مقدمه
خدر نبی که در جهانِ گسترده‌تر به خضر شناخته می‌شود، از محبوب‌ترین چهره‌های باورهای عامیانهٔ کردی است؛ مردِ سبزِ جاودانِ چشمه‌ها و آب‌های ژرف، روحِ همیشه‌زندهٔ زمین و آب که هرگز نمی‌میرد و در صورت‌های گوناگون پدیدار می‌شود تا مؤمنان را یاری کند و آرزوهای کسانی را که او را می‌خوانند برآورد.
در سراسرِ کردستان، زیارتگاه‌های او در کنارِ چشمه‌های طبیعی و آب‌های آرام برپاست و کردهای پیروِ آیین‌های بسیار، کردهای مسلمان، ایزدیان و علویانِ کرد، او را در مقامِ یاریگر و برکت‌بخش، حضوری همیشه‌زنده در سرزمین و آب‌هایش، گرامی می‌دارند. او یکی از چهره‌های بزرگ و مشترکِ باورهای عامیانهٔ کردی است که از مرزهای ادیان می‌گذرد.
شناختِ خدر نبی آشنایی با سویهٔ ملایم و نیک‌خواهِ باورهای عامیانهٔ کردی است؛ مردِ سبزِ جاودانِ آب‌ها، یاریگرِ همیشه‌زنده‌ای که در صورت‌های فراوانش میانِ مردم راه می‌رود، چهره‌ای از برکت، شفا و امید که در سراسرِ جهانِ کردی عزیز است.
فهرست مطالب
خدر نبی کیست؟
خدر نبی، خضر، مردِ سبزِ جاودانِ باورهای عامیانهٔ کردی است؛ روحِ همیشه‌زندهٔ زمین و آب، یاریگرِ نامیرا و چهره‌ای پیامبرگونه که درونِ چشمه‌ها و آب‌های ژرف یا در کنارشان سکونت دارد و در صورت‌های گوناگون میانِ مردم پدیدار می‌شود تا آرزوهایشان را برآورد و در نیاز یاری‌شان کند. نامِ او، خدر یا خضر، عموماً به معنای سبزفام دانسته می‌شود و با سبزی، آب و زندگی پیوند دارد؛ همیشه‌زنده‌ای که هرگز نمی‌میرد، مردِ سبزِ آب‌ها، یاریگری که با فراخواندن می‌آید. او در باورهای عامیانهٔ کردی از محبوب‌ترین چهره‌های جهانِ نادیدنی و از کسانی است که بیش از همه به یاری خوانده می‌شوند؛ برکت‌بخش، شفادهنده و نجات‌بخشی که حضورش در چشمه‌ها و آب‌های آرامِ سراسرِ سرزمین حس می‌شود. کردهای پیروِ آیین‌های بسیار به او حرمت می‌نهند و از مرزهای میانِ آن‌ها می‌گذرد؛ چهره‌ای مشترک در تخیلِ عامیانهٔ کردی. خدر نبی، در مقامِ مردِ سبزِ جاودانِ چشمه‌ها و آب‌ها، یاریگرِ همیشه‌زنده‌ای که در صورت‌های گوناگون برای یاریِ مؤمنان پدیدار می‌شود، جایگاهی عزیز و محوری در باورهای عامیانهٔ مردمِ کرد دارد.
مردِ سبزِ آب‌ها
خدر نبی بیش از هر چیز مردِ سبزِ آب‌هاست؛ روحِ سبزی، چشمه‌ها و آب‌های ژرف و زندگی‌ای که از آن‌ها جاری می‌شود، و خودِ نامش به معنای سبزفام است.
