پێشەکی
ڤەرەثرەغنا، کە لە سەردەمە دواترەکاندا بە بەهرام ناسراوە، هێزە خوداییە زەردەشتییەکەی سەرکەوتنە؛ تێکشکێنەری هەموو بەربەستێک، بەخشەری سەرکەوتن و یەکێک لە خۆشەویستترین بوونەوەرە پیرۆزە بچووکترەکان، یەزەتاکان، کە خزمەتی ئەهوورا مەزدا، پەروەردگاری دانا، دەکەن. خودی هێزی سەرکەوتنە کە لە کەسایەتییەکدا بەرجەستە بووە؛ لە کۆندا، کاتێک سوپاکان دەڕۆیشتن و پاڵەوانان دەجەنگان، هیچ هێزێکی خودایی بەو ئەندازەیە بە تامەزرۆییەوە بۆ یارمەتی بانگ نەدەکرا.
هەروەها یەکێکە لە زیندووترین کەسایەتییەکانی هەموو خەیاڵی گەلە ئێرانییەکان؛ چونکە بە یەک شێوە دەرناکەوێت، بەڵکو بە دە شێوە: بایەکی بە خێرایی هەڵکردوو، گایەکی شاخ‌زێڕین، ئەسپێکی سپی، بەرازێکی کێوی، گەنجێکی جوان، باڵندەیەکی ڕاوکەر و ئەوانی دیکە، پێش ئەوەی لە کۆتاییدا وەک جەنگاوەرێکی چەکدار بە شمشێرێکی زێڕەوە بێت. لە سروودە گەورەکەی خۆیدا، بەهرام یەشت، ئەم دە بەرجەستەبوونە درەوشاوانە یەک بە یەک وەسف کراون؛ ئەو شێوانەن کە پێیان هاتووە بۆ لای پێغەمبەرەکە زەردەشت.
ناوی ڤەرەثرەغنا زیاتر لە ئیمپراتۆریاکان ماوەتەوە. بە شێوەی بەهرام، بوو بە ناوی ئیمپراتۆرە ساسانییەکان و هەسارەی مەریخ، پلەیەکی تەواوی ئاگری پیرۆز و پیاوانی بێژمار لە سەرتاسەری جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا تا ئەمڕۆ، کوردیش لە ناویاندا. بەدواداچوونی چیرۆکەکەی، شوێنکەوتنی بیرۆکەی سەرکەوتنە، لە شەڕ و ڕۆحانیەت و ڕەوشتدا، بە ناو هەزاران ساڵی باوەڕی گەلە ئێرانییەکاندا.
ناوەڕۆک
خوداوەندێکی کۆنی شەڕی هیندی و ئێرانی
بەهرام: ناوەکە بە درێژاییی سەردەمەکان
ڤەرەثرەغنا کێیە؟
ڤەرەثرەغنا، کە دواتر بەهرامی پێ وترا، یەزەتا یان هێزە خوداییەکەی سەرکەوتنە لە ئایینی زەردەشتیدا؛ دەرکەوتەیەکی ئەهوورا مەزدا کە تێکشکاندنی هەموو بەرگرییەک و بەخشینی سەرکەوتن بەرجەستە دەکات. لە سروودە ئەڤێستاییەکەی خۆیدا، بەهرام یەشت، ستایش کراوە؛ بە دەرکەوتنی بە دە شێوەی جیاواز، ئاژەڵی و مرۆڤی و توخمە سروشتییەکان، و بە ڕۆڵی وەک بەخشەری سەرکەوتن لە شەڕدا، لابەری بەربەستەکان و تەنانەت چاککەرەوە بەناوبانگە. ناوی بە شێوەی بەهرام ماوەتەوە، پاشاکان و هەسارەی مەریخ و بەرزترین پلەی ئاگری پیرۆزی زەردەشتی هەڵیگرتووە.
خاڵە سەرەکییەکان
ڤەرەثرەغنا، کە دواتر بەهرام ناونرا، یەزەتای سەرکەوتنە لە ئایینی زەردەشتیدا.
