Gilûl: Herîseya Kurdî ya mast û birincê ku rojê dest pê dike
Gilûl herîseya taştê ya Kurdî ye ji birinca ku di mastê de tê pijandin: germ, kremî, bi tirşiyeke nerm û yekem tiştê sibê tê xwarin. Ew xwarineke bingehîn a malan li seranserê Kurdistanê ye; taştiya ku zarokên Kurd berî dibistanê û karkerên Kurd berî zeviyan dixwin. Li cihê ku çiçma herîseya têrker a goşt û genimê ji Hewlêrê ye, gilûl herîseyeke nerm a berhemên şîr û birincê ji pêjgeha malê ye. Ew ji heman kevneşopiya bêavêtinê ya şîr û berhemên wî ya berbesel, dokliw û ava mast e; mast li vir madeya pijandinê bixwe ye, ji bilî madeya tama zêdekirî. Vê rêzenivîsê xwarina Kurdî ji qehweya destpêkê heta kompota dawî belge kiriye. Gilûl valahiya tenê ya mayî tijî dike: taştê. Roja Kurdî bi nan, penîr û çayê dest pê dike; û li gelek malan bi kaseyek gilûlê. Ew bêdengtirîn xwarina vê rêzenivîsê ye û ew e ku herî pir derdikeve.
Xalên sereke
• Birinc di mastê de tê pijandin heta stûr û kremî dibe — herîseya taştê ya germ, tirş û nerm
• Xwarineke bingehîn a taştê li malên Kurdan — hevtaya sibê ya xwarina avî ya êvarê
• Beşek ji kevneşopiya bêavêtinê ya şîr û berhemên wî: mast wek madeya pijandinê, ji bilî madeya tama zêdekirî
• Valahiya taştê di vê rêzenivîsê de tijî dike — roja Kurdî bi gilûlê dest pê dike
Agahiyên kurt
Navê Kurdî: Gilûl (گلول) — herîseya taştê ya mast û birincê
Cûre: Herîseya taştê — birinc di mastê de tê pijandin
Pêkhate: Mast, birinc, av, xwê, nivişk — carinan di dawiyê de pûnga hişk lê tê kirin
Xwarina rojê: Taştê — berî dibistanê, berî zeviyan, berî destpêka rojê tê xwarin
Amadekirina kevneşopî
Birinc tê şûştin û bi kurtî di avê de dimîne. Mast di qazanekê de bi avê tenik dibe û bi nermî tê kelandin; berdewam tê têkelkirin da ku neqelişe. Birinc lê tê kirin û qazan li ser agirê herî nizm bîst heta sî deqeyan tê pijandin, carinan tê têkelkirin, heta birinc nerm dibe û têkelî stûr dibe û dibe herîseyeke kremî. Xwê lê tê kirin. Di dawiyê de parçeyek nivişk ji bo dewlemendiya tamê tê têkelkirin. Hin malbat di dawiyê de hinek pûnga hişk lê dikin, ku tazebûna tamê ya nebatan dide herîseya germ û tirş. Gilûl divê bi qasî ku bi kevçiyê bê xwarin stûr be, lê bi qasî ku bê rijandin tenik be. Di kaseyan de germ tê pêşkêşkirin, bi nanê li kêleka wê ji bo banêkirinê. Pêkhate di navbera şorba û herîseyê de ye: danên birincê nerm û werimî ne, mast hemû tişt bi tirşiyeke nerm dipêçe. Ew sade, erzan û pir aramker e; germiya yekem a sibeke Kurdî.
Roja Kurdî, temamkirî
Bi gilûlê, vê rêzenivîsê niha rojeke tam a xwarina Kurdî belge dike. Taştê: gilûl (herîseya mast û birincê), nan, penîr û çay. Qehweya sibê: qehweya kezwanê. Nîvro: nan bi xwarina avî (tirşik, taskababi, şekalok) li ser birinca sor. Piştî nîvro: çay bi kulicha an helvayê. Êvar: şahiya dolma an kebabê, bi cacîka li kêleka wê. Dawî: xoşav an ava kişmîş. Piştre dîsa çay. Şêstûsê nivîsar û xwendevanek niha dikare ji dema şiyarbûnê heta dema razanê wek Kurdekî bixwe. Gilûl destpêk e. Xoşav dawî ye. Hemû tiştên din di navberê de ne.
Pirsên pir tên pirsîn
Gilûl çi ye?
Gilûl herîseya taştê ya Kurdî ye ji birinca ku di mastê de tê pijandin heta stûr û kremî dibe. Ew germ e, bi tirşiyeke nerm e û bi gelemperî di dawiyê de nivişk û carinan pûnga hişk lê tê kirin. Ew xwarineke bingehîn a malan e ku sibê berî dibistan an karê tê xwarin û ji heman kevneşopiya şîr û berhemên wî ya berbesel (herîseya mast û dan) û dokliw (şorbaya mastê) ye.
Gilûl ji berbesel çawa cuda ye?
Berbesel wek dan genimê şikestî an savar bi kar tîne û zêdetir xwarineke gundî û çiyayî ye. Gilûl birinc bi kar tîne û herîseya taştê ya nermtir û bajarîtir e. Her du dan di mastê de dipijînin, lê berbesel girantir û gundîtir e, dema gilûl siviktir e û bi piranî xwarina sibê ye. Ew du şaxên heman hestê Kurdî nûnertî dikin: mast wek madeya pijandinê.
Gilûl kengî tê xwarin?
Gilûl xwarina taştê ye, yekem tiştê sibê tê xwarin. Li malên Kurdan ew li kêleka nan, penîr, zeytûn û çayê germ tê pêşkêşkirin. Ew destpêkeke nerm û germker ji rojê re peyda dike. Her wiha carinan wek xwarineke sivik a êvarê an wek xwarina nexweşan tê pêşkêşkirin, ji ber ku mast û birinc hêsan tên hezmkirin.
Encam
Gilûl nivîsara şêstûsêyemîn a vê rêzenivîsê ye û taştiya yekem e. Şêstûsê xwarin û xwendevanek niha dikare malbateke Kurd ji sibê heta şevê bişopîne: gilûl li ber sibê, nan û penîr di nîva sibê de, xwarina avî û birinc di nîvro de, çay û şîrînî piştî nîvro, şahiya xwarinê di êvarê de û xoşav berî razanê. Rêzenivîs êdî lîsteyeke xwarinan nîne. Ew rojek e. Gilûl destpêka wê rojê ye: mastê germ, birinca nerm, hinek pûnga hişk û fincana yekem a çayê. Bêdengtirîn xwarina rêzenivîsê. Ew a ku herî pir derdikeve. Ew a ku kes li ser nivîsaran nanivîse, heta niha.
Çavkanî û xwendina bêtir
Kurdish-History.com — Dokliw: Şorbaya Kurdî ya mastê (mast wek madeya pijandinê, forma şorbayê)
Kurdish-History.com — Xoşav: Kompota Kurdî ya fêkiyên hişk (xwarina dawî — gilûl ya destpêkê ye)