بارزترین ویژگیِ خدر نبی پیوندش با سبزی و آب است. نامش، خدر یا خضر، عموماً به معنای سبزفام دانسته می‌شود و او مردِ سبز است، پیوندخورده با سبزیِ روییدنی‌ها و نیروی زندگی‌بخشِ آب. او روحِ زمین و آب تصور می‌شود که درون یا کنارِ آب‌های ژرفِ دریاچه‌ها، آبگیرها و بیش از همه چشمه‌ها، آب‌های زنده‌ای که از زمین می‌جوشند، سکونت دارد؛ در چشمه‌ها و آب‌های آرام است که حضورش حس می‌شود و زیارتگاه‌هایش برپا می‌شوند. سبزی و آب در تخیلِ عامیانه نشانه‌های زندگی، رشد و برکت‌اند و خدر نبی، مردِ سبزِ آب‌ها، تجسمِ زندهٔ آن‌هاست، روحِ آب‌های زندگی‌بخش و زمینِ سبز. این پیوند با سبزی، آب و زندگی در قلبِ سرشتِ اوست؛ مردِ سبزِ چشمه‌ها، روحِ همیشه‌زندهٔ آب‌های زندگی‌بخش. در باورهای عامیانهٔ کردی، خدر نبی در مقامِ مردِ سبزِ آب‌ها، روحِ چشمه‌ها و زندگی، تصور می‌شود و حرمت دارد.
نکته‌های کلیدی
خدر نبی (خضر) مردِ سبزِ جاودانِ باورهای عامیانهٔ کردی است.
نامش عموماً به معنای سبزفام دانسته می‌شود.
او روحِ همیشه‌زندهٔ زمین و آب، متعلق به چشمه‌ها و آب‌های ژرف است.
گفته می‌شود از آبِ حیات نوشیده و ازاین‌رو هرگز نمی‌میرد.
در صورت‌های گوناگون برای یاریِ مؤمنان و برآوردنِ آرزوهایشان پدیدار می‌شود.
در میانِ آیین‌های کردی، مسلمان، ایزدی و علوی، حرمت دارد.
اطلاعات کوتاه
نام: خدر نبی؛ خضر (همچنین Xizir و Khizir)
معنا: عموماً به معنای سبزفام دانسته می‌شود
نوع: روحِ یاریگرِ جاودان، روحِ زمین و آب، چهره‌ای پیامبرگونه
جایگاه: چشمه‌ها، دریاچه‌ها، آبگیرها و آب‌های ژرف
جاودانگی: گفته می‌شود از آب یا چشمهٔ حیات نوشیده است
نقش: یاریگر، شفادهنده، نجات‌بخش، برکت‌بخش و برآورندهٔ آرزوها
ظهور: در صورت‌های گوناگون، اغلب به هیئتِ غریبه یا مسافر
زیارتگاه‌ها: کنارِ چشمه‌های طبیعی در سراسرِ کردستان
گرامیداشت نزدِ: کردهای مسلمان، ایزدی و علوی
همسان‌انگاشته با: پیامبران ایلیا و الیاس و گئورگِ قدیس
جاودانی که آبِ حیات نوشید
خدر نبی نامیراست؛ روحِ همیشه‌زنده‌ای که بنا بر سنت از آبِ حیات نوشید و ازاین‌رو هرگز نمی‌میرد، حضوری جاودان در سرزمین و آب‌هایش.
جاودانگی در چهرهٔ خدر نبی محوری است؛ او همیشه‌زنده است، روحِ نامیرایی که نمی‌میرد. این جاودانگی در سنت با آبِ حیات، چشمهٔ حیات، پیوند دارد؛ آبِ شگفت‌انگیزی که به هر نوشنده زندگیِ بی‌پایان می‌بخشد. خدر در افسانه این آب را یافت و از آن نوشید و ازاین‌رو نامیرا، همیشه‌زنده، شد. این او را در تخیلِ عامیانه چهره‌ای یگانه می‌کند؛ موجودی از گذشتهٔ دور یا قدیسی که زیسته و مرده نیست، بلکه حضوری همیشه‌زنده است که هنوز در جهان فعال است، هنوز در چشمه‌ها و آب‌های ژرف سکونت دارد و هنوز برای یاریِ مردم در میانشان پدیدار می‌شود. جاودانگی‌اش سرچشمهٔ جایگاهِ ویژهٔ او در باورهای عامیانه است؛ چون هرگز نمرده و نرفته، همواره حاضر و نزدیک است و همواره می‌تواند با فراخواندن بیاید. این نامیراییِ پیوندخورده با آبِ حیات از چشمگیرترین ویژگی‌های خدر نبی، مردِ سبزِ همیشه‌زنده‌ای است که هنوز در جهان راه می‌رود. در مقامِ جاودان، روحِ همیشه‌زندهٔ آب‌ها، است که در باورهای عامیانهٔ کردی یاری‌ای زنده و حاضر حس می‌شود.
