Xoşav: Kompota Kurdî ya fêkiyên hişk ku her şahiya xwarinê bi dawî dike
Xoşav kompota sar a Kurdî ye ji qeysiyên hişk, hêjîr, alikên hişk û kişmîşê ku di şerbeta hêlê de hêdî tên kelandin, tên sarkirin û piştî xwarinên giran tên pêşkêşkirin. Ew vexwarina şîrînî ye ku şahiya xwarina Kurdî bi dawî dike. Piştî biryanî û meqlûbî, piştî tirşik û taskababi, piştî kuki û şexmahşî, xoşav sar û bîhnxweş tê; nîşana bi bêhna hêlê ku xwarin diqede û çay tê. Ew ne bi temamî vexwarin e û ne bi temamî şîrînî ye. Ew her du ye: fêkî di şerbetê de, bi kevçiyê ji kaseyê tê xwarin, şîrîniya wê giraniya hemû tiştên berî xwe hêsan dike. Xoşav bi tevahî ji fêkiyên parastî tê çêkirin: heman qeysiyên di ber rojê de hişkkirî ku di kaysefe de hatine belgekirin, heman kişmîşê ku di biryanî de heye, heman hêjîr û alikên hişk ku malbatên Kurd her havîn hişk dikin û diparêzin. Ew kevneşopiya parastina fêkiyan di forma xwe ya herî nazik de ye; xwarina bi dawîkirinê ye, ji bilî xwarina mayînê. Dawiya şîrîn.
Xalên sereke
• Kompota sar a qeysiyên hişk, hêjîr, alikên hişk û kişmîşê ku di şerbeta hêlê de hêdî tên kelandin
• Piştî xwarinên giran ên goştê sar tê pêşkêşkirin — xwarina dawî ya şahiya xwarina Kurdî
• Bi tevahî ji fêkiyên parastî tê çêkirin — heman kevneşopiya hişkkirinê ku di kaysefe û pelûl de hatiye belgekirin
• Ne bi temamî vexwarin e, ne bi temamî şîrînî ye — kategoriyeke taybet a xwarina Kurdî ku hevtaya wê ya Rojavayî nîne
Agahiyên kurt
Navê Kurdî: Xoşav (خۆشاڤ) — kompota fêkiyên hişk
Cûre: Vexwarina şîrînî ya sar — kompota fêkiyan di şerbeta hêlê de
Pêkhate: Qeysiyên hişk, hêjîr, alikên hişk, kişmîş, şekir, av, hêl, ava gulê (li gorî xwestinê)
Pêşkêşkirin: Sar, piştî xwarinên giran ên goştê — xwarina dawî berî çayê
Amadekirina kevneşopî
Qeysiyên hişk, hêjîrên hişk, alikên hişk û kişmîş di qazanekê de bi av û şekir tên danîn. Qalikên hêlê tên pelçiqandin û lê tên kirin. Têkelî bi nermî tê kelandin û bîst heta sî deqeyan tê pijandin, heta fêkiyên hişk nerm dibin û werimî dibin; av ji şekirên fêkiyan rengê kehrîbarî yê kûr digire. Hin malbat ji bo bêhnê di dawiyê de hinek ava gulê lê dikin. Kompot ji agir tê rakirin û tê hiştin bi tevahî sar bibe; divê sar bê pêşkêşkirin. Fêkî di goleke şerbeta bîhnxweş û kehrîbarî de rûniştine. Her kevçiyek fêkiyeke cuda dihewîne: tirşiya qeysiyê, şîrîniya hêjîrê, kûrahiya alikê hişk, tazebûna kişmîşê. Hêl hemûyan bi hev ve girê dide. Xoşav di kaseyên biçûk de tê pêşkêşkirin û hêdî hêdî bi kevçiyê tê xwarin, di navbera xwarina dawî ya şor û stîkana yekem a çayê de.
