Destpêk
Xatûna Rezbar (herwiha Dayerak Rezbar) yekane jina di nav Heft Ten de ye, heft hebûnên pîroz ên ola yarsanî (Ehlê Heq), û diya rêzgirtî ya Sultan Sahak, damezrînerê olê, ye. Di komeke heft hebûnên xwedayî de ku hemû yên din mêr in, ew bi serê xwe wek rûyê jinî yê pîroziyê radiweste.
Çîroka wê yek ji mijarên herî balkêş ên ola kurdî hilgirtiye: zayîna Sultan Sahak ji diyeke bakîre bi rêya dendikek hinarê. Hem wek hebûneke xwedayî ya bi serê xwe û hem wek diya ku Cewherê Xwedayî bi rêya wê ket cîhanê, Xatûna Rezbar di kevneşopiya yarsanî de cihekî bi hurmeteke şaz digire.
Naverok
Yekane Jina di nav Heft Hebûnan de
Zayîna Sultan Sahak ji Diyeke Bakîre
Xatûna Rezbar Kî Ye?
Xatûna Rezbar kesayetiyeke pîroz a yarsanî ye ku wek yekane endama jin a Heft Ten, heft hebûnên xwedayî yên olê, û wek diya Sultan Sahak tê rêzgirtin. Li gor kevneşopiya yarsanî, ew jineke kurd ji eşîra Caf bû ku bi mucîzeyê bi Sultan Sahak ducanî bû. Wek diya xwedayî tê rêzgirtin ku derketina sereke ya Xwedê bi rêya wê hat cîhanê.
Xalên Sereke
Xatûna Rezbar yekane hebûna jin a di nav Heft Ten, heft hebûnên pîroz ên Yarsanîtiyê, de ye.
Ew wek diya Sultan Sahak, damezrînerê olê, tê rêzgirtin.
Kevneşopî dibêje ku ew bi mucîzeyê, wek bakîre, ji dendikek hinarê bi wî ducanî bû.
Li gor kevneşopiyê, ew jineke kurd ji eşîra Caf bû.
Ew di olên herêmê de kesayetiyeke xwedayî ya jinî ya şaz û girîng e.
Agahiyên Kurt
Nav: Xatûna Rezbar (herwiha Dayerak Rezbar, Khatun-e Razbar / Khatun-e Rezbar)
Kevneşopî: Yarsanîtî (Ehlê Heq / Kakaî)
Rol: Yekane hebûna jin a Heft Ten, heft hebûnên pîroz
Bi vê tê naskirin: Diya Sultan Sahak, damezrînerê Yarsanîtiyê
Paşxane: Jineke kurd ji eşîra Caf, keça Hesen Beg
Ducanîbûn: Ducanîbûneke bakîre, ji dendikek hinarê ku çûkekê xist
Roj: Di nav Heft Hebûnan de bi Şemiyê ve girêdayî ye
Girîngî: Kesayetiyeke xwedayî ya jinî ya şaz di olên herêmê de
Wekheviyên zanyarî: Bi zayîna Saoşyant ê zerdeştî û Îsa ji diyên bakîre re tê berawirdkirin
Şahidiya kevneşopiyê: Di navenda kevneşopiya pîroz a yarsanî û Kelamê Serencam de ye (ji devkî ber bi nivîskî ve)
Yekane Jina di nav Heft Hebûnan de
Di nav Heft Ten de, heft hebûnên pîroz ên ku li gor baweriya yarsanî cîhanê birêve dibin, Xatûna Rezbar yekane jin e. Şeş hebûnên din, ji Sultan Sahak bixwe heta Pîr Binyamîn, Pîr Mûsî û Baba Yadgar, mêr in; tenê ew jinîtiyê di nav koma heft hebûnên xwedayî de temsîl dike. Di pergala kevneşopî de ku ji bo her yek ji Heft Hebûnan rojeke hefteyê diyar dike, ew bi Şemiyê ve girêdayî ye.
Wek yek ji Heft Hebûnan, ew tenê diya mirovekî pîroz nîne; ew bi serê xwe hebûneke xwedayî ye û di birêvebirina cîhana hundirîn û veşartî de beşdar e, ku di bin cîhana xuya de ye. Hebûna wê aliyekî jinî dide dîtina yarsanî ya xwedayî, ku di nav olên herêmê de ne pir asayî ye.
Zayîna Sultan Sahak ji Diyeke Bakîre
Xatûna Rezbar herî zêde bi zayîna mucîzewî ya kurê xwe, Sultan Sahak, tê naskirin. Li gor kevneşopiya yarsanî, ew jineke kurd a ciwan ji eşîra Caf bû. Dema di bin dareke hinarê de di xew de bû, çûkek li meyweyê li jora wê nik da û dendikek tenê ket devê wê yê vekirî. Ew ji wî dendikî ducanî bû û bi vî awayî Sultan Sahak ji diyeke bakîre, bê ku wê têkiliyeke cinsî jiyabe, hat dinyayê.
Kevneşopî bi eşkereyî vê yekê bi zayîna Îsa ji diyeke bakîre re berawird dike. Hinar, ew sembola kevnar a berhemdarî û jiyanê, çirûska xwedayî tîne cîhanê. Bi vê ducanîbûna mucîzewî, Xatûna Rezbar dibe cihê ku Cewherê Xwedayî di damezrînerê olê de bi rêya wê laş digire.