ناوەکەی بە مانای تێکشکاندن یان لێدانی بەرگرییە.
بە دە شێوە بەرجەستە دەبێت، لە با و گاوە تا جەنگاوەرێکی چەکدار.
خوداوەندێکی کۆنی شەڕی هیندی و ئێرانییە، هاوڕەگی ڤریترەهەنی ڤێدی.
ئاتەش بەهرام، بەرزترین پلەی ئاگری پیرۆز، بە ناوی ئەو ناونراوە.
بە شێوەی بەهرام، ناوی هێشتا لە سەرتاسەری جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا زیندووە، لە ناو کوردیشدا.
زانیارییە خێراکان
ناو: ڤەرەثرەغنا (ئەڤێستایی، «تێکشکێنەری بەرگری»)؛ دواتر وەرەهران، بەهرام و بەهرەم
جۆر: یەزەتا (هێزێکی خودایی)ی سەرکەوتن لە ئایینی زەردەشتیدا
سروودی ئەڤێستایی: بەهرام یەشت (یەشتی 14)، یەکێک لە کۆنترین سروودەکان
شێوەکان: دە بەرجەستەبوون، لە با و گاوە تا جەنگاوەرێکی شمشێر‌زێڕین
ڕەگەکان: خوداوەندێکی کۆنی شەڕی هیندی و ئێرانی؛ هاوڕەگی ڤریترەهەنی ڤێدی
هاوڕێی: میسرا، پەروەردگاری پەیمان
ئاگری پیرۆز: ئاتەش بەهرام، بەرزترین پلەی ئاگری زەردەشتی
هەروەها: چاککەرەوە، لابەری بەربەستەکان و ناوی هەسارەی مەریخ
میرات: بەهرام، ناوێک کە ئیمپراتۆرە ساسانییەکان هەڵیانگرتووە و هێشتا ئەمڕۆ بەکار دەهێنرێت
بەڵگەی تۆماربوون: ئەڤێستا، لە سەرووی هەموویانەوە بەهرام یەشت؛ دەقە پەهلەوییەکانی دواتر
تێکشکێنەری بەرگری
ناوەکە هەموو شتێک دەڵێت. ڤەرەثرەغنا لە وشە کۆنە ئێرانییەکان پێک هاتووە کە بە مانای بەربەست و لێدانن؛ بۆیە ئەو هێزە خوداییە، بە مانای ڕاستەوخۆی وشە، تێکشکاندنی هەموو بەرگرییەکە؛ هێزێکی بەرجەستە کە هەموو بەربەستێک دەبڕێت بۆ سەرکەوتن. خودی سەرکەوتنە کە بووەتە بوونەوەرێک؛ زاناکە مەری بۆیس تێبینیی کردووە وەک بەخشەری سەرکەوتن، لە سەردەمی کۆندا بە ئاشکرا لە هەموویان خۆشەویستتر بووە.
شکۆی لە بەهرام یەشتدا دەخوێندرێتەوە، یەکێک لە کۆنترین و زیندووترین سروودە ئەڤێستاییەکان، کە تێیدا بۆ لای پێغەمبەرەکە زەردەشت دێت، بە شێوەیەک لە دوای شێوەیەکی دیکە، تا هێزەکەی پیشان بدات. بەڵام ڤەرەثرەغنا زیاترە لە خوداوەندێکی شەڕ؛ هەروەها وەک چاککەرەوە، بەخشەری هێز و توانای نێرینە و سزادەری ئەو خراپەیەی مرۆڤ و دێو بە یەکسان ئەنجامی دەدەن، بانگ دەکرێت. ئەو هێزەیە کە بەسەر هەر شتێکدا زاڵ دەبێت کە لە ڕێگای چاکەدا دەوەستێت، لە مەیدانی شەڕدا و لە دەرەوەشی.
