Navên keçên Kurdî

Nav

Koka zimanî û bingeh

Wate / ravekirina li gor çarçoveyê

Achan

Ji navê cihî; ji erdnasîya Kurdî hatiye.

Navekî cihî yê devereke li bakurrojavayê Diyarbekirê li Bakurê Kurdistanê ye.

Ada

Koka Kurdiya Hewramî ada.

Peyveke Hewramî bi wateya dê ye; herwiha dikare wateya mezin an dayînder bi xwe re hilgire.

Adan

Şêweyeke peyvî / kokî ya Kurdî ya bi ax û berhemdariyê ve girêdayî ye.

Axa berhemdar; cihekî bi bibêrî û pirbûnê re girêdayî.

Adar / Adara

Kokeke demsalî / kulîlkî ye; bi Adarok ve girêdayî ye.

Bi Adarok, kulîlkeke destpêka biharê, re girêdayî ye; herwiha bi meha Adarê re têkildar e.

Adema

Ji navê cihî; navê çiya / cihê.

Navekî çiyayê ji herêma Kurdî ya Ermenistanê ye.

Adika

Ji navê cihî; koka navê cihê herêmî.

Navekî cihî ye ku devereke havîngeha Dêrsimê diyar dike.

Aferin

Kokeke peyvî bi bandora Kurdî / Farisî ye ku bi pesn û bextê ve girêdayî ye.

Bi bext, pêbawer an hêjayî pesnê; herwiha bi erêkirin an afirandinê ve girêdayî ye.

Agirîn / Agrine / Agrîn

Koka Kurdî agir («agir»).

Agirîn, dişewite an di pêtê de ye; ji koka Kurdî ya agir hatiye.

Ahang / Aheng

Koka mûzîkî û çandî ya Kurdî / Farisî.

Aheng; herwiha ji bo pîrozkirin, şahî, mûzîk an kombûnên reqsê tê bikaranîn.

Ahin / Ahîn

Koka peyvî ya Kurdiya klasîk.

Zahid, domdar, temam an nehejiyayî.

Ajda / Ajîn / Ajna / Ajwan

Şêweyên mê yên Kurmancî; koka bi mezinbûnê re têkildar.

Navên mê yên Kurdî ne ku bi şitilbûn, mezinbûn an pêşveçûnê re girêdayî ne.

Ala / Alla

Koka Kurdî ala.

Al, ala mezin an ala fermî.

Alal / Alê / Alik / Alîn / Alûs / Alva

Şêweyên mê yên Kurdî; dibe ku şêweyên wesfker / rengî û kulîlkî bin.

Şêweyên mê ne ku gelek caran bi reng, ronahî an bedewiya dikulîlke re girêdayî ne.

Aman / Amanc / Amed

Amanc ji koka peyvî ya Kurdî hatiye; Amed ji navê cihî ye.

Amanc bi wateya hedef an mebest e; Amed navê dîrokî yê Kurdî yê Diyarbekirê ye.

Amez / Amraz

Kokên Kurdî yên lêkerî / navdêrî.

Amez bi wateya hembêzkirinê ye; Amraz bi wateya amûr, wesîle an alav e.

Ara / Aran / Aranak / Aranan

Koma navên cihan; şêweyên kokî yên erdnasî.

Navên bi erdnasîya Kurdî ve girêdayî ne; Aranak çiyayekî li Çewligê ye û Aranan gundekî li nêzîkî Sinê ye.

Araz / Arazoo / Arezu

Kokên navên cihan û xwestek / hêviyê.

Araz Çiyayê Araz diyar dike; Arazoo/Arezu bi wateya xwestek, hêvî an daxwaz e.

Arda / Ardil / Areen / Arêz / Arî / Arîman / Arîn / Ariya / Ariyan

Kokên mîrasa Îranî / Kurdî ya kevn; hin bi agir, esilzadî an nasnameya Aryayî ve girêdayî ne.

Navên bi hêz, agir, esilzadî an mîrasa Aryayî / Medî ve girêdayî ne.

Arhat / Arjen / Artîn

Kokên dîrokî / qehremanî; Artîn bi pêtê ve girêdayî ye.

Navên ku hêz, berxwedêrî an pêtê tînin bîrê; Artîn bi taybetî bi wateya pêtê ye.

Asan / Ase / Asê / Asa / Asha

Şêweyên bi koka Kurdî û Îranî ne; hin bi başbûn an pakiyê ve girêdayî ne.

Şêweyên bi başbûn, pakî an zanayiyê ve girêdayî ne; Asha wateya pakiyê bi xwe re hilgire.

Ashti / Aştî / Aştîxwaz

Koka Kurdî aştî («aştî»).

Aştî; Aştîxwaz bi wateya kesê li aştiyê digere ye.

Aska / Askê

Koka heywanî ya Kurdî.

Xezal an ask.

Asmin

Koka peyvî ya Kurdî ya bi ezman / xwezayê ve girêdayî ye.

Ezman; herwiha ji bo kulîlkeke hov tê bikaranîn.

Aso / Asos / Asus / Aşna / Aşvan

Koka Kurdî aso («asoyê») û şêweyên dîrokî yên têkildar.

Aso bi wateya asoyê ye; şêweyên têkildar bi cih, nasname û dîrokê ve girêdayî ne.

Astan / Asteng

Şêweyên mê / edebî yên Kurdiya klasîk.

Navên mê yên Kurdiya klasîk bi hewayeke edebî ya kevn.

Avan / Avbin / Avbîn / Avdar / Avdel

Koka Kurdî av («av»).

Navên li ser bingehê avê ne; Avdar anîna an hilgirtina avê tîne bîrê, wek kesê kaniyê tîne.

Aveen / Avîn / Evîn

Koka Kurdî evîn/avîn («evîn»).

Evîn, hezkirin an girêdana hestyarî ya kûr.

Avesta / Avêste

Koka nivîsî ya Avestayî / Zerdeştî.

Nivîsên pîroz ên ola Zerdeştî.

Avreng / Avşîn / Avyar / Avzêl / Avzen / Avzer

Koma kokên li ser bingehê avê ji av hatiye.

Navên bi av, çem, tezelî û zindîbûnê ve girêdayî ne.

Awar / Aware / Awat / Awaz

Kokên peyvî yên Kurdî yên ji bo hêvî û dengê.

Awat bi wateya hêvî an daxwaz e; Awaz bi wateya deng, bang an melodî ye.

Awing / Awîng / Awira

Koka peyvî ya Kurdî.

Awîng bi wateya dilopa xunavê ye; kom hewayeke mê ya nerm û nazik bi xwe re hilgire.

Axîn / Axînk

Koka hestyarî ya Kurdî.

Axîn, xemgînî an nalîna kûr.

Aza / Azade / Azadî

Koka Kurdî / Îranî azad («azad»).

Aza bi wateya wêrek e; Azade bi wateya azad e; Azadî bi wateya azadiyê ye.

Azîn / Azrîn / Azû

Koma kokên xemilandin / zêran.

Xemil, xemilandin, zêr an bedewiya xemilandî.

Babouna

Navê botanîk / nebatê.

Beybûn, kulîlka biçûk a spî ya bi navenda zer a ku di destpêka biharê de dikulîlke.

Bada / Bade

Koka navê cihî ya bi Bate ve girêdayî ye.

Navekî bi cihê ve girêdayî ye ku bi Bate, gundekî di navbera Dihok û Zawîtayê de, re têkildar e.

Bafrin / Befrîn / Befraw / Befrî

Koka Kurdî ya bi berf û spîtiyê ve girêdayî ye.

Mîna berfê, wek berfê spî an ava berfê.

Bahar / Behar / Bohar / Bihar

Koka demsalî; bahar a Îranî / Kurdî.

Bihar, demsala vejînê ya piştî zivistanê.

Bahast

Koka peyvî ya wesfker a Kurdî.

Baldar, şiyar an agahdar.