یاریگر در صورت‌های گوناگون
خدر نبی در صورت‌های گوناگون، اغلب به هیئتِ غریبه یا مسافر، میانِ مردم پدیدار می‌شود تا نیازمندان را یاری کند، نجات دهد، شفا بخشد و آرزوهای کسانی را که او را می‌خوانند برآورد.
یکی از ویژگی‌های تعریف‌کنندهٔ خدر نبی در باورهای عامیانه، پدیدارشدنش در صورت‌های گوناگون میانِ مردم برای یاریِ آنان است. او یاریگری است که با فراخواندن می‌آید؛ مردمی که او را صدا می‌زنند، به او دعا می‌کنند یا نیازمندند، ممکن است او را ببینند که اغلب ناشناخته، به هیئتِ غریبه، مسافر یا مردی عادی پدیدار می‌شود تا آرزوهایشان را برآورد، از خطر نجاتشان دهد، بیماران را شفا بخشد یا برکت و یاری بیاورد. داستان‌های عامیانهٔ بسیاری هست که در آن خدر در لحظهٔ نیاز، بی‌انتظار پدیدار می‌شود، درمانده را یاری می‌کند و سپس ناپدید می‌شود و تنها پس از آن هویتش در مقامِ مردِ سبزِ همیشه‌زنده آشکار می‌شود؛ بن‌مایهٔ یاریگرِ الهی یا قدسیِ ناشناخته در قلبِ روایت‌های اوست. از این نظر چهره‌ای از امید و تسلی است، یاریگرِ همیشه‌حاضری که می‌تواند برای هر کس، در هر زمان و به هر صورت پدیدار شود تا یاری و برکت بیاورد. این نقشِ یاریگر در صورت‌های گوناگون، نجات‌بخش و برآورندهٔ آرزوها که در لحظهٔ نیاز بی‌انتظار پدیدار می‌شود، در قلبِ دلبستگیِ دینی به خدر نبی است. او بیش از هر چیز در مقامِ یاریگرِ همیشه‌زنده‌ای که در صورت‌های فراوانش برای یاریِ مؤمنان ظاهر می‌شود، در باورهای عامیانهٔ کردی محبوب است.
زیارتگاه‌ها در کنارِ چشمه‌ها
در سراسرِ کردستان، زیارتگاه‌های خدر نبی کنارِ چشمه‌های طبیعی و آب‌های آرام برپاست؛ مکان‌های زیارت، دعا و طلبِ برکت که حضورش در آن‌ها حس می‌شود.