دە بەرجەستەبوونەکە
بەناوبانگترین تایبەتمەندیی ڤەرەثرەغنا گۆڕینی شێوەیە. بەهرام یەشت دە شێوە وەسف دەکات کە پێیان دەرکەوتووە و هەر یەکەیان وێنەیەکی جیاوازی هێزە؛ سەرەتا بایەکی بەهێز و بە خێرایی هەڵکردوو؛ پاشان گایەک بە شاخی زێڕەوە؛ ئەسپێکی سپی بە گوێ و دەمی زێڕەوە؛ حوشترێکی بەهێزی بارکێش؛ بەرازێکی ددان‌تیژ؛ گەنجێکی جوانی پازدە ساڵان لە لووتکەی وزەدا؛ باڵندەیەکی ڕاوکەری خێرا؛ بەرانێک؛ بزێکی کێویی شەڕکەر و لە کۆتاییدا جەنگاوەرێکی ڕووناک و جوان کە شمشێرێکی زێڕین هەڵدەگرێت.
هەر شێوەیەک لایەنێکی سەرکەوتن دەگرێتە خۆ؛ خێراییی پاککەرەوەی با، هێزی زۆری گا و بەراز، وزەی گەنجی، خێراییی تیژی باڵندە، هێرشی ڕانەگیراوی بەران و بزن و لە کۆتاییدا هێزی ڕێکخراوی پیاوە چەکدارەکە. زانایان لەمێژە تێبینییان کردووە ئەم ڕیزە بەرجەستەبوونە بیر لە ئەڤاتارەکانی ڤیشنوو و شێوەکانی ئیندرا دەخاتەوە لە جیهانە ئایینییە پەیوەندیدارەکەی هیندی کۆندا، هەرچەندە بە تەواوی یەک ناگرنەوە؛ نیشانەیەک لەوەی ئەم وێنانە چەند قووڵن و چەند هاوبەشن.
خوداوەندێکی کۆنی شەڕی هیندی و ئێرانی
ڤەرەثرەغنا زۆر لە خودی ئایینی زەردەشتی کۆنترە. ناوەکەی لە ڕەگێکی کۆنی هیندی و ئێرانی و لە بنەڕەتدا هیندی و ئەورووپیی سەرەتاییەوە دێت، بە مانای کوژەری ڕێگر، ئەوەی بەربەستەکە دەشکێنێت؛ لە نەریتی ڤێدیی هینددا هاوڕەگێکی ڕاستەوخۆی هەیە: ڤریترەهەن، کوژەری دێوی ڤریترا، نازناوێک کە لە سەرووی هەموویانەوە هی ئیندرای خوداوەندی جەنگاوەرە. دوو هێزە خوداییەکە لقەکانی ڕەگێکی کۆنن، خوداوەندێکی سەرکەوتن کە دەپرسترا پێش ئەوەی گەلە ئێرانی و هیندییەکان هەر لە یەکتری داببڕێن.
شوێنەوارەکانی لە سەرتاسەری جیهانی کۆندا بڵاون. ناوەکە لە ناو ئەرمەنییەکاندا بە ڤاهاگن، لە ناو کوشانییەکاندا بە ئۆرلاگنۆ و لە ناو پارتەکان و سۆغدییەکاندا بە شێوەکانی خۆیان دەردەکەوێت. لەو شوێنانەی کولتوورەکان یەکتریان دەبینی، بە خوداوەندەکانی خۆیان بۆ هێز و سەرکەوتن دەناسێنرا؛ پەیکەرێکی برۆنزی لە میزۆپۆتامیا، کە دوو هەزار ساڵ تەمەنییەتی، نووسینی هەڵکەندراو هەڵدەگرێت کە پەیکەرەکە هەم بە هێراکلیسی یۆنانی و هەم بە ڤەرەثرەغنا ناو دەبەن. هەروەها هاوشێوەیی لەگەڵ ئارێس و نەرگالی بابلی و هۆروسی میسری کێشراوە؛ خوداوەندە پاڵەوانە جیهانییەکەی سەرکەوتن، کە ناوی زۆر هەڵدەگرێت.
