Destpêk
Akre (bi kurdî: Akrê; bi erebî: Eqra) bajarekî kevnar ê kurdî ye ku li palên çiyayekî li Parêzgeha Dihokê, li herêma Behdînanê ya Kurdistana Iraqê hatiye avakirin. Malên wê yên kevirî li palê bi terasan li jor geliyekî teng bilind dibin — lê Akrê li seranserê cîhana kurdî berî her tiştî bi yekê navdar e: Newroz.
Her biharê Akrê mazûvaniya tiştê ku bi berfirehî mezintirîn pîrozbahiya Newrozê li Kurdistanê tê gotin dike, dema bi hezaran kes bi şev meşaleyên pêketî ber bi çiyê ve hildigirin û tevahî pala çiyê dikin çemekî agir. Ev nasandin li bajar, wê cejnê û wateya ku ew ji bo kurdên her derê hilgirtî dinêre.
Xalên Sereke
• Akre (bi kurdî: Akrê; bi erebî: Eqra) bajarekî kurdî li Parêzgeha Dihokê, li herêma Behdînanê ya Kurdistana Iraqê ye.
• Ew bi mazûvaniya mezintirîn û heybetdartirîn pîrozbahiya Newrozê li Kurdistanê navdar e.
• Di şeva Newrozê de bi hezaran kes meşaleyên pêketî ber bi çiyê ve hildigirin û şelala navdar a agir pêk tînin.
• Cejn bi efsaneya Kawayê Hesinkar, mîtosa rizgariya kurdî, ve girêdayî ye.
• Akrê bajarekî kevnar ê pala çiyê ye ku carekê komelên cihû û xiristiyan jî hebûn.
Agahiyên Kurt
Nav (bi kurdî): Akrê
Navê erebî: Eqra
Welat / Herêm: Iraq (Başûr / Herêma Kurdistanê)
Parêzgeh: Dihok
Herêm: Badinan (Behdînan)
Cih: Li palên çiyayekî hatiye avakirin
Gel: Piraniya kurd
Bi vê navdar e: Mezintirîn pîrozbahiya Newrozê li Kurdistanê
Naverok
Paytexta Newrozê ya Kurdistanê
Akrê li Ku ye?
Akrê li herêma Behdînanê ya Kurdistana Iraqê, li Parêzgeha Dihokê, li bakurê rojhilatê bajarê Dihokê û ne dûr ji bajarê çiyayî Amêdiyê ye. Bajarê kevn bi heybet li aliyê çiyayekî hatiye avakirin, malên wê bi tebeqeyan li palê li jor geliyekî bilind dibin — cihek ku dibe şanoya xwezayî ya vekirî ji bo cejna wê ya navdar.
Navçeya dorê welatê çiya û geliyan ê taybet ê Behdînanê ye, bi dîrokeke dirêj a niştecihbûnê ku heta demên kevnar ên pir dûr vedigere.
Paytexta Newrozê ya Kurdistanê
Navûdengê Akrê li ser Newrozê ava ye, sersala kurdî û firehtir a îranî ku di 20–21ê Adarê de tê pîrozkirin. Herçend Newroz li seranserê Kurdistanê tê pîrozkirin, tu cih wek Akrê wê pêk nayîne. Di êvara berî cejnê de bi hezaran kes bi meşaleyên pêketî derdikevin çiyayê li jor bajêr, heta tevahî pala çiyê bi çemekî hereketê yê agir dibiriqe, dehhezaran temaşevan lê dinêrin û bi agirbaziyê tê tacdar kirin. Wêneyên çiyayê Akrê yê dişewite bûne hin ji sembolên herî hêsan tê naskirin ên pîrozbahiya neteweyî ya kurdî li her derê cîhanê.
Kawa û Wateya Agir
Agirên Newrozê ne tenê cejnî ne — ew wateyeke kûr hilgirtine. Di kevneşopiya kurdî de Newroz efsaneya Kawayê Hesinkar bi bîr tîne, ku rabû zalim Zehak hilweşîne û agirê mezin li çiyayan pê xist da nîşan bide gel azad e. Ji ber vê yekê ji bo kurdan Newroz cejna rizgarî û nûbûnê ye, û çiyayê Akrê yê bi meşaleyan ronahîkirî bihêztirîn derbirîna wê ya zindî ye — piştrastkirineke salane ya nasname û azadiyê.
Bajarekî Çiyayî yê Kevnar
Gelek berî ku ew bibe paytexta Newrozê, Akrê bajarekî kevn û pirtebeqe bû. Pala wê bi mal û şikeftên kevn dagirtî ye, û bi sedsalan ew ne tenê cihê kurdên misilman lê komelên cihû û xiristiyan jî bû, ku heta aloziyên mezin ên sedsala bîstem li taxên wê dijiyan. Ew Akrêya kevintir û tevlîhev bi piranî derbas bûye, lê bajarê wê yê kevnar ê kevirî maye, wek bi nifşan ber bi çiyê ve bilind dibe.
Akrêya Îro
Îro Akrê bajarekî kurdî ye ku her biharê bi temamî derdikeve holê, dema serdanvan ji seranserê Herêma Kurdistanê û derveyî wê tên da şahidiya Newroza wê bikin. Di salê yên mayî de ew bajarekî aram ê çiyayî yê Behdînanê ye, lê navê wê di xeyala kurdî de wek cihê ku her Adarê çiya bixwe ji bo pîrozbahiya sebatê gelê xwe tê pêxistin hatiye diyarkirin.
Demrêz
Kevnarî — Akrê wek bajarekî pala çiyê li çiyayên Behdînanê tê damezrandin.
Serdema osmanî — Bajar cihê kurdên misilman li gel komelên cihû û xiristiyan e.
Nîvê sedsala 20em — Komela cihû ya Akrê di koça cihûyên Iraqê de derdikeve.
Ji 1991 û pê ve — Di bin xweseriya kurdî de Newroza Akrê mezin dibe û dibe pîrozbahiyeke mezin a neteweyî.
Îro — Akrê mazûvaniya mezintirîn cejna Newrozê li Kurdistanê dike, dehhezaran kesan dikişîne.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Akrê çima navdar e?
Akrê bi mazûvaniya mezintirîn pîrozbahiya Newrozê li Kurdistanê navdar e, dema bi hezaran kes meşaleyên pêketî hildigirin çiyayê li jor bajêr.
Navê kurdî yê Akre çi ye?
Bi kurdî bajar Akrê tê gotin; bi erebî ew Eqra ye.
Newroz li Akrê kengî tê pîrozkirin?
Newroz di 20–21ê Adarê de tê pîrozkirin; li Akrê meşa mezin a meşaleyan di êvara berî sersalê de pêk tê.
Newroz çi bi bîr tîne?
Di kevneşopiya kurdî de Newroz efsaneya Kawayê Hesinkar bi bîr tîne, ku zalim Zehak hilweşand û agir pê xistin da azadiyê ragihîne — ku wê dike cejna rizgarî û nûbûnê.
Kes, Cih û Mijarên Têkildar
Newroz · Kawayê Hesinkar · Behdînan · Dihok · Amêdî · Başûr (Kurdistana Iraqê).