Bahoz

Koka Kurdî ya hewa / xwezayê.

Bahoz, bayê çerxî an tornado.

Bahya

Ji navê cihî; navê çiya / cihê.

Navekî çiyayê ji Kurdistanê ye.

Bajîlan / Balnexşîn

Kokên wesfker ên Kurdî yên bi xemilandinê ve girêdayî ne.

Xemilandî, bi xemil an bi bedewî hatiye xemilandin.

Bakhan

Koka navê cihî û peyvî ya bi baxçeyan ve girêdayî ye.

Baxçe; herwiha bi gundekî li nêzîkî Merîwanê li ser Çiyayê Garanê ve girêdayî ye.

Balen / Belên

Koka peyvî ya Kurdî ya bi sond an hestan ve girêdayî ye.

Peyman, soz, dilgermî an dilsozî.

Banê / Bano

Koka sernavê rêzgirtinê ya mê.

Xanim, jina esilzade an jina rêzgirtî.

Banoura

Navekî dîrokî yê kevnar e; dibe ku ji serdema Sasaniyan maye.

Navekî kevnar e ku koka wî vedigere serdema Sasaniyan.

Barana / Baran / Barav / Barêz / Barîn

Koka hewayê ya Kurdî baran («baran»).

Baran; Baran herwiha sernavê gelek stranên folklorî yên Kurdî ye.

Barzan / Barûve

Koka eşîrî / navê cihî.

Navekî Kurdî yê eşîrî û herêmî ye ku bi cih û rêza malbatî ve bi xurtî girêdayî ye.

Bawan / Baweşen / Baweşîn

Koma kokên Kurdî yên bavûkal / malê.

Mala bavûkalan, xwedî kokbûn an koka malbatî.

Bazê / Baziyan / Bazîn

Koma kokên baz / zêran.

Navên bi bazan, nazikî an xemilandina mîna bazinê ve girêdayî ne.

Bedar / Bêdar

Koka Kurdî ya ji bo şiyarbûnê.

Şiyar, bi çavdêrî an baldar.

Bedew / Bedewcan

Koka wesfker a Kurdî.

Bedew; Bedewcan wateya ruhekî bedew bi xwe re hilgire.

Begî / Begîxan

Koka esilzadî / sernavê rêzgirtinê bi paşgira -xan re.

Xanima esilzade; -xan hesta statûyê an mêtiya esilzade lê zêde dike.

Behêz

Koka Kurdî ya bi wateya hêz / desthilatê.

Bihêz, xurt an bi zor.

Bejîn / Bêjîn / Bejna / Bejnê

Koka Kurdî bejn («bilindahî / laş»).

Laş, bilindahî, avahiya laşî an bejna nazik.

Belalûk / Belar / Belîban / Belîcan / Belqis

Koma kokên botanîk û dîrokî yên tevlihev.

Têkiliyên kulîlkî / kirazî û şêweyên mê yên dîrokî yên kevntir dihewîne.

Bêlîm / Bêmal

Koka pêkhatî ya Kurdî bi bê- («bê»).

Bê mal, bê kok an gerok.

Benav / Benaw / Bênaw

Koka pêkhatî ya Kurdî bi bê- («bê») + nav («nav»).

Bê nav; kesê bê navek an binavkirineke diyarkirî.

Bênaz

Koka pêkhatî bi bandora Kurdî / Farisî.

Bê naz an bê xwenîşandan; di şirînbûnê de bi nermî.

Bendan / Benden / Bendewa / Bendewan

Koka Kurdî ya topografîk / têkildar bi lêkerê.

Rêyên çiyayî, li bendê man an rawestanên di rêwîtiyekê de.

Benewş / Binefş / Binevş

Koka botanîk.

Kulîlka binevşê.

Bengîn / Berafîn / Berav / Beraw / Berbang / Berçem

Kokên wesfker ên Kurdî yên tevlihev; berbang berbiçav e.

Wateyên wek sibê, li kêleka çem û ronahiya şeqê sibê dihewîne.

Berbijîn / Berdar / Berevan

Koma kokên berhemder / parêzvan.

Bibêr, berhemdar an parêzvan; Berevan parêzerek an lênihêrvanek tîne bîrê.

Berdil / Berem / Berfende

Koka pêkhatî bi dil («dil»).

Hezkirî, hêjayî dil an bi hestan bi qîmet.

Berhem

Koka berhemder bi bandora Kurdî / Erebî.

Kar, afirandin an encama hewldanê.

Berî / Bêrî / Berîcan / Bêrîcan / Berîn / Bêrîn

Koka keda maldariyê.

Bi kevneşopiyên dotina şîr li çiyan û jiyana maldariyê ve girêdayî ye.

Berivan / Bêrîvan / Bêrîwan / Berîxan

Koka pîşeyî ya maldariyê bi -van/-wan re.

Jineke ku pez an bizinan didote; herwiha bi bedewiya çiyan re girêdayî ye.

Berken / Berma / Bermal / Bermalî

Kokên Kurdî yên wesfker / malê.

Bi ken, malî an bi erkên malê ve girêdayî.

Bersîn / Berwar / Berzê / Besê / Besna

Kokên wesfker ên Kurdî.

Bilind, li jor an têr; Besê bi wateya rast «bes e» ye.

Bestin / Betîn / Bêwîjan / Bewran

Koma kokên wesfker.

Germî, nermî an germiya nazik.

Bêxal / Bexşan / Bexşîn

Kokên topografîk û lêkerî yên tevlihev.

Bêxal avşareke navdar tîne bîrê; Bexşîn bi wateya dayîn, lêborîn an pêşkêşkirinê ye.

Beyan / Beyani

Koka demî ya Kurdî.

Sibê, berbanga rojê an şeqê sibê.

Beybîn / Beybûn / Beysos / Bezma

Koma kokên botanîk / gelêrî.

Têkiliyên kulîlkî yên wek beybûn û şêweyên mê yên din ên nerm dihewîne.

Bêzar

Koka hestyarî ya Kurdî.

Westiyayî, bi tengasî an bêhal.

Beza / Bezîn / Bezav

Koma nîşaneyên mê yên Kurdî.

Şêweyên mê yên gelemperî bi hewayeke Kurdî ya kevneşopî.

Bihin

Koka Kurdî ya hestan.

Bêhn, bêhna tiştekî an bêhnxweşî.

Biheşt / Bijarde / Bijew / Bijîn / Bijwên / Bijya

Kokên Kurdî û bi bandora Farisî.

Biheşt bi wateya bihuşt e; Bijarde bi wateya hilbijartî ye; Bijîn bi wateya jiyînê ye.

Bilêse / Bilind

Kokên wesfker ên Kurdî.

Pêt, biriqandin an bilindahî; Bilind bi wateya li jor an dirêj e.

Bînahî / Binar / Binav

Koma kokên dîtinî / topografîk.

Dîtin, ronahî an axa li damanên çiyê.

Birca / Birûsk / Birwa / Biryar

Kokên hêza derûnî / xwezayî.

Bawerî, birûsk an biryar.

Bîşeng / Bişkoj / Bişkuj / Bişkurîn

Kokên botanîk / derbirînê.

Biçûka kulîlkê, kulîlka vedibe an kulîlka dikenî.

Biwar / Biyan / Blîmet / Boran / Bûken

Kokên peyvî yên tevlihev.

Wateyên wek kesê derve / biyanî, behre an nîşaneyên mê yên herêmî dihewîne.

Can / Canan / Canê

Koka Kurdî / Farisî can («ruh, jiyan»).

Ruh, jiyan, hezkirî an kesê hêja.

Cawîdan / Celal

Koka edebî ya Farisî / Kurdî; di Celal de bi bandora Erebî.

Herdemî; Celal şan, heybet an rûmeta dibiriqe diyar dike.

Cerê / Cewê / Cewher

Koka zêran a Kurdî / Farisî.