هاوڕێی میسرا
لە جیهانی زەردەشتیدا ڤەرەثرەغنا بە نزیکی بە میسرا، پەروەردگارە گەورەکەی پەیمان و ڕووناکییەوە، بەستراوە. لە سروودەکەی میسرادا ڤەرەثرەغنا بە هاوڕێی سەرەکیی ئەو ناو براوە؛ ئەو هێزە مەزنەی لە پێشیەوە دەڕوات و ڕێگای پاک دەکاتەوە، درۆزن و پەیمانشکێنەکان لێ دەدات کە میسرا دادوەرییان دەکات. ئەگەر میسرا پارێزەری وتەی سوێندپێخواردوو بێت، ڤەرەثرەغنا ئەو هێزەیە کە دادپەروەرییەکەی سەردەخات.
هەروەها لەگەڵ سوپا فراوانترەکەی یەزەتاکانە، ئەو بوونەوەرە پیرۆزانەی خزمەتی ئەهوورا مەزدا دەکەن و جیهان بەڕێوە دەبەن. هەندێک لە دە بەرجەستەبوونەکەی، گەنجەکە و گا و ئەسپ و باڵندە و با، لەگەڵ هێزە خوداییەکانی دیکە هاوبەشن، وەک ئەستێرەی تیشتریا و ڤایووی خوداوەندی با؛ بیرخستنەوەیەک لەوەی لە دیدی زەردەشتیدا ئەم هێزانە کۆمەڵێکی یەکگرتوو و تێکئاڵاوی خودایی پێک دەهێنن و هەر یەکێک لە ئەرکە گەورەکەی ڕاگرتنی چاکەدا هێز بە ئەوانی دیکە دەبەخشێت.
بەهرام: ناوەکە بە درێژاییی سەردەمەکان
بە تێپەڕبوونی سەدەکان ڤەرەثرەغنای ئەڤێستایی لە فارسیی ناوەڕاستدا بوو بە وەرەهران و لەوێشەوە بە بەهرام و بەهرەم و ڤەهرامی ئاشنای سەردەمە دواترەکان. هێزە خوداییەکەی سەرکەوتن هێندە خۆشەویست بوو کە ناوی زۆر لە دەرەوەی پەرستگاش بڵاو بووەوە. لانیکەم پێنج ئیمپراتۆری بنەماڵەی ساسانی ناوی بەهرامیان هەڵگرت، بە هیوای فەرمانڕەوایی لە ژێر نیشانەی سەرکەوتندا؛ ئەو هەسارەیەش کە ئێمە مەریخی پێ دەڵێین، ئەستێرە سوورەکەی شەڕ، لە ئاسمانی فارسیدا تا ئەمڕۆ بەهرامی پێ دەوترێت.
لە ساڵنامەی زەردەشتیدا ڕۆژی بیستەمی هەر مانگێک ڕۆژی بەهرامە، ڕۆژی ڤەرەثرەغنا، کە باوەڕداران سروودەکەی دەخوێننەوە و بۆ سەرکەوتن بەسەر کێشەکانیاندا بانگی دەکەن. خودی ناوەکەش هەرگیز نەمرد؛ بەهرام و شێوەکانی هێشتا لە سەرتاسەری جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا ناوی باوی کەسین، کوردیش لە ناویاندا؛ بەمە خوداوەندێکی کۆنی سەرکەوتن بە هێمنی لە ناوی خەڵکی ئاساییدا دەژی.
ئاگری سەرکەوتن: ئاتەش بەهرام
ڕەنگە گەورەترین میراتی ڤەرەثرەغنا لە ئاگردا بێت. بەرزترین و پیرۆزترین پلەی ئاگری پەرستگای زەردەشتی ئاتەش بەهرامە، ئاگری سەرکەوتن، کە بۆ ڕێزلێگرتنی ئەو ناونراوە. دامەزراندنی لە هەموو کارە ئایینییەکان ئاڵۆزترە؛ پێویستی بە شازدە ئاگری جیاوازە کە لە سەرچاوەی هێندە جیاواز وەک بروسکە و کوورەی کانزاکار کۆ دەکرێنەوە، پێکەوە دەهێنرێن و بە درێژاییی چەندین مانگ پاک دەکرێنەوە. دوای پیرۆزکردن، ئاگری لەم جۆرە بەبێ وەستان چاودێری دەکرێت و ڕەنگە زیاتر لە هەزار ساڵ بڵێسە بدات. لە ئەفسانەکاندا ئەوە پاشا دادپەروەرەکە بوو کەیخوسرەو کە یەکێک لە یەکەم ئاگرە گەورەکانی بەهرامی دامەزراند.