حرمتِ خدر نبی در سراسرِ سرزمین با زیارتگاه‌هایش نمود می‌یابد که کنارِ چشمه‌های طبیعی و آب‌های آرام در سراسرِ کردستان برپاست. در چشمه‌ها، آب‌های زنده‌ای که از زمین می‌جوشند، حضورش به‌ویژه حس می‌شود و همان‌جاست که مردم زیارتگاه‌هایش را برپا می‌کنند و برای طلبِ یاری می‌آیند؛ برای دعا، نذر، درخواستِ شفا یا برآورده‌شدنِ آرزو و دریافتِ برکتِ او. این زیارتگاه‌ها کنارِ آب‌های زندگی‌بخش، مکان‌های زیارت و نیایش‌اند، گردهمگاه‌هایی که مردم در آن‌ها به حضورِ مردِ سبزِ همیشه‌زندهٔ آب‌ها می‌آیند. پیوندِ زیارتگاه‌هایش با چشمه‌ها بازتابِ قلبِ سرشتِ او، مردِ سبزِ آب‌های زندگی‌بخش، است، چنان‌که در تخیلِ عامیانه، آمدن به چشمه نزدیک‌شدن به خدر است. زیارتگاه‌های کنارِ چشمه‌ها از شاخص‌ترین نمودهای دلبستگیِ دینی به خدر نبی در سراسرِ کردستان‌اند، مکان‌هایی که یاریگرِ همیشه‌زنده در آن‌ها جسته و برکتش دریافت می‌شود. همین زیارتگاه‌ها در کنارِ آب‌های زنده‌اند که حرمتِ خدر نبی در آن‌ها در این سرزمین خانه می‌یابد.
چهره‌ای در میانِ آیین‌ها
یکی از چشمگیرترین ویژگی‌های خدر نبی این است که در میانِ آیین‌های کردها حرمت دارد؛ نزدِ کردهای مسلمان، ایزدیان و علویانِ کرد، چهره‌ای مشترک و فرادینی در باورهای عامیانهٔ کردی است. نزدِ کردهای مسلمان، خدر یا خضر، مردِ سبزِ همیشه‌زنده و یاریگر، است که اغلب با چهره‌های پیامبران پیوند می‌یابد. نزدِ ایزدیان، در پیوند با جشنِ خدر الیاس، زمانی از نیایش با محوریتِ عشق، آشتی و احترام به طبیعت، گرامی داشته می‌شود. نزدِ علویانِ کرد، خیزیر است، چهره‌ای با نیروی معنوی و برکتِ بزرگ که حضورش در چشمه‌ها و مکان‌های مقدس جسته می‌شود. اینکه همان چهرهٔ محبوب، مردِ سبزِ جاودانِ آب‌ها، در میانِ آیین‌های گوناگونِ کردها حرمت دارد، بازتابِ ریشه‌های ژرفِ او در باورهای عامیانهٔ مشترکِ مردمِ کرد است، در زیر و فراتر از مرزهای ادیانِ رسمی.
خدر نبی در منطقهٔ گسترده‌تر با چهره‌های بزرگِ دیگری نیز همسان انگاشته می‌شود؛ با ایلیای پیامبر و الیاس که مانندِ خدر همیشه‌زنده دانسته می‌شوند و با گئورگِ قدیس، قدیسِ اژدهاکشِ مسیحیان. این همسان‌انگاری‌ها که در میانِ مردمانِ منطقه دیده می‌شوند، بازتابِ آن‌اند که چهرهٔ مردِ سبزِ همیشه‌زنده و یاریگر، زیرِ نام‌های بسیار و در سنت‌های گوناگون شناخته و گرامی داشته شده است؛ چهره‌ای مشترک در باورهای عامیانهٔ سراسرِ منطقه که خدر نبیِ کردی صورتِ محبوبی از اوست. از این نظر، چهره‌ای بزرگ و پیونددهنده است که در میانِ آیین‌ها و مردمان حرمت دارد، یاریگرِ همیشه‌زنده‌ای که همه می‌شناسند.
معنا و اهمیت
خدر نبی سویهٔ ملایم و نیک‌خواهِ باورهای عامیانهٔ کردی را مجسم می‌کند؛ یاریگرِ همیشه‌زنده، مردِ سبزِ آب‌های زندگی‌بخش، چهره‌ای از برکت، شفا، امید و حضورِ پایدارِ یاری در جهان. او در مقامِ جاودانی که آبِ حیات نوشید، نمایندهٔ اشتیاق به زندگی، نوسازی و یاریِ همیشه‌حاضر است.
