شعر کردی جنوبی او دعا، زندان، غربت و سوگ فرزند را به هم پیوند می‌دهد.
شاعری از ایلام
ارکوازی به ادبیات فیلی یا کردی جنوبی پشتکوه تعلق دارد. [1] رشیدی زادگاهش را حوالی بانویزه در منطقهٔ چوار ایلام می‌داند. سال تولد و مرگ او قطعی نیست. روایت زندگی‌نامه‌ای از رابطه با حسن‌خان، حاکم پشتکوه، سخن می‌گوید که از حمایت به زندان و بدرفتاری رسید. [2]
دعا و مرثیه
مناجات‌نامه بیست‌وچهار بند دارد. خطاب به امام علی با شکایت شخصی، سیاسی، فلسفی و عرفانی درمی‌آمیزد. ارجاعات دینی و تلمیحات ادبی نیز در کنار عاطفه اهمیت دارند. [2] باوه‌یال سوگ فرزند شاعر است که رشیدی احمدخان می‌نامد. نهال از ریشه کنده و سایهٔ ازدست‌رفته، تصویرهای اندوه‌اند. [2] دهقان متن فیلی را آوانویسی، ترجمه و شرح می‌کند. یادداشت‌های عمومی او کوه باوه‌یال و روایتی با طبیعت سوگوار را معرفی می‌کنند. [1]
خواندن روایت‌ها
دهقان اختلاف ضبط، افزوده‌ها و یک صورت دستوری گورانی را بررسی می‌کند. متن، ترجمه و مشخصات چاپ بهتر است همراه بمانند. مقاله در ۲۰۰۹ منتشر شد؛ تاریخ ۲۰۲۲ کمبریج زمان عرضهٔ دیجیتال بعدی است. [1] پژوهش آزاد رشیدی در ۲۰۲۴ با شواهدی از متن اصلی، شکایت را در دیوان تحلیل می‌کند و راهی برای خواندن زبان و تصویرهای دو اثر در کنار زندگی شاعر می‌دهد. [2]
منابع و مطالعه بیشتر
- Mustafa Dehqan, Arkawāzī and His Baweyaļ: A Feylî Elegiac Verse from Piştiku, Iranian Studies 42/3, 2009, pp. 409–422, DOI 10.1080/00210860902907362; public abstract and notes.
- Hojjat Rashidi, Bath al-Shakwa in the Poetry of Gholam Reza Khan Arkavazi, Journal of Kurdish Literature 10/1, 2024, pp. 117–138, DOI 10.22034/jokl.2024.139847.1339; open-access research.