Gewher, cewher an madeya hundirîn a bi qîmet.

Cîhan / Ciran / Cîran / Ciya / Comerd

Kokên peyvî yên berfireh.

Cîhan, cîran, çiya an comerdî.

Ciwanê / Ciwangul / Ciwanî / Ciwannaz / Ciwanrû / Ciwana / Ciwancan

Koka Kurdî ciwan («bedew, ciwan»).

Bedewî, ciwanî û nazikî; Ciwangul bi wateya kulîlka bedew e.

Çakîn / Çavgeş / Çavreş / Çavşîn / Çawcuwan / Çawrê / Çawreş

Koka pêkhatî ya bi çav («çav»).

Navên li ser çavên balkêş radiwestin: çavên geş, çavên reş, çavên şîn an çavên bedew.

Çêker / Çeko / Çeleng

Kokên Kurdî yên afirîner / wesfker.

Çêker, afirîner an kesê ji aliyê xuyabûnê ve nazik û balkêş e.

Çeman / Çemê / Çengzêr / Çerîn / Çilo

Koka Kurdî çem («çem / aviya biçûk»).

Ava diherike, axa çemî û wêneyên xwezayî yên têkildar.

Çîmen / Çinar / Çinûr / Çirîsk / Çiro / Çirûsk / Çistê

Kokên botanîk / xwezayê.

Çêre, çinar, şitil, çirûsk an ronahiya mîna pêtê.

Çiya / Çiyako / Çoman / Çopî / Çorîn / Çûçê / Çuwan

Kokên topografîk û çandî.

Çiya, reqs, bedewî û têkiliyên gund an erdnîgarê.

Daban / Dalaho / Damaw / Dangar

Koma kokên navên cihan û dîrokî.

Navên bi erdnasîya Kurdî, erdnîgar û bîra cihên dîrokî re girêdayî ne; Dangar bi çavkaniyeke dîrokî ve girêdayî ye.

Danya / Danyar / Dara / Darçîn / Darîn / Darwn

Kokên peyvî yên Kurdî yên tevlihev; dar gelek caran bi xwedîtî, dar an dewlemendiyê ve girêdayî ye.

Dara bi wateya dewlemend an xwedî ye; Darçîn bi wateya darçînê ye; şêweyên têkildar têkiliyên xwezayî û dewlemend bi xwe re hildigirin.

Daria / Darya / Daristan / Dashne / Dastan

Kokên xwezayî û edebî.

Darya bi wateya derya an okeanê ye; Daristan bi wateya daristanê ye; Dastan bi wateya çîrok, vegotin an destan e.

Daxaz / Dixaz / Dene / Dejin / Delal

Kokên lêkerî û hestyarî yên Kurdî.

Daxaz bi wateya xwestek an daxwaz e; Delal bi wateya hezkirî, bi qîmet an pir hêja ye.

Demgul / Dengîn / Derav / Derin

Koma kokên deng û cihê.

Dengîn bi wateya dengdar an dengvedar e; Derav navekî cihî diyar dike; şêweyên têkildar kûrahî û hebûnê bi xwe re hildigirin.

Derman / Dêrsim / Dersima / Derzîn

Kokên başbûn û navên cihan.

Derman bi wateya çareserî, başkirin an dermanê ye; Dêrsim parêzgeha Kurdî ya dîrokî diyar dike ku niha bi fermî jê re Tuncelî tê gotin.

Desmal / Dever / Devken / Dewken

Kokên peyvî yên madî û derbirînê.

Desmal bi wateya desmal an şalê ye; Devken/Dewken devê dikenî an derbirîneke kêfxweş tîne bîrê.

Dia / Dîana / Diblin / Dicle

Kokên mê û li ser bingehê çeman.

Dicle navê Kurdî yê Çemê Dîcleyê ye; şêweyên têkildar navên mê yên Kurdiya klasîk in.

Dîdar / Dihok

Kokên dîtinî û navên cihan.

Dîdar bi wateya dîtin, hevdîtin an rastîhevbûnê ye; Dihok bajarekî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye.

Dila / Dilan / Dîlan

Koka Kurdî dil («dil»).

Dila bi wateya dil e; Dîlan herwiha bi reqs û pîrozkirina folklorî ya Kurdî ve girêdayî ye.

Dilar / Dilara / Dilaram / Dilare / Dilawaz

Şêweyên pêkhatî li ser dil («dil») hatine avakirin.

Navên li ser dil, nermî û hezkirinê radiwestin; Dilaram bi wateya dilê aram an rehetkirî ye.

Dilba / Dilbaz / Dilber / Dîlber / Dilcan

Koma kokên dilî yên pêkhatî.

Dilber bi wateya dildiz an hezkirî ye; Dilcan bi wateya ruhê dilê ye.

Dildar / Dilê / Dilgerm / Dilgir / Dilîn / Dilistan

Kokên hestyarî yên li ser bingehê dilê.

Dildar bi wateya evîndar e; Dilgerm bi wateya dilê germ e; Dilistan bi wateya axa dilê ye.

Dilkanî / Dîlman / Dilmest / Dilnaz / Dilnîgar

Şêweyên pêkhatî li ser dil hatine avakirin.

Dilkanî bi wateya dilê kaniyê ye; Dilnaz bi wateya bi naz an dilnazik e; şêweyên têkildar girîngî didin bedewî û hezkirinê.

Dilniya / Dilocan / Dilok / Dilorîn / Dilovan

Koma kokên dilî bi hûrgiliyên hestyarî û li ser bingehê cihê.

Dilniya bi wateya piştrast an bi bawerî ye; Dilovan bi wateya bi dilovanî an dilbaş e.

Dilpak / Dilron / Dilsoz / Dilşa / Dilşên

Navên pêkhatî yên li ser bingehê dilê.

Dilpak bi wateya dilê pak e; Dilsoz bi wateya dilsoz an dilrast e; Dilşa bi wateya dilê şad e.

Dilvan / Dilvîn / Dilxoş / Dilxwaz / Dilxweş

Koma kokên dilî ya evîn û şahiyê derdixe.

Dilvîn bi wateya evîna dilê ye; Dilxoş/Dilxweş bi wateya dilşad, kêfxweş an kêfxweşker e.

Dîmen / Dindik / Dirê / Dîristan / Dîroka

Kokên peyvî yên dîtinî û dîrokî.

Dîmen bi wateya dîmen an erdnîgar e; Dîroka bi wateya dîrokê ye.

Dîwan / Diyana / Diyar / Diyarî / Diyara / Doman

Kokên peyvî yên Kurdî yên bi xuyabûn û diyariyê ve girêdayî ne.

Diyarî bi wateya diyarî ye; Diyar/Diyara bi wateya xuya, eşkere an naskirî ye.

Edgar / Efsan / Elegez / Elfesya / Elind / Elmas

Kokên edebî û wesfker ên tevlihev.

Elmas bi wateya elmasê ye; şêweyên têkildar navên mê yên Kurdî yên cihgirtî ne.

Enwa / Erdelan / Erdem / Ernewaz / Erzen / Erzo

Kokên dîrokî û bi mîrekîtiyê ve girêdayî.

Erdelan mîrekîtiya dîrokî ya Kurdî ya Erdelan diyar dike; şêweyên têkildar rûmet û mîrasê bi xwe re hildigirin.

Esma / Esmê / Esmer / Esmercan / Esmerxan / Esmîxan

Kokên wesfker û sernavên rêzgirtinê.

Esmer bi wateya bedewiya bi çermê tarî an qehweyî ye; paşgirên wek -xan esilzadî an xanimtiyê lê zêde dikin.

Esrîn / Estê / Estêre / Estêr

Kokên hestyarî û ezmanî.

Esrîn bi wateya hêsirê ye; Estêre/Estêr bi wateya stêrkê ye.

Etûn / Evser / Ewaz / Ewîn / Ewrîn / Exter

Koma kokên ezman, xweza û hestan.

