Diyap Ağa li Meclisa Yekem Dêrsim temsîl kir. Tomar piştgiriya Ankarayê, pêşniyarên rêveberî û xizmetan û gotinên yekîtiyê nîşan didin.

Diyap Ağa bi destmalê serî û rîhê spî li rastê li kêleka Mustafa Kemal di erebeyeke vekirî de rûniştî
Diyap Ağa û Mustafa Kemal, wêne bi 1921 an hatî dîrokkirin; wêneker nenas, milkê giştî. Herdu di erebeyê de ne. [6] Photo: unknown photographer, Wikimedia Commons · Public domain.

Mebusê Dêrsimê

Diyap/Diyab Ağa, bi paşnavê Yıldırım jî tê naskirin, di Meclisa Yekem a 1920–1923 an de mebusê Dêrsimê bû. Albûma TBMM a 2022 an 1846–1935, Ekrek/Gözlüçayır a Çemişgezekê û hatina Ankarayê di 14 êMijdara 1920 an qeyd dike. [1] Sertel û Akyel wî bi Ferhatuşağı û Şeyh Hasan ocak ve girê didin û cudahiya belgeyên berê nîşan didin. [2] Dîrokên albûmê bi vê îhtiyatê tên bikaranîn.

Pêşniyara 29 êMijdara 1920 an

Bi Hasan Hayri û Mustafa Bey re rêveberiya xerab, birçîbûn, perwerde û destdirêjiya hêzên herêmî xist rojevê. Wan yekeya îdarî ya cuda, pira Muratê, rêya Hozatê, dibistan û belavkirina erdê bi krediya Ziraat Bank xwest. Serokên eşîran jî dê wezîfeyên îdarî bigirin. [2] Şandina wezîran ne belgeya pêkanînê ye.

Gotina 3 êMijdara 1922 an

Li rûpela 347 a tomarê, serok destûr dide mebusê kal û nexweş di nîqaşa Lozanê de biaxive. Diyab ol û xizmatiyê, biratî û piştgiriya nûneran dibêje û dijî veqetandina Tirk û Kurdan e. [3] Ev gazîyeke siyasî ye, ne serjimêriya Dêrsimê an yekbûna hemû xelkê. Zimanê olî jî girîng e.

Xebata 1923 an

Lêkolîn pêşniyara livayeke cuda di 19 êSibata 1923 an û pêşniyarên avakirin, budçeya perwerde û rêyan di 8 êAdarê qeyd dike. [2] Daxwaz û şandina komîsyonan bûn, ne serkeftina otomatîk. Albûm wezîfeya meclisa parêzgeha Elazığê û komîteya daîmî di 1926–1930 an de jî qeyd dike. [1]

Gotin û bîranînên cuda

Kayar di 2025 an de redkirina veguhastina Meclisê bo Kayseriyê û hevpeyvîna 27 êTîrmeha 1931 an a Yeni Gün a Şapolyo nîqaş dike. Gotina nasnameya Tirkî ya hevpeyvînê ne hevokeke zêde ya tomara 1922 an e. [4] Wekî nimûneya civaka Elewî jî şiroveyeke paşîn e.

Dîroka paşîn a Dêrsimê

Albûm mirina Divriğiyê di 1935 an û veşartina li gundê wî qeyd dike. [1] Metin Tuncel qanûna parêzgeha Tunceliyê 25 êKanûna Pêşîna 1935 an datîne, cuda ji pêşniyara 1920 an. [5] Şîdeta 1937–1938 an piştî mirina wî bû. Piştgiriya Ankarayê nayê guherandin bo beşdarbûna li bûyerên paşîn.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. TBMM, Birinci Dönem Milletvekili Albümü 1920–1923 (2022), p.263: Diyab Ağa; biographical record.
  2. Savaş Sertel and Salih Akyel, I.TBMM’deki Dersim Milletvekilleri ve Faaliyetleri (2015), pp.304–306, especially biographical footnote 30 and proposals. Author-posted text.
  3. TBMM Zabıt Ceridesi, termI, volume 24, sitting 132,3 November 1922, p.347: Diyab Ağa’s speech; primary parliamentary proceedings.
  4. Songül Kayar, Alevi Toplumunun Rol Modeli: Diyap Ağa, NİYAZ special issue (2025), pp.173–188, especially 179 and 182–184; later accounts and remembrance.
  5. Metin Tuncel, Tunceli, TDV İslâm Ansiklopedisi 41 (2012), pp.378–380: provincial and urban chronology.
  6. Unknown photographer, Mustafa Kemal Atatürk and Diyap Ağa, catalogued 1921; Wikimedia Commons, public domain.