Diyap Ağa vertegenwoordigde Dersim in de eerste Vergadering. Archieven tonen steun aan Ankara, voorstellen voor bestuur en voorzieningen en oproepen tot eenheid.

Diyap Ağa met geborduurde tulband en lange witte baard zit rechts naast Mustafa Kemal in een open koets
Diyap Ağa en Mustafa Kemal, gecatalogiseerd als 1921. Onbekende fotograaf, publiek domein. Beiden zitten in een koets. [6] Photo: unknown photographer, Wikimedia Commons · Public domain.

Afgevaardigde van Dersim

Diyap/Diyab Ağa, ook verbonden met de naam Yıldırım, vertegenwoordigde Dersim 1920–1923. Het parlementsalbum 2022 geeft 1846–1935, geboorte in Ekrek/Gözlüçayır, Çemişgezek, en aankomst in Ankara 14 november 1920. [1] Sertel en Akyel noemen Ferhatuşağı, Şeyh Hasan ocak en afwijkende oudere vermeldingen. [2] De albumdata worden met dit voorbehoud gebruikt.

Voorstel 29 november 1920

Met Hasan Hayri en Mustafa Bey behandelde hij wanbestuur, honger, onderwijs en lokaal machtsmisbruik. Ze vroegen apart bestuur, Muratbrug, Hozatweg, scholen en land met Ziraat-krediet. Stamhoofden kregen ook bestuursrollen. [2] Doorverwijzing naar ministers bewijst geen uitvoering.

Notulen 3 november 1922

Op pagina 347 laat de voorzitter de oude, zieke afgevaardigde spreken over de Lausannedelegatie. Diyab benadrukt gedeelde godsdienst, verwantschap en broederschap, steunt afgevaardigden en bestrijdt Turks-Koerdische verdeeldheid. [3] Een politieke oproep in context, geen volkstelling of bewijs van algemene instemming in Dersim. De religieuze taal telt eveneens.

Voorstellen 1923

De studie noemt een aparte liva 19 februari 1923 en bouw-, onderwijs- en wegenvoorstellen 8 maart. [2] Voorstellen en commissieverwijzingen zijn geen automatische successen. Het album noemt provinciale raad en vaste commissie Elazığ 1926–1930. [1]

Toespraak en herinnering

Kayar 2025 bespreekt de herinnerde weigering naar Kayseri te verhuizen en het aan Şapolyo toegeschreven Yeni Gün-interview 27 juli 1931. De Turkse identiteitsuitspraak daarin is geen extra zin van de notulen 1922. [4] Het beeld als alevitisch rolmodel is eveneens latere interpretatie.

Latere chronologie

Het album vermeldt overlijden in Divriği 1935 en begrafenis in zijn dorp. [1] Metin Tuncel dateert Tuncelis provinciewet op 25 december 1935, los van voorstellen uit 1920. [5] Het geweld 1937–1938 volgde na zijn dood. Steun aan Ankara bewijst geen deelname of automatische veroorzaking van later beleid.

Bronnen en verder lezen

  1. TBMM, Birinci Dönem Milletvekili Albümü 1920–1923 (2022), p.263: Diyab Ağa; biographical record.
  2. Savaş Sertel and Salih Akyel, I.TBMM’deki Dersim Milletvekilleri ve Faaliyetleri (2015), pp.304–306, especially biographical footnote 30 and proposals. Author-posted text.
  3. TBMM Zabıt Ceridesi, termI, volume 24, sitting 132,3 November 1922, p.347: Diyab Ağa’s speech; primary parliamentary proceedings.
  4. Songül Kayar, Alevi Toplumunun Rol Modeli: Diyap Ağa, NİYAZ special issue (2025), pp.173–188, especially 179 and 182–184; later accounts and remembrance.
  5. Metin Tuncel, Tunceli, TDV İslâm Ansiklopedisi 41 (2012), pp.378–380: provincial and urban chronology.
  6. Unknown photographer, Mustafa Kemal Atatürk and Diyap Ağa, catalogued 1921; Wikimedia Commons, public domain.