Navên bi ezman, xweza, xwestek an ronahiyê ve girêdayî ne.

Eyşan / Ezcan / Ezîn / Ezma / Ezo

Koma peyvî ya mê.

Şêweyên mê yên Kurdî yên cihgirtî bi bikaranîna nerm û kevneşopî.

Felek / Fener / Fênik / Feraşîn

Kokên li ser bingehê qeder, ronahî û bayê nerm.

Felek bi wateya qeder an ezmanên dizivirin e; Fener bi wateya fanosê ye; Fênik bi wateya bayê serin e.

Ferman / Ferzê / Ferzîne / Fîdan

Kokên desthilatî û botanîk.

Ferman bi wateya ferman, biryara fermî an emir e; Fîdan bi wateya şitila darê ye.

Fîlya / Fîrya / Firyal / Firmêsk

Koma kokên hestyarî.

Firmêsk bi wateya hêsirê ye.

Galawezh / Galawej / Gelavêj / Gelawêj

Koka ezmanî û salnameyê.

Stêrka ron a ku di havînê de xuya dibe ye; herwiha meha pêncem a salnameya Kurdî ye.

Galla / Gelaz / Gasha / Geşa / Gashbin / Geşîn

Kokên xwezayî û hestyarî / hêvîdar.

Galla bi wateya pelê ye; Gasha/Geşa şahî, mezinbûn an ronahiyê tîne bîrê; Gashbin bi wateya hêvîdar e.

Gawhar / Gewher / Gewrê / Gever

Kokên kevirên hêja û erdnîgarê.

Gawhar/Gewher bi wateya gewher an kevirê hêja ye; şêweyên têkildar dikarin deştên fireh û vekirî jî bîr bixin.

Gazî / Gazîn / Gaziza / Gezîza

Kokên bang û kulîlkan.

Gazî bi wateya bang an lavayê ye; Gaziza kulîlkeke heft-rengî diyar dike.

Gelas / Gêlas / Gerdan / Gerdana

Kokên botanîk û xemilandinê.

Gelas bi wateya kirazê ye; Gerdan bi wateya gerdeniyê ye.

Gerdangaz / Gerdengaz / Gerdew / Gerdîn / Gerdûn

Kokên gerdûnî û wesfker.

Gerdûn bi wateya gerdûn an qada cîhanê ye.

Geşê / Gezing / Gezîne / Gilêne / Gilya / Gilyaz

Kokên bi dîtin û zelaliyê ve girêdayî.

Navên bi ronahî, dîtin, zelalî û têgihîştinê ve girêdayî ne.

Giyaban / Giraw / Gizem

Kokên botanîk û hestî.

Giyaban giyayekî pir bêhnxweş diyar dike.

Glara / Glare / Glay / Gona / Gorkem

Kokên bedewiya dîtinî û helbestî.

Glara bi wateya bîbika çavê an dîtinê ye; Gona bi wateya rûmetê ye; Glay hewayeke helbestî ya «gul-heyvê» heye.

Govend / Gozê / Gozel / Grîvan / Guhdar / Guhtem

Kokên çandî û derbirînê.

Govend reqsa bazneyî ya Kurdî diyar dike; şêweyên têkildar evîn, nazikî an baldarî tînin bîrê.

Gul / Gulabax / Gullabakh / Gullbakhi

Koka Kurdî gul («kulîlk, gul»).

Gul bi wateya kulîlk an gulê ye; Gullbakhi gula bi striyan a ji bo çêkirina gulavê tê bikaranîn diyar dike.

Gulale / Gullala / Gulal / Gulan / Gullan

Kokên kulîlkî û demsalî.

Gulale kulîlkeke sor a bi xalên reş diyar dike; Gulan meha duyem a biharê ye.

Gulasor / Gulav / Gullaw / Gulavî

Kokên kulîlk û gulavê.

Gulasor bi wateya gula sor e; Gulav/Gullaw bi wateya gulavê ye.

Gulazer / Gulazêr / Gulîzêr / Gulbahar / Gulbihar / Gullbahar

Kokên pêkhatî yên kulîlkî.

Gulazêr bi wateya kulîlka zêrîn e; Gulbahar bi wateya kulîlka biharê ye.

Gullbasar / Gullbo / Gulçin / Gulçîn

Kokên kulîlkî û li ser bingehê tevgerê.

Gullbasar girêdana kulîlkan li serê kes diyar dike; Gullbo bi wateya mîna kulîlkan bêhnxweş e; Gulçin bi wateya kulîlkkomker e.

Gulda / Guldan / Gulê / Gulî / Gulîk / Gulîn

Şêweyên bingehîn ên koka kulîlkê.

Guldan bi wateya vazoya kulîlkan e; şêweyên têkildar hemû li ser kulîlk, gul û bedewiya kulîlkî radiwestin.

Gullhanar / Gulnar / Gulîstan / Gulîxan

Kokên kulîlkî, baxên fêkiyan û sernavên rêzgirtinê.

Gullhanar/Gulnar kulîlkên hinarê diyar dike; Gulîstan bi wateya baxçeyê kulîlkan e; Gulîxan bi wateya kulîlka esilzade ye.

Gulnam / Gulnîşan / Gulperî / Gulroj / Gullnaz / Gulnaz

Kokên pêkhatî yên kulîlkî bi xemilandina helbestî.

Gulperî bi wateya kulîlka periyê ye; Gulroj bi wateya kulîlka rojê ye; Gullnaz/Gulnaz bedewiya kulîlkî ya nazik an balkêş tîne bîrê.

Gulşen / Gulşênî / Gulsînem / Gulzar / Gülizar / Guzê

Kokên klasîk ên kulîlk û baxçeyan.

Navên bi baxçe, gul û nazikiya kulîlkî ya klasîk ve girêdayî ne; Gulzar wateya baxçeyeke gulên kulîlkdayî bi xwe re hilgire.

Habe / Haiv / Haivin / Hajila

Kokên hestyarî, ezmanî û botanîk.

Habe bi wateya hezkirî ye; Haiv bi heyvê ve girêdayî ye; Hajila nebatê zeviyê diyar dike.

Halala / Helal / Helale / Halar / Halaw

Kokên botanîk û germiya agirê.

Halala kulîlkeke zer a çiyayî an toza kulîlkê ya di petîka hingiv de diyar dike; Halar germiya agirê tîne bîrê.

Halim / Halwan / Halyan / Hana

Kokên hestyarî, cihî û hêvîdar.

Halim bi wateya bi sebr an aram e; Hana bi wateya hêviyê ye.

Hatîcan / Hawîn / Hedar / Hêja / Hejîn

Kokên demsalî û li ser bingehê fazîletan.

Hawîn bi wateya havînê ye; Hedar bi wateya sebrê ye; Hêja bi wateya bi qîmet an pir hêja ye.

Helat / Helbîn / Helez / Helin / Hêlîn / Hêlan / Heliz / Helvîn

Koma kokên malî û penagehê.

Helin/Hêlîn bi wateya hêlînê ye û mal, ewlehî û aidîbûnê sembolîze dike.

Hemayîl / Hemyan / Henar / Hinar / Heynar

Koma kokên botanîk.

Henar/Hinar bi wateya hinarê ye.

Hêra / Hermê / Hêro / Hetav / Hetaw

Kokên kulîlkên hov û li ser bingehê rojê.

Hêro bi wateya kulîlka hov e; Hetav/Hetaw germiya rojê an tava rojê diyar dike.

Hêva / Hevdem / Hevîn / Hevjîn / Hevovê / Hevrê / Hevta

Koma peyvî ya mê.

Şêweyên mê yên kevneşopî yên Kurdî ne ku gelek caran hewayên nerm, nêzîk an têkildar bi têkiliyan bi xwe re hildigirin.

Hewar / Hewaxan / Hewîn / Hewrê / Heycan

Kokên demsalî û hestyarî.

