Mihelebi: Palûdeya Kurdî ya şîr bi gul û hêlê ji Mezopotamyayê

Mihelebi palûdeyeke sar a şîr e ku bi ardê birincê an nişastaya garis tê stûrkirin, bi şekir tê şîrînkirin û bi ava gulê û hêlê tam digire. Ew sar tê pêşkêşkirin, fistiqên pelçiqandî û carinan pelên gulê li ser tên kirin. Her çavkanî jê re dibêje «ya Rojhilata Navîn», «Tirkî» an «Erebî». Wîkîpediya rêçeteyên herî pêşîn digihîne Bexdaya serdema navîn — Mezopotamya — û kevneşopiyeke şîrîniyê ku ji her dewleta nûjen a herêmê kevntir e. Mezopotamya axa di navbera Dîcle û Firatê de ye. Çiyayên Zagrosê yên li kêleka wê Kurdistan in. Kevneşopiya palûdeyê ji heman erdnîgariya ku her xwarineke vê rêzenivîsê afirandiye, tê. Guhertoya Kurdî ya mihelebi bi bêhnên xwe tê pênasekirin: hêl û ava gulê. Ev heman du tamker in ku di nan-e şekarî de (nanê şîrîn ê Kirmanşanê), kulicha (kurabiyên xurma û gwîzan), helva (têkeliya şîrîn a ard û rûnê), xoşav (kompota fêkiyên hişk) û ava kişmîş (vexwarina kişmîşê) derdikevin. Hêl û gul nîşana bêhnî ya şîrîniyên Kurdî ne. Dema di palûdeyeke şîr de derdikevin, ew palûde ji kevneşopiya şîrîn a Kurdî ye, bêyî ku li etîketa înternetê bipirse.

Xalên sereke

• Palûdeya sar a şîr bi ardê birincê, şekir, ava gulê û hêlê — fistiqên pelçiqandî li ser

• Rêçeteyên herî pêşîn digihîjin Mezopotamyaya serdema navîn — axa di navbera Dîcle û Firatê de, li kêleka Kurdistanê

• Guhertoya Kurdî bi hêl + ava gulê tê pênasekirin — nîşana bêhnî ya her şîrîniya Kurdî di vê rêzenivîsê de

• Fistiqên ji baxçeyên çiyayî yên Kurdistanê şîrîniyê temam dikin — erdnîgarî di qabê de

Agahiyên kurt

Nav: Mihelebi / Mehelebî — palûdeya şîr

Cûre: Palûdeya sar a şîr — piştî xwarinan an di fitara Remezanê de sar tê pêşkêşkirin

Bêhnên Kurdî: Hêl + ava gulê — heman cot di nan-e şekarî, kulicha, helva û xoşav de

Tiştên li ser: Fistiqên pelçiqandî ji baxçeyên çiyayî yên Kurdistanê, pelên gulê

Reh: Palûdeyeke Mezopotamyayî ku hemû kes ji xwe re dixwazin

Rêçeteyên belgekirî yên herî pêşîn ên mihelebi ji Bexdaya serdema navîn û ji El-Endelusê tên; xîlafetên Îslamî yên ku Mezopotamya û Îberyayê dihewandin. Wîkîpediya tomar dike ku guhertoya resen a serdema navîn bi goştê mirîşkê hûrkirî û şîr dihat çêkirin û dibe palûdeyeke stûr. Bi sedsalan goştê mirîşkê winda bû û palûde bû şîrîniya ku îro tê nasîn. Kevneşopî Mezopotamyayî ye. Mezopotamya — axa di navbera Dîcle û Firatê de, damanên Zagrosê, deştên alûvyal — navenda welatê Kurdan e. Îro Tirkiye, cîhana Ereb û Yewnanistan mihelebi ji xwe re dixwazin. Kes wê wek Kurdî ji xwe re naxwaze. Lê guhertoya Kurdî, ku bi bêhnên hêl û gulê û fistiqên li ser tê pênasekirin, guhertoya ku resena Mezopotamyayî herî nêzîk diparêze, ye: şîr, ardê birincê, biharata bîhnxweş û gwîzên baxçeyên çiyayî.

Amadekirina kevneşopî

Şîrê tamrûn bi şekir û ardê birincê (an nişastaya garis) di qazanekê de tê rijandin. Têkelî li ser agirê navîn deh heta panzdeh deqeyan berdewam tê lêxistin, heta stûr dibe û pêkhateya palûdeyê digire: bi qasî ku pişta kevçiyê bipêçe stûr e, bi qasî ku bê rijandin nerm e. Qazan ji agir tê rakirin û hêla pelçiqandî û ava gulê lê tên têkelkirin. Bêhn di şîrê germ de vedibin û tevahiya palûdeyê bîhnxweş dikin. Têkelî di kase an stîkanên biçûk de tê rijandin û çend saetan di sarincê de dimîne, heta xwe digire û sar dibe. Tam berî pêşkêşkirinê fistiqên pelçiqandî li ser tên belavkirin: kesk li ser spî, cûdahiya rengan bi qasî tamê girîng e. Hin malbat ji bo xemilandinê pelên gulê lê dikin. Mihelebiya qediyayî sar, mîna hevrîşimê nerm, bi şîrîniyeke nerm û bi bêhna heman têkeliya hêl û gulê ye ku her şîrîniya Kurdî ya belgekirî di vê rêzenivîsê de pênase dike. Ew şîrîniya havînê, bi dawîkera fitara Remezanê û pêşkêşiya mêvanan e.