Diyeke Xwedayî
Çavkaniyên yarsanî di hûrguliyên jiyana wê de ji hev cuda ne. Hin dibêjin ku wê tevahiya jiyana xwe bê zewac û bê têkiliya cinsî derbas kir, ku bi mucîzeya zayîna ji diyeke bakîre re guncaw e. Yên din dibêjin ku ew zewicîbû û navê mêrê wê di hin vegotinan de Şêx Îsa, ji nesebeke olî ya kurdî, an seyîdekî ereb tê dayîn. Kevneşopî li ser pîroziya wê û rola wê wek diya derketina sereke ya Xwedê li hev dikin.
Li seranserê cîhana yarsanî hurmeta wê tê girtin û bîra wê di kevneşopiya pîroz û muzîka olê de tê rêzgirtin. Wek diya xwedayî, ew di dilsoziya yarsanî de cihekî nazik û bilind digire: jina ku pîrozî bi rêya wê ket serdema heyî.
Wekheviyên Kevnar
Mijara diyeke bakîre ya ku zarokekî xwedayî tîne dinyayê Xatûna Rezbar bi hin ji kevntirîn herikînên olî yên cîhana îranî ve girê dide. Zanyar dengvedaneke balkêş a Saoşyant ê zerdeştî nîşan didin: rizgarkerê ku hatina wî tê hêvîkirin û tê gotin ku dê ji diyeke bakîre bê dinyayê. Ew jin di gola ku tovê parastî yê Zerdeşt di xwe de digire de xwe dişo. Dengvedanên baweriya mîtrayî jî hene. Wekheviya bi zayîna xiristiyanî ya ji diyeke bakîre re zelal e, lê kevneşopiya yarsanî Xatûna Rezbar ji Meryema Pak cuda dihêle, ku carinan bi çewtî bi wê re yek tê dîtin.
Sembolîzm
Xatûna Rezbar pîroziya jinîtiyê û dayîkbûnê di kevneşopiyeke ku kesayetiyên wê yên xwedayî yên din mêr in de temsîl dike. Ducanîbûna wê ya bakîre zayîna Sultan Sahak ji neseba asayî ya mirovan cuda dike û ji destpêka yekem ve wî wek hilgirê xwedayî nîşan dide.
Hinar a di navenda çîroka wê de bixwe bi wateyê dewlemend e: li seranserê Rojhilata Nêzîk a kevnar ew sembola berhemdarî, bereket û jiyanê bû û dendikên wê yên gelek nîşana zayînê bûn. Ku Cewherê Xwedayî bi rêya meyweyeke bi vî rengî û bi rêya jinekê bikeve cîhanê, behsa pîroziyeke di jiyanê bixwe de hatiye hunandin dike.
Nîqaş û Têgihiştinên Çewt
Ma Xatûna Rezbar Meryema Pak e? Na. Her çiqas ducanîbûna wê ya bakîre berawirdkirina bi Meryemê re tîne û hin kes bi çewtî her du yek dîtibin jî, ew kesayetiyeke taybet a ola yarsanî ye: yekane jina Heft Ten û diya Sultan Sahak. Wekhevî mijarên olî yên hevpar nîşan dide, ne nasnameyeke yekane.
Ma ew zewicîbû an bê têkiliya cinsî dijiya? Çavkanî li hev nakin. Hin kevneşopiyên yarsanî dibêjin ku ew di tevahiya jiyana xwe de bê zewac û bê têkiliya cinsî ma, lê yên din zewacekê tomar dikin. Ev nediyarî bi awayekî xwezayî ligel aliyê kevneşopiyê yê mucîzewî û zayîna ji diyeke bakîre cih digire.
Mijarên Têkildar
Sultan Sahak: damezrînerê Yarsanîtiyê, ji Xatûna Rezbar hat dinyayê
Heft Ten: heft hebûnên pîroz, ku ew yekane jina di nav wan de ye
Baba Yadgar: yek ji Heft Hebûnan ê din û ziyareteke mezin a yarsanî
Kelamê Serencam: nivîsara pîroz a yarsanî ku çîroka wê diparêze
Hinar: meyweyê ducanîbûna wê ya mucîzewî
Mezheriyet: teşeyên laşî yên xwedayî di baweriya yarsanî de
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Xatûna Rezbar kî ye?
Xatûna Rezbar yekane hebûna jin a di nav Heft Ten, heft hebûnên pîroz ên ola yarsanî, de ye û diya rêzgirtî ya Sultan Sahak, damezrînerê olê, ye.
Ew çawa bi Sultan Sahak ducanî bû?
Li gor kevneşopiya yarsanî, ew bi mucîzeyê wek bakîre ducanî bû: dema di bin dareke hinarê de di xew de bû, çûkekê dendikek hinarê xist devê wê û ji wê yekê Sultan Sahak hat dinyayê.
Çima Xatûna Rezbar girîng e?
Ew diya xwedayî ye ku derketina sereke ya Xwedê bi rêya wê ket cîhanê. Yekane hebûna jinî ya di nav heft hebûnên pîroz ên Yarsanîtiyê de ye: roleke şaz û bilind.
Ma ew heman Meryema Pak e?
Na. Zayîna ji diyeke bakîre di çîroka wê de berawirdkirina bi Meryemê re tîne û her du carinan bi hev ve tên tevlihevkirin, lê Xatûna Rezbar kesayetiyeke pîroz a yarsanî ya cuda ye, bi çîrok û cihê xwe yê di olê de.
Xatûna Rezbar ji kîjan eşîrê bû?
Kevneşopiya yarsanî wê wek jineke kurd ji eşîra Caf vedibêje; di hin vegotinan de ew keça serekeşîrekî bi navê Hesen Beg e.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Ehlê Heq — Encyclopaedia Iranica