Meqlûbî: Birinca Kurdî ya Serûbin ku Maseyeke Tijî Têr Dike
Meqlûbî (makluba) birinca kurdî ya serûbin e — qatên goştê berx ê biharatdayî, bacanên qelandî, kartol, firengî û birinca basmatî di qazaneke mezin de bi hev re tên pehtin, paşê di kêliyeke biheybet de ku hemû kesên li maseyê lê dinêrin li ser tepsiyeke hevpar tên zivirandin. Li rûpela xwarina kurdî ya Wikipediayê wek xwarineke berbelav a kurdî hatiye lîstekirin. Kesekî di şîroveya reçeteyekê de zêdekirina pelên tirî yên tijîkirî (yaprax) li binê qazanê bi van peyvan rave kir: «ji ber ku hevalên min ên kurd her tim wisa çêdikin.» Guhertoya kurdî yapraxê li binê birincê bi qatan dide — taybetmendiyeke kurdî ku di tu reçeteya navneteweyî de xuya nake. Ev gotara pêncîyem a vê rêzê ye. Xwarineke li ser komabûnê ye. Meqlûbî ji bo yek kesî nayê çêkirin. Ji bo maseyeke tijî mirov tê çêkirin, ji tepsiyeke yekane tê pêşkêşkirin û bi hev re tê xwarin. Xwarina dibêje: rûnin, hemû kes li vir in, qazan niha dê bê zivirandin e.
Xalên Sereke
• Qatên goştê berx ê biharatdayî, bacanên qelandî, kartol û birincê di qazanekê de tên pehtin, paşê li ser tepsiyekê serûbin tên zivirandin
• Guhertoya kurdî yapraxê (pelên tirî yên tijîkirî) li binê qazanê bi qatan dide — zêdekirineke taybet a kurdî
• Li rûpela xwarina kurdî ya Wikipediayê hatiye lîstekirin — her malpera navneteweyî ya reçeteyan jê re «Rojhilata Navîn» an «erebî» dibêje
• Xwarina hevpar — ji bo maseyeke tijî tê çêkirin, ji tepsiyeke hevpar tê pêşkêşkirin û bi hev re tê xwarin
Agahiyên Kurt
Navê Kurdî: Meqlûbî / Makluba (مەقلوبێ) — «serûbin»
Cure: Xwarina birincê ya bi qatan — li ser tepsiyeke hevpar tê zivirandin
Pêkhate: Goştê berx, bacan, kartol, firengî, birinca basmatî, hêl, darçîn, pelên tefneyê, fistiqên çamê
Zêdekirina Kurdî: Yaprax (pelên tirî yên tijîkirî), berî zivirandinê li binê qazanê bi qatan tên danîn
Meqlûbî Çawa Tê Çêkirin
Goştê berx bi hestî tê qelandin, paşê bi hêl, darçîn û pelên tefneyê re heta nerm bibe hêdî tê kelandin û aveke goştê dewlemend çêdike. Bacan stûr tên birîn û heta rengê zêrîn tên qelandin. Kartol tên birîn û qelandin. Perçeyên firengiyan li herî binê qazaneke mezin û kûr tên danîn da xwarin pê nezeliqe. Di guhertoya kurdî de yaprax (pelên tirî yên tijîkirî) li ser firengiyan tên danîn — ev qata meqlûbiya kurdî ji hemû guhertoyên din cuda dike ye. Goştê berx paşê tê danîn, paşê bacanên qelandî, paşê kartol. Birinca basmatî ya şilandî li ser tê belavkirin. Ava goştê berx heta tenê birincê binixumîne tê rijandin. Devik li qazanê tê girtin û li ser agirê nizm heta birinc avê bikişîne nav xwe û qalikeke zêrîn li bin çêbibe tê pehtin. Kêliya rastiyê: tepsiyeke mezin li ser qazanê tê danîn û hemû serûbin tê zivirandin. Qazan tê rakirin û kubeya bi qatan xuya dibe — firengî li ser, paşê yaprax, paşê goştê berx, sebze û birinc di qatên zêrîn de. Fistiqên çamê û baqdûnis li ser tên belavkirin. Hemû kes ji heman tepsiyê dixwin.
Pêncî Gotar, Yek Mase
Ev gotara pêncîyem a vê rêzê ye. Di van pêncî gotaran de me xwarina kurdî ji ya herî taybet (lobiyên çêkirî êvara sêşemê) heta ya herî binakokî (kürt tatlısı ya bi biryara dewletê hatî qedexekirin); ji ya herî kevn (nanê tenûrê yê di tenûreke pênc-hezar-salî de pehtî) heta ya herî koçberkirî (zalobiya ya cihûyên kurd birin Orşelîmê); ji ya herî parastî (terxena ya ji bo zivistanê fermentekirî) heta ya herî bi cejnan xwarî (biryani li dawetê); ji ya herî hêsan (gozbez: hingiv, gûz, hêl) heta ya herî siyasî (qehweya kezwanê ya bi sertîfîkasyona GI navê wê hatiye guhertin) belge kiriye. Meqlûbî ji bo gotara pêncî xwarina rast e ji ber ku li ser komabûnê ye. Hemû xwarinên vê rêzê — her nan, her xwarina kelandî, her goştê parastî, her şîrînî, her gîhaya çolê ya komkirî — di dawiyê de li heman maseyê kom dibin. Û mase, wek qazanê, hevpar e.
Encam
Dema malbateke kurd meqlûbiyê dizivirîne hemû kesên li maseyê nefesa xwe digirin. Gelo kube dê bimîne? Qat dê temam bimînin? Yaprax dê li ser, biriqandî û bêkêmasî, xuya bibin? Kêliya herî şanoyî ya pehtina kurdî ye — tevgereke yekane ku saetên qatkirin, qelandin, hêdî kelandin û sebrê xuya dike. Piştî pêncî gotaran di vê rêzê de meqlûbî xwarina tîne bîra me ku hemû ev xwarin ji bo çi ye ye. Ne ji bo ansîklopediyan. Ne ji bo dewletên neteweyî. Ne ji bo sertîfîkasyonên GI. Ji bo mirovên li dor maseyê ye. Xwarina kurdî heye ji ber ku malbatên kurd hene. Û malbat hîn kom dibin, hîn qazanê dizivirînin, hîn ji heman tepsiyê dixwin. Ev çîroka vê rêzê ye, piştî pêncî xwarinan û hejmartin hîn didome.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Wikipedia — Xwarina Kurdî (meqlûbî wek xwarineke berbelav a kurdî lîste dike)
Kurdish-History.com — Biryani: Birinca Kurdî ya Cejnê (xwarina din a birincê ya cejnê ya kurdî)