دیاب آغا: نمایندگی درسیم، پیشنهاد اصلاح و هویت سیاسی

دیاب آغا نماینده درسیم در مجلس نخست بود. اسناد حمایت او از آنکارا، پیشنهادهای اداره و خدمات محلی و استدلال وحدت سیاسی را روشن می‌کنند.

نماینده درسیم

دیاب/دیاپ آغا، معروف به ییلدیریم نیز، نماینده درسیم در مجلس نخست ۱۹۲۰–۱۹۲۳ بود. آلبوم ۲۰۲۲ مجلس زندگی ۱۸۴۶–۱۹۳۵، تولد Ekrek/Gözlüçayır چمیشگزک و ورود ۱۴ نوامبر ۱۹۲۰ به آنکارا را ثبت می‌کند. [1] سرتل و آکیل پیوند فرحات‌اوشاغی و اجاق شیخ حسن و اختلاف اسناد قبلی را می‌آورند. [2] تاریخ آلبوم با بیان این اختلاف استفاده می‌شود.

پیشنهاد ۲۹ نوامبر ۱۹۲۰

همراه حسن خیری و مصطفی بیگ سوءاداره، گرسنگی، آموزش و سوءاستفاده قدرت‌های محلی را مطرح کرد. واحد اداری جدا، پل مراد، راه هوزات، مدرسه و زمین ارزان با وام بانک زراعت خواستند؛ سران عشایر هم نقش اداری می‌گرفتند. [2] ارجاع به وزیران اثبات اجرای برنامه نیست.

صورت‌جلسه ۳ نوامبر ۱۹۲۲

در صفحه ۳۴۷ رئیس به نماینده سالخورده و بیمار اجازه سخن در بحث هیئت لوزان می‌دهد. دیاب دین، خویشاوندی و برادری مشترک را تأکید می‌کند، از هیئت حمایت و با جدایی ترک و کرد مخالفت می‌کند. [3] دعوت سیاسی در زمینه مشخص است، نه سرشماری درسیم یا اثبات اجماع مردم. زبان دینی هم مهم است.

پیشنهادهای ۱۹۲۳

پژوهشگران پیشنهاد لوای جدا در ۱۹ فوریه ۱۹۲۳ و عمران و بودجه آموزش و راه در ۸ مارس را ثبت می‌کنند. [2] درخواست و ارجاع کمیسیونی بودند، نه موفقیت خودکار. آلبوم عضویت شورای استانی الازیغ و کمیته دائمی ۱۹۲۶–۱۹۳۰ را نیز می‌آورد. [1]

گفتار و یادآوری

کایار ۲۰۲۵ روایت مخالفت با انتقال مجلس به قیصریه و مصاحبه ۲۷ ژوئیه ۱۹۳۱ Yeni Gün منسوب به شاپولیو را بررسی می‌کند. تأکید هویت ترک در مصاحبه، جمله اضافی متن ۱۹۲۲ نیست. [4] معرفی او به عنوان الگوی جامعه علوی هم تفسیر متأخر است.

گاه‌شماری بعدی

آلبوم مرگ در دیوریغی ۱۹۳۵ و خاکسپاری در روستای زادگاه را ثبت می‌کند. [1] متین تونجل قانون استان تونجلی را ۲۵ دسامبر ۱۹۳۵ می‌داند، جدا از پیشنهاد ۱۹۲۰. [5] خشونت ۱۹۳۷–۱۹۳۸ درسیم پس از مرگ او رخ داد؛ حمایت آنکارا اثبات مشارکت در آن یا علیت خودکار سیاست‌های بعدی نیست.

منابع و مطالعه بیشتر

1. TBMM, Birinci Dönem Milletvekili Albümü 1920–1923 (2022), p.263: Diyab Ağa; biographical record.
2. Savaş Sertel and Salih Akyel, I.TBMM’deki Dersim Milletvekilleri ve Faaliyetleri (2015), pp.304–306, especially biographical footnote 30 and proposals. Author-posted text.
3. TBMM Zabıt Ceridesi, termI, volume 24, sitting 132,3 November 1922, p.347: Diyab Ağa’s speech; primary parliamentary proceedings.
4. Songül Kayar, Alevi Toplumunun Rol Modeli: Diyap Ağa, NİYAZ special issue (2025), pp.173–188, especially 179 and 182–184; later accounts and remembrance.
5. Metin Tuncel, Tunceli, TDV İslâm Ansiklopedisi 41 (2012), pp.378–380: provincial and urban chronology.
6. Unknown photographer, Mustafa Kemal Atatürk and Diyap Ağa, catalogued 1921; Wikimedia Commons, public domain.