەرکەوتنی جیهانە خوڵقێنراوە چاکەکەی پەروەردگاری دانا تێی دەگەیەنرێت. خودی ناوکی ئەفسانەکەی، کە تێیدا ئەهوورا مەزدا دەبێت بەهێزی بکات، ڕوون دەکاتەوە تیشتریا خزمەتکار و ئامرازێکی خوداییە، نەک ڕکابەرێکی.
ئایا ئەفسانەی باران هەمان ئەفسانەی ئارەشە؟ دوو بەشی جیاوازن کە جەژنی تیر لەمێژە پێکەوە جەژنیان بۆ دەگێڕێت. یەکێکیان شەڕە گەردوونییەکەی ئەستێرەی بارانە دژ بە وشکەساڵی؛ ئەوی دیکە ئەفسانە مرۆڤییەکەی تیرهاوێژەکەیە کە ژیانی بەخشی تا سنوورێکی دادپەروەرانە دیاری بکات. بە وشەی تیر، کە مانای تیرە، و بە بەراوردەکەی خودی سروودە کۆنەکە لە نێوان فڕینی تیشتریا و تیرێکی فڕیودا، پەیوەستن؛ بەڵام لە سەرەتادا چیرۆکی جیاواز بوون.
ئایا چیرۆکەکە فارسییە یان کوردی؟ وەک بەشەکانی دیکەی ئەم میراتە، تیشتریا بە هاوبەشی سەر بە هەموو گەلە ئێرانییەکانە. ئەفسانەکەی لە باوەڕە زەردەشتییەکەی ئێرانی کۆندا گەشایەوە، بەڵام میراتی هاوبەشی فارس و کورد و دراوسێکانیانە بە یەکسان. باشترە وەک بەشێک لە گەنجینەیەک لێی تێبگەین کە خێزانێکی تەواو لە گەلان هەڵیانگرتووە، نەک موڵکی یەک نەتەوە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەناهیتا: بانوی ئاوەکان، هاوڕێی تیشتریا لە ئاودانی جیهاندا
میسرا: پەروەردگاری پەیمان و ڕووناکی، یەزەتایەکی گەورەی دیکە
ڤەرەثرەغنا: یەزەتای سەرکەوتن، کە شێوە گۆڕاوەکانی لەگەڵ تیشتریادا هاوبەشن
ئەهوورا مەزدا: پەروەردگاری دانا، کە قوربانی پێشکەش دەکات تا ئەستێرەی باران بەهێز بکات
ئەمەشا سپەنتاکان: نەمرە بەخشندەکان، هەورڤەتاتی ئاوەکانیش لە ناویاندا
فەراوەهەر: نیشانە باڵدارەکەی باوەڕی زەردەشتی
پرسیارە باوەکان
تیشتریا کێیە؟
تیشتریا یەزەتای زەردەشتیی بارانە، کە ئەستێرەی سیریۆس بەرجەستە دەکات. بەو شەڕە گەردوونییە بەناوبانگە کە تێیدا، وەک ئەسپێکی سپی، ئەپەۆشای دێوی وشکەساڵی شکست دەدات و بارانەکان ئازاد دەکات تا بەسەر زەویدا ببارن.
سێ شێوەکەی تیشتریا چین؟
لە تیشتەر یەشتدا بە نۆرە دەردەکەوێت؛ گەنجێکی بەوزەی پازدە ساڵان، گایەکی گەورەی سپی بە شاخی زێڕەوە و لە کۆتاییدا ئەسپێکی سپیی درەوشاوە بە گوێ و کلکی زێڕەوە، ئەو شێوەیەی کە پێی دەچێتە شەڕ بۆ ئاوەکان.
ئەپەۆشا کێیە؟
ئەپەۆشا دێوی وشکەساڵییە، دوژمنە گەورەکەی تیشتریا، کە ناوەکەی بە مانای نەگەشاوە یان وشکبووەوەیە. لە ئەفسانەکەدا وەک ئەسپێکی ڕەشی ترسناک دەردەکەوێت و سەرەتا ئەستێرەی باران شکست دەدات، تا تیشتریا بەهێز دەکرێت و بەسەریدا زاڵ دەبێت.
بۆچی تیشتریا سەرەتا شکست درا؟
چونکە مرۆڤەکان ڕێزلێگرتنیان بە نوێژ و پێشکەشکراوەکان پشتگوێ خستبوو؛ ئەفسانەکە دەڵێت ئەمانە هێز بە خوداوەندەکان دەدەن. تیشتریا تەنها دوای ئەوە هێزی خۆی بەدەست دەهێنێتەوە و سەر دەکەوێت کە خودی ئەهوورا مەزدا قوربانی بۆی پێشکەش دەکات.
جەژنی تیرەگان چییە؟
تیرەگان جەژنێکی کۆنی ئێرانیی ناوەڕاستی هاوینە بۆ ڕێزلێگرتن لە تیشتریا؛ بە ئاوپڕژاندن، بەستنی بەندی مەچەک بە ڕەنگەکانی پەلکەزێڕینە کە دواتر دەخرێنە جۆگەکان، سەما و شیعر بەڕێوە دەچێت. یەکێکە لە جەژنە گەورە ماوەکان، لە پاڵ نەورۆز و مێهرەگان.
تیشتریا چۆن بە ئارەشی تیرهاوێژەوە پەیوەستە؟
جەژنی تیر ئەفسانەی ئەستێرەی باران لەگەڵ ئەفسانەی ئارەش تێکەڵ دەکات، ئەو تیرهاوێژەی ژیانی بەخشی تا بە تیرێکی تاک سنوورێکی دادپەروەرانە دیاری بکات. بە وشەی تیر، کە مانای تیرە، و بە بەراوردەکەی سروودە کۆنەکە لە نێوان فڕینی تیشتریا و تیرێکی فڕیودا، پەیوەستن.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
تیشتەر یەشت (تیر یەشت) ــ Wikipedia
تیشتریا: خوداوەندی باران ــ Mythlok
تیرەگان، جەژنی هاوینیی باران ــ ئە. جەفەری (Zoroastrian.org)