خدر نبی همچنین پیوندِ ژرفِ تخیلِ عامیانهٔ کردی با سرزمین و آب‌هایش، با چشمه‌ها و زمینِ سبز، سرچشمه‌های زندگی‌بخشِ برکت، را مجسم می‌کند؛ او روحِ آب‌های زنده، مردِ سبزِ چشمه‌هاست که حرمتِ آب و زندگی در او صورتی محبوب می‌یابد. با حرمت‌داشتن در میانِ آیین‌های کردها، باورهای عامیانهٔ مشترکی را مجسم می‌کند که در زیر و فراتر از ادیانِ رسمی جاری است؛ چهره‌ای بزرگ و پیونددهنده در جهانِ کردی. در همهٔ این‌ها، خدر نبی از محبوب‌ترین و مهم‌ترین چهره‌های باورهای عامیانهٔ کردی است، مردِ سبزِ همیشه‌زندهٔ آب‌ها، یاریگری که با فراخواندن می‌آید، چهره‌ای از برکت، شفا و امید که در سراسرِ جهانِ کردی عزیز است. او در کنارِ دیگر موجوداتِ تخیلِ عامیانهٔ کردی، مانندِ پری‌ها و شاهمارانِ دانا، بخشی از جهانِ غنی و زیبای آن و در سویهٔ ملایم و نیک‌خواهش جای دارد. امید و تسلی‌ای که او مجسم می‌کند، از عزیزترین موهبت‌های سنتِ عامیانه‌اند.
خدر نبی و کردها
خدر نبی چهره‌ای محبوب و محوری در باورهای عامیانهٔ کردی است که در میانِ آیین‌های کردها حرمت دارد، هرچند منحصراً کردی نیست و چهره‌ای مشترک در باورهای عامیانهٔ منطقهٔ گسترده‌تر است.
خدر نبی جایگاهی محبوب و محوری در باورهای عامیانهٔ کردی دارد، در سراسرِ سرزمین و در میانِ آیین‌های کردها حرمت دارد، زیارتگاه‌هایش کنارِ چشمه‌ها در سراسرِ کردستان برپاست و کردهای هر آیینی یاری‌اش را می‌جویند. از این نظر یکی از چهره‌های بزرگ و مشترکِ تخیلِ عامیانهٔ کردی است که از مرزهای میانِ ادیان می‌گذرد و کردها را در دلبستگیِ دینیِ مشترک به مردِ سبزِ همیشه‌زندهٔ آب‌ها متحد می‌کند. بااین‌حال منحصراً کردی نیست؛ چهرهٔ خضر، مردِ سبزِ همیشه‌زنده و یاریگر، در سراسرِ منطقه، در میانِ مردمان و آیین‌های بسیار، حرمت دارد و خدر نبیِ کردی صورتِ محبوبی از این چهرهٔ به‌گستردگی مشترک است. چارچوبِ صادقانه آن است که او را چهره‌ای عزیز و محوری در باورهای عامیانهٔ کردی معرفی کنیم، ریشه‌دار در جهانِ کردی و آب‌هایش، و هم‌زمان بشناسیم که به باورهای عامیانهٔ گسترده‌ترِ منطقه نیز تعلق دارد که با دیگر مردمانِ هم‌زیستِ کردها مشترک است. با معرفیِ خدر نبی، قلبِ ملایم و نیک‌خواهِ باورهای عامیانهٔ کردی را گرامی می‌داریم؛ یاریگرِ همیشه‌زندهٔ چشمه‌ها و آب‌ها، چهره‌ای از برکت و امید که در سراسرِ جهانِ کردی عزیز است.