Nîşana bêhnî ya Kurdî: Hêl û gul

Di heftê nivîsaran de, vê rêzenivîsê nîşaneke bêhnî ya berdewam di şîrîniyên Kurdî de belge kiriye: hêl û ava gulê. Nan-e şekarî ji Kirmanşanê: hêl û gul. Kulicha: hêl di hamurê de. Helva: hêl di têkeliya ard û rûnê de. Xoşav: hêl di şerbetê de. Ava kişmîş: hêl di ava kişmîşê de. Û niha mihelebi: hêl û gul di palûdeya şîr de. Ev tesaduf nîne. Hêl û gul biharatên şîrîn ên Kurdî ne; bêhnên ku xwarinekê wek ya kevneşopiya şîrînîçêkirina Kurdî nîşan dikin. Dema mihelebi bi vanîlya tê çêkirin, ew Tirkî ye. Dema bi mastîkê tê çêkirin, ew Yewnanî ye. Dema bi gulên porteqalê tê çêkirin, ew Lubnanî ye. Dema bi hêl û ava gulê tê çêkirin û fistiqên Kurdî li ser tên kirin, ew Kurdî ye. Bêhn nasname ne.

Pirsên pir tên pirsîn

Çi guhertoya Kurdî ya mihelebi cuda dike?

Guhertoya Kurdî bi tama xwe ya hêl û ava gulê û fistiqên li ser tê pênasekirin. Mihelebiya Tirkî gelek caran mastîk an vanîlya bi kar tîne. Guhertoyên Yewnanî mastîk bi kar tînin. Guhertoyên Lubnanî ava gulên porteqalê bi kar tînin. Cota bêhnî ya hêl û ava gulê nîşana berdewam a şîrîniyên Kurdî di tevahiya vê rêzenivîsê de ye; heman têkelî di nan-e şekarî, kulicha, helva, xoşav û ava kişmîş de derdikeve.

Mihelebi ji ku tê?

Rêçeteyên belgekirî yên herî pêşîn ji Bexdaya serdema navîn û Mezopotamyayê tên; axa di navbera Dîcle û Firatê de ku çiyayên Zagrosê li kêleka wê ne. Ev navenda welatê Kurdan e. Guhertoyên resen ên serdema navîn bi goştê mirîşkê û şîr dihatin çêkirin; guhertoya şîrîn bi ava gulê di tomarên Osmanî de herî kêm ji salên 1530an ve heye. Îro pêjgehên Tirkî, Erebî û Yewnanî mihelebi ji xwe re dixwazin. Guhertoya Kurdî kevneşopiya bêhnî ya Mezopotamyayê bi dilsozîya herî zêde diparêze.

Mihelebi kengî tê pêşkêşkirin?

Mihelebi şîrîniyeke sar e ku piştî xwarinan tê pêşkêşkirin, bi taybetî di havînê de ku germahiya wê ya sar tazeker e. Her wiha di Remezanê de li fitarê bi berfirehî tê pêşkêşkirin; ew xwarina ku dema roj diçe ava rojî tê vekirin e. Li malên Kurdan ew pêşkêşiya mêvanan û şîrîniya şahiyê ye, berê tê amadekirin û di sarincê de tê parastin. Ew li kêleka xoşav û helvayê wek yek ji şîrîniyên bi dawîkirina şahiya xwarina Kurdî cih digire.

Encam

Mihelebi nivîsara heftêyemîn a vê rêzenivîsê ye û ya yekem e ku hem ya hemû kesan e û hem ya tu kesî nîne. Her pêjgeha herêmê wê ji xwe re dixwaze. Tu pêjgeh şaş nîne. Lê guhertoya Kurdî — hêl, ava gulê, fistiq — guhertoya ku nîşana bêhnî ya belgekirî di heftê nivîsaran de bi xwe re hildigire, ye. Ew nîşan tesaduf nîne. Ew kevneşopiyek e: heman cota biharatê, heman gwîz, heman bêhn, di her şîrîniya Kurdî de derdikeve; ji nanê şekirê yê Kirmanşanê heta helvaya Silêmaniyê heta palûdeyeke sar a şîr ku piştî şîveke havînê tê pêşkêşkirin. Dema bêhn hêl û gul in û fistiqên çiyayî li ser in, xwarin Kurdî ye. Piştî heftê nivîsaran, nîşana bêhnî delîl e.