لە سەردەمی ئیمپراتۆرە ساسانییەکاندا ئاگرەکانی سەرکەوتنی لەم جۆرە لە سەرتاسەری خاکەکەدا دامەزران، زۆر جار بۆ یادکردنەوەی سەرکەوتنێک یان ڕێزلێگرتن لە پاشایەک. دوای هاتنی ئیسلام زۆربەیان کوژێنرانەوە، بەڵام چەندێکیان ماون؛ دەگوترێت ئاگرە گەورەکەی یەزد لە ئێران نزیکەی پازدە سەدەیە بڵێسە دەدات و ئەوانی دیکە لەلایەن پەنابەرانەوە بۆ هیند گوازرانەوە، کە هێشتا لە پەرستگاکانی کۆمەڵگەی پارسیی زەردەشتیدا بڵێسە دەدەن. لەم بڵێسە نەمرانەدا هێزە خوداییە کۆنەکەی سەرکەوتن بە شێوەی ڕووناکی دەژی.
هێماکان
ڤەرەثرەغنا بیرۆکەیەکی قووڵ بەرجەستە دەکات؛ ئەوەی سەرکەوتن پیرۆزە و شکاندنی بەربەستەکان کردارێکی پیرۆزە. سەرکەوتنەکەی تەنها سەرکەوتنی سوپاکان نییە، بەڵکو سەرکەوتنی چاکە بەسەر خراپەدا، تەندروستی بەسەر نەخۆشیدا، هێز بەسەر لاوازیدا و ڕێکخستن بەسەر ئەو هێزانەدا کە دەیانەوێت ڕێ بگرن و بەند بکەن. نەریتی پارسییە زەردەشتییەکان لەگەڵ گەنێشای خوداوەندە خۆشەویستە هیندووسییەکە بەراوردی کردووە؛ چونکە وەک ئەو، ڤەرەثرەغنا لە سەرووی هەموو شتێکەوە لابەری بەربەستەکانە، ئەو هێزەی کە کاتێک ڕێگای بەردەم گیراوە بانگ دەکرێت.
دە شێوەکەی ئەو بیرۆکەیە دەوڵەمەند دەکەن. وا دیارە سروودەکە دەڵێت سەرکەوتن ڕووخساری زۆری هەیە؛ دەتوانێت وەک با خێرا و پاککەرەوە بێت، وەک گا بەهێز و ناجووڵاو، وەک باز بە تیژی خێرا، وەک بەراز بێترس یان وەک جەنگاوەرە چەکدارەکە ڕێکخراو بێت. بانگکردنی ڤەرەثرەغنا بانگکردنی هەر ئەو ڕووخسارەی هێزە کە ساتێک پێویستی پێیەتی و متمانەکردنە بەوەی هیچ بەربەستێک، دەرەکی یان ناوخۆیی، لە شکاندن دەر نییە.
ڤەرەثرەغنا و کورد
ڤەرەثرەغنا، وەک یەکێک لە هێزە خوداییە گەورەکانی جیهانی کۆنی گەلە ئێرانییەکان، سەر بە میراتی هاوبەشی هەموو ئەو گەلانەیە، کوردیش لە ناویاندا. ناوی، بە شێوەی بەهرام یان بەهرەم، هێشتا لە منداڵانی کورد و گەلە ئێرانییەکانی دیکە دەنرێت؛ تاڵێکی زیندوو کە بۆ خوداوەندە کۆنەکەی سەرکەوتن دەگەڕێتەوە. بابەتە گەورەکەشی، سەرکەوتنی چاکە بەسەر ئەو هێزانەدا کە ستەمی لێ دەکەن، هەمان ئەو بابەتەیە کە کورد هەر بەهارێک لە جەژنی نەورۆز، جەژنی بۆ دەگێڕێت؛ کاتێک کاوەی ئاسنگەر و فەریدونی پاشا دادپەروەر ستەمکاریی زەحاکیان شکاند.