بحث‌ها و برداشت‌های نادرست
آیا خدر نبی منحصراً کردی است؟ خیر. چهرهٔ خضر، مردِ سبزِ همیشه‌زنده و یاریگر، در سراسرِ منطقه، میانِ مردمان و آیین‌های بسیار، حرمت دارد؛ خدر نبیِ کردی صورتِ محبوبی از این چهرهٔ به‌گستردگی مشترک است که در جهانِ کردی و آب‌هایش ریشه‌ای ژرف دارد، اما منحصر به آن نیست. چارچوبِ صادقانه آن است که او را چهره‌ای محوری در باورهای عامیانهٔ کردی عزیز بداریم و هم‌زمان جایگاهش را در باورهای عامیانهٔ گسترده‌ترِ منطقه بشناسیم. او در میانِ ایزدیان و علویانِ کرد نیز گرامی داشته می‌شود؛ چهره‌ای مشترک در میانِ آیین‌ها.
آیا خدر همان ایلیا، الیاس یا گئورگِ قدیس است؟ در سراسرِ منطقه، خدر به‌طورِ گسترده با این چهره‌ها همسان انگاشته می‌شود؛ با ایلیای پیامبر و الیاس که مانندِ خدر همیشه‌زنده دانسته می‌شوند و با گئورگِ قدیس، قدیسِ اژدهاکش. این همسان‌انگاری‌ها بازتابِ آن‌اند که چهرهٔ مردِ سبزِ همیشه‌زنده و یاریگر زیرِ نام‌های بسیار و در سنت‌های گوناگون شناخته شده است. معنایش این نیست که این چهره‌ها به‌سادگی یکی‌اند، بلکه مردمانِ منطقه از دیرباز قرابتی میانِ این یاریگرانِ همیشه‌زنده شناخته و با هم گرامی‌شان داشته‌اند. این نسبت، نسبتِ همسان‌انگاری و قرابت در میانِ سنت‌هاست که از ویژگی‌های باورهای عامیانهٔ مشترکِ منطقه است.
آیا خدر نبی خدایی کردی است؟ خیر. خدر نبی خدا نیست، بلکه روحِ یاریگرِ جاودان و چهره‌ای پیامبرگونه در باورهای عامیانه است؛ خدمتگزار و یاریگری همیشه‌زنده در چارچوبِ آیین‌های یکتاپرستِ کردها، نه یک خدا. دلبستگیِ دینی به او، طلبِ یاری و برکت از یاریگری مقدس و همیشه‌زنده است که در چارچوبِ آیین‌ها حرمت دارد و همچون خدا پرستیده نمی‌شود. بهتر است او را مردِ سبزِ جاودان و یاریگرِ آب‌ها، چهره‌ای محبوب در باورهای عامیانه، بدانیم، نه موجودی الهی.
موضوعات مرتبط
پری‌ها: ارواحِ پری‌گونِ فرهنگِ عامهٔ کردی و ایرانی‌تبار
شاهماران: ملکهٔ دانای مارها در فرهنگِ عامهٔ کردی
دیوها: موجوداتِ اهریمنیِ اسطوره‌های ایرانی‌تبار
شیخ عدی: قدیسِ بزرگِ آیینِ ایزدی
طاووس ملک: فرشتهٔ طاووسِ آیینِ ایزدی
سیمرغ: پرندهٔ بزرگِ اساطیریِ افسانه‌های ایرانی‌تبار
نوروز: جشنِ بزرگِ جهانِ کردی
افسانهٔ سلیمان و جن‌ها: روایتی اساطیری از خاستگاهِ کردها
پرسش‌های متداول
خدر نبی کیست؟
خدر نبی که در جهانِ گسترده‌تر به خضر شناخته می‌شود، مردِ سبزِ جاودانِ باورهای عامیانهٔ کردی است؛ روحِ همیشه‌زندهٔ زمین و آب و چهره‌ای پیامبرگونه که درونِ چشمه‌ها و آب‌های ژرف یا کنارشان سکونت دارد و در صورت‌های گوناگون میانِ مردم پدیدار می‌شود تا آرزوهایشان را برآورد و در نیاز یاری‌شان کند. نامش عموماً به معنای سبزفام دانسته می‌شود و با سبزی، آب و زندگی پیوند دارد.