Hewar dikare kampa havînê an bangeke arîkariyê diyar bike; şêweyên têkildar tevger û hestê bi xwe re hildigirin.

Hezar / Hizar / Hîran / Hîvî / Hîvîdar

Koma kokên pirbûn û hêviyê.

Hezar bi wateya hezar an pirbûnê ye; Hîvî bi wateya hêviyê ye; Hîvîdar bi wateya hêvîdar an bi hêviya baş e.

Hojîn / Hoşeng / Hozan

Kokên edebî û mûzîkî.

Hozan bi wateya stranbêj, helbestvan an strançêker e.

Ieliyan / Ienan / Ieriya / Iesewa / Irem

Kokên bawerî, pakî û li ser bingehê cihê.

Ieliyan bi wateya hêlînê ye; Ienan bi wateya pêbaweriyê ye; Ieriya bi wateya pak e; Iesewa gundekî li Pişderê diyar dike.

Jamin / Jasan / Jawe / Jazar / Jazhna / Jajna

Kokên laşî û şahiyê.

Jamin bi wateya eniyê ye; Jazhna/Jajna bi wateya pîrozkirin, cejn an şahiyê ye.

Jgargosh / Jgarsoz / Jihan / Cîhan / Jinar / Jolana

Kokên hestyarî, cîhanî û tevgerê.

Jgargosh bi wateya zarok e; Jgarsoz bi wateya dilovan e; Jihan/Cîhan bi wateya cîhanê ye; Jolana bi wateya salincakê ye.

Jarê / Jîlwan / Jîman / Jînda / Jînê / Jîno / Jîrê / Jîvîn / Jiyan / Jiyar

Koka Kurdî jiyan/jîn («jiyan»).

Navên li ser jiyan, zindîbûn, jiyîn û hebûnê radiwestin.

Kaban / Kahin / Kahîn / Kajin / Kajîn

Koma peyvî ya mê ya klasîk.

Navên mê yên kevneşopî yên Kurdî ne ku ji mêj ve di edebiyat û çandê de tên bikaranîn.

Kale / Kalê / Kani / Kanî / Kanîk

Koma kokên çavkaniya avê.

Kanî bi wateya kanî, kaniya avê an çavkaniya avê ye.

Kawe / Kawê / Kejal / Keje / Kejê

Koma kokên bedewî û heywanan.

Kejal bi wateya xezalê ye; Keje/Kejê keçeke bedew an ron diyar dike.

Keser / Kevi / Kevî / Kevok / Kewser

Kokên hestyarî, tevger, balinde û ava pîroz.

Keser bi wateya xemgînî an axîneke kûr e; Kevok bi wateya kevokê ye; Kewser çemê ezmanî yê bihuştê diyar dike.

Kezizer / Kezîzer / Kine / Kinê / Kiner / Kinêr

Kokên wesfker û xemilandina laşî.

Kezizer kezîyên zer an porê zer ê kezîkirî diyar dike.

Kiristan / Kirîstan / Kistan / Kîstan

Koma kokên herêmî û dîrokî.

Navên bi cih, erdnasî û bîra herêmî ya kevntir ve girêdayî ne.

Koçer / Koser / Kulilk / Kulîlk

Kokên koçerî û botanîk.

Koçer bi wateya koçer e; Kulîlk/Kulilk bi wateya kulîlka nû an kulîlkê ye.

Kurde / Kurdistan / Kvrin / Kvrîn / Kwestan / Kwêstan

Kokên etnîk û topografîk.

Kurde bi wateya Kurdî ye; Kurdistan bi wateya welatê Kurdan e; Kwestan/Kwêstan çiya an axên bilind diyar dike.

Lachin / Lahi / Laile / Leylan / Leylê

Kokên balinde, lafî û şeva edebî.

Lachin dikare balindeyeke nêçîrvan an herêmeke Kurdî diyar bike; Lahi bi wateya lafiyê ye; Laile/Leylê şev û evîna klasîk tîne bîrê.

Laizok / Lajan / Laleş / Lalash

Kokên çandî û cihên pîroz.

Laizok bi wateya reqsvanekî baş e; Laleş/Lalash navenda pîroz a Êzidiyan diyar dike.

Lalezar / Lalazar / Lalav / Laman / Langeza

Kokên kulîlkî, avî û hewayê.

Lalezar bi wateya baxçeyê laleyan e; Lalav bi wateya lafiyê ye; Langeza bi wateya baranê ye.

Lanja / Lanke / Lara / Larak / Larasa / Larzana / Lava / Lawlaw

Koma peyvî ya mê.

Navên mê yên kevneşopî yên Kurdî bi şêweyên dengî yên nerm û stranî.

Lêlav / Lelan / Leman / Lence / Lerzan / Lêvken

Kokên av, derbirîn û tevgerê.

Lêlav bi wateya berfa dihele ye; Lêvken bi wateya lêvên dikenin e.

Leymîn / Lezîn / Lilan / Lîlyan / Liza / Lîza

Koma kokên mûzîkî û stranî.

Lilan bi stranbêjiya bi guherandina dengên bilind û nizm an derbirîna dengî ya melodîk ve girêdayî ye.

Lolav / Lorî / Lorîcan / Lorîn / Lorkê

Kokên mûzîkî û xwedîkirinê.

Lorîn bi wateya lorî ye.

Madam / Mahnous / Malmal / Malo

Koma kokên wesfker, malî û cihê.

Wateyên perçeyeke tarî ya dibiriqe, navê bajarokekî, maldarekî baldar an nebatên hatine dirûn dihewîne.

Mamisa / Mamz / Mana / Manay

Kokên botanîk, heywanî û dîrokî yên kevnar.

Mamisa xaşxaşeke zer an gundekî diyar dike; Mamz bi wateya askê ye; Mana bi wateya xwedan e û herwiha Mannayên kevnar tîne bîrê; Manay bi wateya herdemî ye.

Mandan / Mandana / Mangeşew / Maşa

Kokên dîrokî, heyvî û maldariyê.

Mandana diya Kuroş tîne bîrê; Mangeşew bi wateya ronahiya heyvê ye.

Mebest / Medya / Mîdya / Mehabad

Kokên mebest û dîrokî û erdnasî.

Mebest bi wateya hedef an mebest e; Medya/Mîdya bi wateya axa Medan e; Mehabad bajarê Komara Kurdî ya dîrokî ye.

Mehrîban / Mehrîcan / Mehrîvan / Mejbîr / Mêmê / Mendal

Kokên hestyarî û dilovan.

Mehrîban bi wateya dilbaş, dilovan an bi hezkirin e.

Mercam / Mêrdîn / Merîvan

Kokên navên cihan.

Mêrdîn Mêrdîna li Bakurê Kurdistanê diyar dike; Merîvan bajarê Merîwana li Rojhilatê Kurdistanê diyar dike.

Mest / Mestan / Mêxek / Meyro

Kokên hestyarî û helbestî.

Mest bi wateya serxweş, mestbûyî an ji evînê serxweş e.

Mîran / Mirarî / Mirarîxan / Miryem / Mizgin / Mizgîn

Kokên esilzadî û mizgîniyê.

Mirarî bi wateya mirwariyê ye; Mizgin/Mizgîn bi wateya nûçeyên baş an mizgîniyê ye.

Nada / Nahi / Nakhshin / Nexşîn

Kokên fêkî, ezmanî û xemilandinê.

Nada bi wateya fêkiya zû ye; Nahi bi wateya stêrka sibê ye; Nakhshin/Nexşîn bi wateya xemilandî an nazik e.

Nalin / Nalîn / Namam / Narawan

Kokên hestyarî û botanîk.

Nalin/Nalîn bi wateya nalîn, axîn an şînê ye; Namam bi wateya şitileke ciwan e; Narawan darekê diyar dike.

Nare / Narê / Nari / Narin / Narîn

Kokên li ser bingehê agir û nazikiyê.