وەک هەمیشە لەم میراتە هاوبەشەدا، هەڵەیە ڤەرەثرەغنا بە تەنها کوردی بزانین. گەنجینەی هاوبەشی خێزانێکی تەواوە لە نەتەوە ئێرانییەکان، فارس و کورد و ئەوانی دیکە بە یەکسان، و هی باوەڕە زەردەشتییەکەیە کە تەواوترین شێوەی پێ بەخشی. کورد بە ڕەوایی دەتوانێت ئەم هێزە خوداییە درەوشاوەی سەرکەوتن لە ناو ئەفسانەکانی جیهانە فراوانترەکەی خۆیدا هەژمار بکات؛ نیشانەیەک لە ڕەگە قووڵە ئێرانییەکان کە نەریتەکانی خۆی بۆ سەرکەوتن و نوێبوونەوە لێوە سەر هەڵدەدەن.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ڤەرەثرەغنا خوداوەندێکە؟ بە مانا وردەکەی باوەڕی زەردەشتی، نا، یان خوداوەندێکی سەربەخۆ نییە. یەزەتایە، یەکێک لە بوونەوەرە پیرۆزەکان کە خزمەتی یەک خودای باڵا دەکەن، ئەهوورا مەزدا؛ لایەن و ئامرازێکی خوداییە، نەک خوداوەندێکی ڕکابەر. ئایینی زەردەشتی یەکتاپەرستە و سەرکەوتنی ڤەرەثرەغنا هەمیشە وەک سەرکەوتنی ڕێکخستنە چاکەکەی پەروەردگاری دانا تێی دەگەیەنرێت، کە بەهۆی خزمەتکارەکەیەوە بەدەست دێت.
ئایا هەمان ئیندرا یان هێراکلیسە؟ هەمان نییە، بەڵام پەیوەندییان هەیە. ڤەرەثرەغنا و ڤریترەهەنی ڤێدی ڕەگێکی کۆنی هیندی و ئێرانیی هاوبەشیان هەیە؛ لە سەردەمە دواترەکاندا، لەو شوێنانەی کولتوورەکان یەکتریان دەبینی، بە هێراکلیس و خوداوەندە پاڵەوانەکانی دیکە دەناسێنرا. ئەمانە پەیوەندیی ڕەچەڵەکی و هاوشێوەییی ڕاستەقینەن، بەڵگەی میراتێکی هاوبەش و زۆر کۆن؛ بەڵام یەکبوون نین. ڤەرەثرەغنا کەسایەتیی خۆی هەیە، جیهانی گەلە ئێرانییەکان و ئایینی زەردەشتی شێوەیان داوە.