Xwarina dawî
Xwarinên Kurdî avahiyeke ku vê rêzenivîsê bi awayekî nerasterast belge kiriye, hene. Çay dest pê dike. Nan û penîr destpêkê dikin. Xwarina avî an kebab têr dike. Birinca sor hevaltiyê dike. Û xoşav bi dawî dike. Ew paqijkerê tamê li dev, alîkarê hezmê û dawiya şîrîn di yekê de ye. Sariya kompotê piştî germiya xwarina avî. Şîrîniya fêkiyan piştî tirşiya simaqê. Bêhna hêlê piştî dûmana tanûrê. Xoşav ramaneke piştre nîne; ew hêmaneke avahiyî ya şahiya xwarina Kurdî ye, bi qasî nanê destpêkê pêwîst e. Piştî şêst nivîsaran di vê rêzenivîsê de, xoşav xwarina ku hemû xwarinên berê ava dikirin, temam dike.
Pirsên pir tên pirsîn
Xoşav çi ye?
Xoşav kompota sar a Kurdî ye ji qeysiyên hişk, hêjîr, alikên hişk û kişmîşê ku di şerbeta hêlê de hêdî tên kelandin. Ew ne bi temamî vexwarin e û ne bi temamî şîrînî ye; kategoriyeke taybet a xwarina Kurdî digire. Ew piştî xwarinên giran ên goştê sar tê pêşkêşkirin, wek xwarina dawî berî çayê, bi armanca paqijkirina tamê li dev û alîkariya hezmê.
Xoşav kengî tê pêşkêşkirin?
Xoşav xwarina dawî ya şahiya xwarina Kurdî ye. Ew piştî xwarinên sereke yên avî, birinc, kebab an dolmayê sar tê pêşkêşkirin. Ew di navbera xwarina dawî ya şor û stîkana yekem a çayê de tê. Sariya wê û şîrîniya wê piştî xwarinên dewlemend, germ û goştî cûdahiyekê peyda dikin. Her wiha li fitarên Remezanê û xwarinên şahiyê tê pêşkêşkirin.
Di xoşavê de kîjan fêkiyên hişk tên bikaranîn?
Xoşava klasîk çar fêkiyên hişk bi kar tîne: qeysî, hêjîr, alikên hişk û kişmîş. Hemû ji berhevkirina havînê ji aliyê malbatên Kurd ve di ber rojê de tên hişkkirin û parastin. Her yek tameke cuda dide: qeysî tirşiyê didin, hêjîr şîrîniyê didin, alikên hişk kûrahiyê didin û kişmîş tazebûna tamê dide. Şerbeta hêlê wan bi hev ve girê dide. Hin malbat ji bo bêhna zêdetir ava gulê lê dikin.
Encam
Xoşav nivîsara şêstemîn a vê rêzenivîsê ye û ew e ku xwarinê bi dawî dike. Şêst xwarin — ji qehweya kezwanê (fincana yekem a qehweyê) heta birinca sor (birinca di bin xwarina avî de) heta xoşav (fêkiyên sar ên ku şahiyê bi dawî dikin) — û di dawiyê de sifreyeke Kurdî hatiye danîn. Ne temam e: hîn nodûyek babet di pakêta lêkolînê de mane. Lê hatiye danîn. Kesek ku van şêst nivîsaran dixwîne, dikare li sifreyeke Kurdî rûne û her xwarinê fêm bike, ji nanê ku dest pê dike heta kompota ku bi dawî dike. Xoşav nîşana ku xwarin qediyaye û sohbet dest pê dike, ye. Hêla di şerbetê de heman hêla di çaya piştre de ye. Xwarinên Kurdî ji nişka ve bi dawî nabin. Ew hêdî diherikin: ji xwarinê ber bi vexwarinê ve, ji şîrîniyê ber bi germiyê ve, ji sifreyê ber bi êvarê ve.
Çavkanî û xwendina bêtir
Kurdish-History.com — Kaysefe: Şîrîniya Kurdî ya qeysiyên hişk (heman qeysiyên hişk, forma şîrîniyê)
Kurdish-History.com — Pelûl: Palûdeya Kurdî ya şîra tiriyê (heman kevneşopiya parastina fêkiyan)
Kurdish-History.com — Qehweya Kezwanê: Qehweya Kurdî (xwarina destpêkê — xoşav ya dawî ye)