چرا خدر نبی جاودان است؟
در سنت، خدر نبی همیشه‌زنده است، زیرا آبِ حیات، چشمهٔ حیات، را یافت و از آن نوشید؛ آبِ شگفت‌انگیزی که زندگیِ بی‌پایان می‌بخشد. با نوشیدنِ آن نامیرا شد و ازاین‌رو چهره‌ای از گذشتهٔ دور نیست، بلکه حضوری همیشه‌زنده است که هنوز در چشمه‌ها و آب‌ها سکونت دارد و هنوز برای یاریِ مردم در میانشان پدیدار می‌شود.
خدر نبی چگونه به مردم یاری می‌رساند؟
خدر نبی یاریگری است که با فراخواندن می‌آید. کسانی که او را می‌خوانند یا نیازمندند، ممکن است او را ببینند که اغلب ناشناخته، به هیئتِ غریبه یا مسافر پدیدار می‌شود تا آرزوهایشان را برآورد، از خطر نجاتشان دهد، بیماران را شفا بخشد یا برکت بیاورد. داستان‌های عامیانهٔ بسیاری از پدیدارشدنِ بی‌انتظارِ او در لحظهٔ نیاز، یاریِ درمانده و سپس ناپدیدشدنش می‌گویند که تنها پس از آن هویتش در مقامِ مردِ سبزِ همیشه‌زنده آشکار می‌شود.
چرا زیارتگاه‌های او کنارِ چشمه‌هاست؟
خدر نبی مردِ سبزِ آب‌های زندگی‌بخش است و در چشمه‌ها، آب‌های زنده‌ای که از زمین می‌جوشند، حضورش به‌ویژه حس می‌شود. در سراسرِ کردستان، زیارتگاه‌هایش کنارِ چشمه‌های طبیعی و آب‌های آرام برپاست، مکان‌های زیارت و نیایش که مردم در آن‌ها برای طلبِ یاریِ او و دریافتِ برکتش می‌آیند. آمدن به چشمه در تخیلِ عامیانه، نزدیک‌شدن به خدر است.
آیا همهٔ کردها به خدر نبی حرمت می‌نهند؟
خدر نبی در میانِ آیین‌های کردها حرمت دارد؛ نزدِ کردهای مسلمان در مقامِ خدر یا خضر، نزدِ ایزدیان در پیوند با جشنِ خدر الیاس و نزدِ علویانِ کرد در مقامِ خیزیر. اینکه همان چهرهٔ محبوب در میانِ آیین‌های گوناگون گرامی داشته می‌شود، بازتابِ ریشه‌های ژرفِ او در باورهای عامیانهٔ مشترکِ مردمِ کرد، در زیر و فراتر از مرزهای ادیانِ رسمی، است. او یکی از چهره‌های بزرگ و مشترکِ جهانِ کردی است.
آیا خدر همان ایلیا یا گئورگِ قدیس است؟
در سراسرِ منطقه، خدر به‌طورِ گسترده با ایلیای پیامبر و الیاس، که مانندِ خدر همیشه‌زنده دانسته می‌شوند، و با گئورگِ قدیس، قدیسِ اژدهاکش، همسان انگاشته می‌شود. این همسان‌انگاری‌ها بازتابِ آن‌اند که چهرهٔ مردِ سبزِ همیشه‌زنده و یاریگر زیرِ نام‌های بسیار و در سنت‌های گوناگونِ مردمانِ منطقه شناخته شده است. این‌ها قرابتی میانِ این یاریگرانِ همیشه‌زنده را بازمی‌تابانند که در میانِ آیین‌ها با هم گرامی داشته می‌شوند.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
آیینِ فرشتگان (خدر در باورِ کردی) ـ کردستانیکا
علوی‌گریِ کردی (خیزیر) ـ ویکی‌پدیا