ئایا فارسییە یان کوردی؟ وەک بەشەکانی دیکەی ئەم میراتە، ڤەرەثرەغنا بە هاوبەشی سەر بە هەموو گەلە ئێرانییەکانە. لە باوەڕە زەردەشتییەکەی ئیمپراتۆریا فارسەکاندا گەشایەوە، بەڵام میراتی هاوبەشی فارس و کورد و دراوسێکانیانە بە یەکسان. باشترە وەک بەشێک لە گەنجینەیەک لێی تێبگەین کە خێزانێکی تەواو لە گەلان هەڵیانگرتووە، نەک موڵکی یەک نەتەوە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
میسرا: پەروەردگاری پەیمان، کە ڤەرەثرەغنا هاوڕێی سەرەکیی ئەوە
ئەناهیتا: بانوی ئاوەکان، یەکێکی دیکە لە یەزەتا گەورەکان
ئەهوورا مەزدا: پەروەردگاری دانا، کە ڤەرەثرەغنا خزمەتی دەکات
کەیخوسرەو: پاشا دادپەروەرەکە کە ئاگرێکی گەورەی سەرکەوتنی بەهرامی دامەزراند
فەراوەهەر: نیشانە باڵدارەکەی باوەڕی زەردەشتی
ئەمەشا سپەنتاکان: حەوت نەمرە بەخشندەکەی ئەهوورا مەزدا
پرسیارە باوەکان
ڤەرەثرەغنا کێیە؟
ڤەرەثرەغنا، کە دواتر بەهرامی پێ وترا، یەزەتای زەردەشتیی سەرکەوتنە، دەرکەوتەیەکی ئەهوورا مەزدا. ناوەکەی بە مانای تێکشکاندنی بەرگرییە؛ بە دەرکەوتنی بە دە شێوەی جیاواز و بەخشینی سەرکەوتن لە شەڕدا و بەسەر هەموو بەربەستێکدا بەناوبانگە.
دە بەرجەستەبوونەکەی ڤەرەثرەغنا چین؟
لە بەهرام یەشتدا بە شێوەی با، گایەکی شاخ‌زێڕین، ئەسپێکی سپی، حوشتر، بەراز، گەنجێکی پازدە ساڵان، باڵندەیەکی ڕاوکەر، بەران، بزێکی کێوی و لە کۆتاییدا جەنگاوەرێکی چەکدار بە شمشێرێکی زێڕینەوە دەردەکەوێت؛ هەر یەکەیان وێنەیەکی جیاوازی هێزی سەرکەوتوون.
ناوی بەهرام چی مانایەکی هەیە؟
بەهرام شێوەی دواتری ڤەرەثرەغنایە، بە مانای سەرکەوتن یان لێدانی بەرگری. بوو بە ناوی ئیمپراتۆرە ساسانییەکان، ناوی فارسیی هەسارەی مەریخ و ناوی باوی کەسێک کە هێشتا لە سەرتاسەری جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا بەکار دەهێنرێت.
ئاتەش بەهرام چییە؟
ئاتەش بەهرام، یان ئاگری سەرکەوتن، بەرزترین پلەی ئاگری پیرۆزی زەردەشتییە، کە بە ناوی ڤەرەثرەغنا ناونراوە. پیرۆزکردنی لە هەموویان ئاڵۆزترە؛ شازدە ئاگری جیاواز کۆ دەکاتەوە و پاکیان دەکاتەوە و دوای هەڵکردنی ڕەنگە بۆ سەدان ساڵ بڵێسە بدات.
ئایا ڤەرەثرەغنا پەیوەندیی بە ئیندرای ڤێدییەوە هەیە؟
بەڵێ، بە پەیوەندییەکی کۆنی ڕەچەڵەکی. ڤەرەثرەغنا و ڤریترەهەنی ڤێدی، نازناوێکی ئیندرا، لە یەک خوداوەندی هیندی و ئێرانیی سەرکەوتنەوە هاتوون. لقە پەیوەندیدارەکانی ڕەگێکی هاوبەشن، نەک هەمان کەسایەتی.
ئایا ڤەرەثرەغنا خوداوەندێکی کوردییە؟
سەر بە میراتە هاوبەشە ئێرانییەکەیە کە کورد بەشێکیەتی، نەک هی یەک نەتەوە. ناوی، بە شێوەی بەهرام یان بەهرەم، هێشتا لە ناو کورد و گەلە ئێرانییەکانی دیکەدا بەکار دەهێنرێت؛ پەیوەندییەکی زیندوو بە هێزە خوداییە کۆنەکەی سەرکەوتنەوە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ئاتەش بەهرەم (ئاگری سەرکەوتن) ــ Wikipedia
ڤەرەثرەغنا، بەهرام یەزەتا: بەخشەری سەرکەوتن و سەرفرازی ــ Parsi Times
پەرستگای ئاگری یەزد (ئاتەش بەهرەم) ــ Wikipedia