Navên bi agirê kevnar, nermî, nazikî an strana xemgîn ve girêdayî ne.

Narîman / Narîncan / Narme / Narmin / Nermîn

Koma kokên nermiyê.

Narme bi wateya nerm an dilnerm e; Narmin/Nermîn bi wateya nerm, nazik û bedew e.

Narnj / Narst / Nashm / Neşmîn / Nashmil / Neşmîl

Kokên fêkî û nermiyê.

Narnj bi wateya pirteqalê ye; Nashm meşandina bi nermî tîne bîrê; Nashmil/Neşmîl bi wateya kesê biçûk ê balkêş e.

Naska / Naskê / Naskol / Nasrin / Nesrîn

Kokên nazikî û kulîlkî.

Naska bi wateya nazik an nerm e; Nasrin/Nesrîn kulîlkeke spî û bêhnxweş diyar dike.

Navbihar / Newbohar / Nawnamam / Nawniga / Nawxoş

Kokên tezelî û vejînê.

Navbihar/Newbohar bihara nû tîne bîrê; Nawnamam bi wateya şitilên nû ye; Nawniga nihêrîneke evîndar an nerm tîne bîrê.

Nawzar / Nawzhin / Nawjin / Nozhin / Nojin / Nûjen

Koma kokên nûbûn û qîmetê.

Nawzar bi wateya zêra nû ye; Nozhin/Nojin/Nawzhin bi wateya jiyana nû, nûbûn an vejînê ye; Nûjen bi wateya nû jidayikbûyî an nûjen / nifşa nû ye.

Nayri / Nayrizh / Naysar

Kokên agirê kevnar û eşîrî.

Nayri bi agirê kevnar ê kevneşopiya Gathayî ve girêdayî ye; Nayrizh têkiliyeke eşîrî ya Goran tîne bîrê.

Naza / Naz / Nazê / Nazanin / Nazenîn

Koka Kurdî / Farisî naz (nazikî, balkêşî, naz).

Naz, balkêşî, nermî û bedewiya hezkirî; Nazanin bi wateya balkêş an delal e.

Nazdar / Nazgull / Nazgul / Nazik / Naznaz

Kokên pêkhatî yên naz bi hêmanên kulîlkî û nazikiyê.

Bedew, mîna kulîlkê, nazik an bi balkêşiya xwe hêja.

Nergiz / Nêrgiz / Nêrîn / Nermê / Nevin / Nevîn

Koma kokên kulîlkî û nermiyê.

Nergiz/Nêrgiz bi wateya nêrgizê ye.

Newal / Newroz / Nêzîk / Nîdar / Nîgar

Kokên gelî, cejn û hunerî.

Newal bi wateya geliyê ye; Newroz Sersala Kurdî ye; Nîgar bi wateya portre, wêne an xêzkirinê ye.

Nîroj / Nîşan / Nîştman / Niyan / Niyaz / Norcan

Kokên sembolîk û welatê xwe.

Nîşan bi wateya nîşan an nîşaneyê ye; Nîştman bi wateya welatê xwe ye; Niyaz bi wateya xwestek, dua an niyetê ye.

Nsara / Nukhsha / Nuja / Nylyan / Nyar

Kokên rêûresm, xwestek û sembolîk.

Nsara nexşeyeke xemilandina bûkê an kevneşopiya pereyên dawetan diyar dike; Nukhsha bi wateya xwesteka baş e; Nyar bi wateya qonax an astê ye.

Omed / Orfa

Kokên hêvî û navên cihan.

Omed bi wateya hêviyê ye; Orfa bajarê dîrokî yê Rihayê diyar dike.

Pakdil / Pakize / Pakîze / Paprik / Papula / Pepole

Koma kokên pakî û sivikiyê.

Pakdil bi wateya dilê pak e; Pakize/Pakîze bi wateya bê leke an pak e; Paprik/Papula bi wateya perperikê ye.

Parang / Pardis / Pariza / Paseen

Kokên xemil, bihuşt û mîtîk.

Parang pendikên guhwaran diyar dike; Pardis bi wateya bihuştê ye; Pariza bi wateya zarokê periyê ye.

Pashmina / Pazar / Peiman / Pel / Pelin / Pêlîn / Pelsin / Pelşî

Kokên tevnê, qîmet, sond û pelê.

Pashmina bi wateya ji hiriyê çêkirî ye; Pazar bi wateya kevirê hêja ye; Peiman bi wateya soz an lihevkirinê ye; Pelin bi wateya pelê biçûk e.

Perçem / Peri / Perî / Perîgul / Perînaz / Perîşan / Perîxan

Kokên mîtîk û xemilandinê.

Peri/Perî bi wateya periyê ye; Perîgul bi wateya kulîlka periyê ye; Perîxan bi wateya periya esilzade ye.

Perjîn / Perseng / Pervîn / Perwane / Perwîn / Pexşan / Peyman

Koma kokên perperik, stêrkî û sozê.

Perwane bi wateya perperikê ye; Peyman bi wateya soz an lihevkirinê ye.

Pirjin / Pirjîn / Piroza / Pîroz / Pirşing / Pîşeng

Kokên kevirên hêja û ronahiya agirê.

Piroza kevirê fîrûzeyê an hebûneke mîtîk a bi bask diyar dike; Pirşing bi wateya çirûskên agirê an tava rojê ye.

Plpla / Pore / Porşeng / Prdika / Prshng / Punga

Kokên xemil, dîrokî û giyayî.

Plpla pendikên guhwaran diyar dike; Prdika keça Atropates tîne bîrê; Punga bi wateya giyayê kekikê ye.

Qeşem / Qumrî

Kokên helbestî û mûzîkî yên klasîk.

Navên di helbest û strana klasîk de tên dîtin û hewayeke kevn a stranî bi xwe re hildigirin.

Rafina / Raha / Rakhshan / Ramatiya / Rana / Rand / Rendê

Kokên navên cihan, esilzadî û wesfker.

Rafina gundekî wêrankirî diyar dike; Raha bi wateya xelasî an rehetî ye; Rakhshan bi wateya dibiriqe ye; Ramatiya şahiya Medî tîne bîrê; Rand wêrekiyê tîne bîrê.

Rangina / Rengîn / Raniya / Ranye / Raperîn

Kokên reng, cih û çalakiya siyasî.

Rangina/Rengîn bi wateya rengreng e; Raniya bajarekî Başûrê Kurdistanê ye; Raperîn bi wateya serhildan an rabûnê ye.

Ravyar / Rawezh / Rawshan / Rayan / Raz / Razaw / Razan

Kokên nêçîr, çîrok, ronahî û fêkiyê.

Ravyar bi wateya nêçîrvan e; Raz bi wateya çîrok an razê ye; Razaw bi wateya xemilandî ye; Razan bi wateya tirî ye.

Reben / Rehan / Rîhan / Rehzna / Rêjîn / Rêjne

Kokên giyayî û stranî.

Rehan/Rîhan bi wateya reyhanê ye; herwiha bi kevneşopiya stranên folklorî ve girêdayî ye.

Resan / Revin / Rewan / Rewşa / Rewşen / Rezan / Rêzan

Kokên tevger, ronahî û hişê.

Resan kaniyeke li Awyarê diyar dike; Rezan/Rêzan dikare zanayî, rêdîtin an perwerdebûnê bîne bîrê.

Rezheen / Rîken / Rindê / Robîn / Roja / Rozha / Rojê

Koma kokên roj û bedewiyê.

Roja/Rojê wateya rojê an ronahiya mîna gulê bi xwe re hilgire.

Rojan / Rozhan / Rojbîn / Rojgul / Rojhat / Rojda / Rozhda

Pêkhatên koka rojê.

Rojan bi wateya rojane an mîna rojê ye; Rojbîn bi wateya kesê rojê dibîne ye; Rojgul bi wateya kulîlka rojê ye; Rojda bi wateya hilhatina rojê ye.

Rojgar / Rozhgar / Rojhalat / Rojhelat / Rojin / Rozhin / Rojîn

Kokên roj, rojhilat û li ser bingehê demê.

Rojgar bi wateya dem an serdemê ye; Rojhalat/Rojhelat bi wateya rojhilat an axa hilhatina rojê ye; Rojin/Rozhin bedewiya mîna rojê tîne bîrê.

Rojyar / Rozhyar / Rona / Ronahî / Ronak / Rounak / Roni / Ronî

Koma kokên ronahî û zelaliyê.

Rona/Ronak/Ronahî bi wateya ronahî, geşî an ronîkirinê ye.

Rondk / Rondik / Roniya / Roshan / Roste

Kokên hestyarî û cejnî / navên cihan.

Rondik/Rondk bi wateya hêsiran e; Roshan di Zazakî de Cejnê diyar dike; Roste navekî gundî ye.

Roza / Rozerin / Rozerîn / Rûciwan / Rûgeş / Rûken / Rûzerîn

Kokên roj, bedewî û derbirîna rû.

Roza bi wateya zarokê rojê ye; Rûciwan bi wateya rûyê bedew e; Rûken bi wateya rûyê dikenî ye.

Rukhosh / Rukhsar / Rusen

Kokên rû, bedewî û derbirîna xweş.

Rukhosh axaftina şîrîn an kenê tîne bîrê; Rukhsar bi wateya rû an xuyabûna rû ye; Rusen bi wateya kêfxweş e.

Sabryia / Sarê / Sawen / Sazan / Sebar / Selwer / Sema / Serbar

Kokên hestyarî û dîrokî yên tevlihev.

Navên bi sebr, şahî, kevneşopî û bikaranîna dîrokî ya kevntir ve girêdayî ne.

Serçinar / Serfiraz / Sergul / Sercan

Kokên pêkhatî bi ser («ser, jor»).

Serfiraz bi wateya serbilind, payebilind an serkeftî ye; Sergul bi wateya ser an taca kulîlkê ye.

Sêwê / Seyran / Seyda / Shahen

Kokên evîn, gerokî, esilzadî û balinde / darê.

Seyda dikare evîna dînwarî bîne bîrê; Shahen dibe ku şahînekî bi çavên bedew an darekê diyar bike.

Shahnaz / Şehnaz / Şanaz / Shakra / Shakran

Kokên şahiya esilzade û nebat / cihê.

Shahnaz/Şehnaz bi wateya şahiya esilzade an nazikiya şahî ye; Shakra nebatê çiyayî diyar dike; Shakran navekî gundî ye.

Shakrasew / Shakraw / Shakrin / Shamama / Şemam

Kokên şîrînî û fêkiyê.

Shakrasew bi wateya sêva şîrîn e; Shakraw bi wateya mîna şekirê şîrîn e; Shamama/Şemam fêkiyeke mîna petîxê diyar dike.

Shame / Shanar / Şana / Shanga / Şengê / Sharansh

Kokên ronahî, kulîlkî, bedewî û av / cihê.

Shame bi wateya mûmê ye; Shanar bi wateya kulîlka hinarê ye; Shanga bi wateya bedew an xurt e.

Shehla / Shehin / Shervan / Shilan / Shivan / Shulker / Shuresh

Koma kokên edebî, cihî û têkoşînê yên tevlihev.

Navên mê yên Kurdî yên cihgirtî ne ku gelek caran bi dîrok, bedewî û berxwedêriyê ve girêdayî ne.

Sîber / Sidar / Sikala / Sîlav / Sînem / Sînemxan / Sinda / Sindis

Koma kokên sih, penageh û germiyê.

Sîber bi wateya sih an siya tiştekî ye; Sidar bi wateya banê parêzvan an penagehê ye.

Sinur / Sise / Sîpel / Sîsik / Sîsin / Sirin / Şirîn / Şirînnaz

Koma kokên sînor, şîrînî û bedewiyê.

Sinur bi wateya sînorê ye; Sirin/Şirîn bi wateya şîrîn, xweşik an bedew e.

Sitî / Sitîxan / Sîvan / Sizan / Siwan / Sokar / Solin / Solîn

Kokên xanimtî, penageh û erdnîgara kulîlkî.

Sitî bi wateya xanimê ye; Siwan/Sîvan bi wateya banê parêzvan an sihê ye; Solin/Solîn cihekî bedew û kulîlkdar tîne bîrê.

Soma / Sorê / Sozan / Spehi / Srûşt / Srwe / Stêrê / Stran / Sûlav / Suma

Kokên agir, bedewî, xweza, stêrk û stranê.

Sozan bi wateya dişewite an geş dibe ye; Spehi bi wateya bedew e; Srûşt bi wateya xwezayê ye; Stran bi wateya stranê ye.

Şadan / Şadîman / Şala / Şayan / Şehrîban / Şelal / Şêlaz / Şepal

Kokên şahî, hêjayîbûn û avşarê.

Şadan bi wateya şad an kêfxweş e; şêweyên têkildar şahî, qîmet û nazikiyê tînin bîrê.

Şepirze / Şepol / Şermîn / Şevba / Şevîn / Şewba / Şewnim

Kokên pêl, şev û xunavê.

Şepol bi wateya pêlê ye; Şewnim bi wateya xunavê ye.

Şîlan / Şilêr / Şilove / Şine / Şînî / Şino / Şîwen / Şoreş / Şoxan

Kokên bayê nerm, şîn, şoreş û bedewiyê.

Şine bi wateya bayê nerm e; Şoreş bi wateya şoreşê ye; Şoxan bi wateya jina bedew e.

Taban / Tablo / Talar / Talan / Tanas / Tanya / Tara

Kokên hunerî, cihî û xemilandinê.

Tablo bi wateya wêne an tabloya nîgarkirî ye; Tanas navê guherandî yê gundekî Kurd diyar dike; Tara dantela sor a bûkê diyar dike.

Tarza / Tasa / Tatiana / Tavîn / Tavga / Têkoşîn / Tela

Kokên hewa, bêri, avşar û têkoşînê.

Tarza bi wateya kevirê teyzê ye; Tasa dikare bi wateya xwestek, îştaha an bêriyê be; Tavga bi wateya avşarê ye; Têkoşîn bi wateya têkoşînê ye.

Telar / Telinaz / Têlîxan / Tenya / Teyrê / Tilove / Tîroj

Kokên por, tenêtiyê, balinde û tava rojê.

Telinaz porê zer ê tenik û rast diyar dike; Tenya bi wateya tenê ye; Tîroj bi wateya tava rojê ye.

Tnok / Tolaz / Toutme / Tre / Trifa / Trouska / Tujela

Kokên baran, nebat, fêkî, ronahiya heyvê û deşta bilind.

Tnok bi wateya dilopên baranê ye; Tolaz bi wateya bedew e; Tre bi wateya tirî ye; Trifa bi wateya ronahiya heyvê ye; Tujela bi wateya deşta bilind e.

Vabur / Vana / Varchin / Varezh / Varej / Varin / Varina

Kokên çavkanî, pirbûn, dirûn û bêriyê.

Vabur bi wateya pereyên spartî ye; Vana bi wateya ev in e; Varchin bi wateya dirûnê ye; Varin tenêtî an bêriya kesekî tîne bîrê.

Varsin / Vary / Vazan / Vazhi / Vaji / Vazhin / Vajin / Vejîn

Kokên rev, nûbûn û jidayikbûna nû.

Varsin dûrçûna ji bo revê tîne bîrê; Vazan û Vazhin/Vejîn nûbûn, jidayikbûna nû an vejînê tînin bîrê.

Vazin / Veman / Venus / Viana / Vina / Vînê / Vinda / Viyan

Kokên evîn, bedewî, balkêşî û xwestekê.

Venus xwedawenda evînê tîne bîrê; Viana balkêşî an havîngeheke xweş tîne bîrê; Vinda bi wateya tîbûn an bêriyê ye; Viyan bi wateya evîn, xwestek an niyetê ye.

Wala / Wana / Wanan / Wanar / Wanawsha

Kokên cil, fêrbûn û kulîlkî.

Wala cilê pembûyî yê vekirî an nazik diyar dike; Wana bi wateya dersan e; Wanawsha bi wateya binevşê ye, bi piranî ya şînê vekirî an pembe.

Wanda / Waran / Waray / Warda / Warde / Warga / Warshang

Kokên perwerde, baran, hêjayîbûn, xwarin û bedewiya rojê.

Wanda jinên perwerdekirî diyar dike; Waran bi wateya baranê ye; Waray bi wateya hêja ye; Warda di Hewramî de bi wateya xwarinê ye; Warshang bedewiya mîna rojê tîne bîrê.

Warshaw / Warshin / Warşênî / Warvin / Warzhen / Washin

Kokên metal, av, bîr û derbirînê.

Warshaw tevliheviya sifir û zîvê diyar dike; Warshin aviyeke biçûk a li Çewligê ye; Warvin bi wateya dilopên avê yên dikevin e; Warzhen nivîsandina ji bîrê tîne bîrê.

Wazha / Wazham / Wazhar / Wazhaw / Wazhin / Wazn

Kokên axaftin, çiya, axaftvan û kulîlkdanê.

Wazha bi wateya peyv, axaftin an dengê pelan e; Wazham çiyayekî li Hekariyê ye; Wazhar bi wateya axaftvan e; Wazn bi wateya biçûka kulîlkê ya nû vebûyî ye.

Wena / Wenasar / Wenawar / Wenaz / Wera / Werîna

Kokên wêne, wekhevî, wêrekî û êvarê.

Wena bi wateya wêne an wêneyê derûnî ye; Wenawar bi wateya mîna wêneyê ye; Wera dikare bi wateya êvarê an wêrek be.

Wesîla / Wesha / Wezha

Kokên Hewramî û axaftina helbestî.

Wesha di Hewramî de dikare bi wateya xwe an bi xwe be; Wezha bi wateya helbest, rewanbêjî an pakî di axaftinê de ye.

Xanê / Xanim / Xanzad / Xatîn / Xatûn / Xebat / Xecê

Kokên sernavên rêzgirtinê û têkoşînê.

Xanim/Xatûn bi wateya xanim an jina esilzade ye; Xebat bi wateya têkoşînê ye.

Xelat / Xêlîcan / Xemê / Xemgîn / Xemlîn / Xende / Xerman

Kokên diyarî, xemgînî, ken û zeviya dirûnê.

Xelat bi wateya diyariyê ye; Xemgîn bi wateya xemgîn an bi şîn e; Xende bi wateya kenê ye.

Xewn / Xezal / Xezêm / Xifşê / Xîsar / Xonaw / Xonçe

Kokên xewn, xezal û xemilandinê.

Xewn bi wateya xewnê ye; Xezal bi wateya xezalê ye.

Xoşeng / Xoxê / Xozge / Xunaw / Xuzî

Koma kokên bedewî, xwestek û xwezayê.

Navên bi bedewî, nazikiya xwezayî û xwestekên ji dil ve girêdayî ne.

Yade / Yaga / Yaghut / Yana / Yar / Yara / Yardl / Yardil

Kokên dayîkî, cihî, kevirên hêja û hezkirinê.

Yade bi wateya dê ye; Yaga di Hewramî de bi wateya cihê ye; Yaghut bi wateya yaqûtê ye; Yana bi wateya malê ye; Yar bi wateya hezkirî an heval e; Yara hêz an evîna min tîne bîrê; Yardil bi wateya hevalê nêzîk e.

Yare / Yargul / Yarin / Yarsa / Yekbun / Yekcan / Yelda / Yezda

Kokên hevaltî, yekîtî, bawerî, rojrawestan û îlahîbûnê.

Yargul bi wateya hevalê kulîlkê ye; Yarsa bi ola Ehlê Heq ve girêdayî ye; Yekbun bi wateya yekîtiyê ye; Yelda rojrawestana zivistanê diyar dike; Yezda hebûneke îlahî tîne bîrê.

Zabar / Zaitoun / Zeytîn / Zeytûn / Zanav / Zand / Zanta

Kokên dîrokî, botanîk, wekhevî û cihê.

Zabar keça Ziak tîne bîrê; Zaitoun/Zeytîn/Zeytûn bi wateya dara zeytûnê ye; Zanta devereke havîngehê diyar dike.

Zara / Zare / Zerê / Zargash / Zargull / Zergul / Zarin

Kokên balinde, bedewî, ronahî û nalînê.

Zara dikare bi wateya kevê be û carinan bi Sarah re tê yekhesabkirin; Zare bedewiya bi çermê ron an çavşîn tîne bîrê; Zargash bi wateya kêfxweş e; Zargull/Zergul devê mîna kulîlkê an kulîlka zêrîn tîne bîrê; Zarin bi wateya bi dengê bilind hawarê ye.

Zarnj / Zarya / Zerya / Zatora / Zawa / Zawara / Zawita

Kokên kulîlkî, derya, xizmayetî, ezmanî û bayê.

Zarnj bi wateya kulîlka çiyayî ye; Zarya/Zerya bi wateya deryayê ye; Zatora bi wateya neviyan e; Zawa bi wateya stêrkê ye; Zawara dikare bi wateya pitik an cesaretê be; Zawita bayekî sar ê rojhilat diyar dike.

Zayele / Zaze / Zbe / Zelal / Zemrîd / Zerin / Zêrîn

Kokên dengvedan, şerm, zelalî, gewher û zêrê.

Zayele bi wateya dengvedanê ye; Zaze bi wateya şermîn e; Zelal bi wateya zelal an pak e; Zemrîd bi wateya zimrûdê ye; Zerin/Zêrîn bi wateya zêrîn e.

Zerî / Zerîxan / Zernîşan / Zevin / Zewe / Zewka / Zeyno

Kokên metalên hêja, sernavên rêzgirtinê û navên cihan.

Zevin bi wateya zîvê ye; Zewe/Zewka gundan diyar dikin, di nav de cihên di nakokiyan de hatine wêrankirin; Zerîxan paşgireke esilzadî an xanimtiyê lê zêde dike.

Zhala / Jala / Zhalan / Jalan / Zhalani / Zhalasa / Jalasa

Kokên dar, sih, çiya û çemê.

Zhala/Jala dareke tal a herdem kesk diyar dike; Zhalan dikare kanalên çem an vekirinan diyar bike; Zhalani bi wateya bi çiyayê re têkildar e; Zhalasa Zhalaya di sihê de tîne bîrê.

Zhalia / Zhaliyan / Jaliyan / Zhaman / Jaman / Zhangal / Jangal

Kokên kulîlkî, deng û balinde / nivîştê.

Zhalia bi wateya kulîlkê ye; Zhaman/Jaman dikare zengilan an xwarineke diyar bike; Zhangal/Jangal dibe ku morikeke şîn an kevoka hov diyar bike.

Zhansa / Jansa / Zhanyar / Janyar

Kokên botanîk û hunerî.

Zhansa cureyekî nebatê ye; Zhanyar/Janyar bi wateya lîstikvanê amûrê an mûzîkjen e.

Zîlan / Zilfê / Zîn / Zînê / Zînet / Zoya / Zozan

Kokên bahoz, klasîk, xemilandin û axên bilind.

Zîlan bi wateya bahozê ye û herwiha bi wêneya şervana jin an şehîda herdemî ve girêdayî ye; Zîn/Zînê qehremana jin a Kurdiya klasîk tîne bîrê; Zînet bi wateya xemilandin an xemilê ye; Zozan bi wateya çêrgeha havînê ya axên bilind e.