Nanê Sajî: Nanê Kurdî yê wek kaxezê tenik ku cîhan jê re dibêje…

Nanê Sajî: Nanê Kurdî yê wek kaxezê tenik ku cîhan jê re dibêje Tirkî

Nanê sajî nanekî pan ê Kurdî yê bêmaye û wek kaxezê tenik e ku di çend çirkeyan de li ser sajiyê tê pijandin; sajî sacê hesinê yê qubeyî ye ku li ser agirê vekirî tê germkirin. Ew tenê ji ard, av û xwê tê çêkirin, ew qas tenik tê vekirin ku nêzî şefaf e; piştre tê kişandin li ser qubeya pir germ a sajiyê û di kêliyekê de dipije. Nivîsara Wîkîpediyayê ya vê nanê navê wî yê Kurdîya Soranî wek nanî kurdî (نانی کوردی) tomar dike; bi maneya rast «nanê Kurdî». Zimanê Kurdî bixwe navê neteweyê dide vê nanê. Lê blognivîserekî Kurd ê diyasporayê dinivîse ku «çend malperan gotin ku ev nanekî Tirkî ye». «Jê re dibêjin Yufka. Her çend rêbazên wê bi nanê pan ê Kurdî re yek in, ev tenê wek nanekî Tirkî nayê dîtin. Gelê Kurd bi salên dirêj û dirêj ev nan çêkiriye.» Ev nanê ku her malbata Kurd çêdike, ye. Ew ji nanê tenûrê zûtir çêdibe, ji kulere siviktir e û ji her sînorekî kevntir e. Sajî — sacê hesinê yê qubeyî — ji bo pêjgeha Kurdî bi qasî tanûrê girîng e. Li cihê ku tanûr firina şahiyê û nanpijandina hevpar e, sajî amûra mayîna rojane ye: tê birin, zû ye û li her cihekî ku agir dikare vêkeve, nan çêdike.

Xalên sereke

• Nanê bêmaye yê wek kaxezê tenik, ji ard, av û xwê tê çêkirin — di çend çirkeyan de li ser sajiyê (sacê hesinê yê qubeyî) tê pijandin

• Wîkîpediya navê Kurdîya Soranî wek nanî kurdî tomar dike — bi maneya rast «nanê Kurdî» — lê bi berfirehî etîketa yufkaya Tirkî lê tê xistin

• Sajî amûra duyemîn a mezin a pêjgeha Kurdî ye — tê birin, zû ye, rojane ye — hevtaya şahiya hevpar a tanûrê

• Kelane (nanê bi giyayan tijkirî) bi kevneşopî li ser sajiyê jî tê pijandin — sajî platformeke nanê ye, ji bilî rêçeteyeke tenê

Agahiyên kurt

Navên Kurdî: Nanê Sajî / Nanî Kurdî (نانی کوردی) — bi maneya rast «nanê Kurdî»

Navê ku li ser hatiye sepandin: Yufka (Tirkî), Markook/Shrak (Erebî) — navê Kurdî li navneteweyê nayê dîtin

Amûra pijandinê: Sajî — sacê hesinê yê qubeyî ku li ser agirê vekirî tê germkirin

Pêkhate: Ard, av, xwê — tu tiştê din tune ye. Bê maye, bê rûn, bê şekir

Reh: Nanek ku navê neteweyê lê ye

Di her pêjgehê de kêm xwarin hene ku di zimanê xwe de navê neteweyê bi xwe re hildigirin. Zimanê Kurdî jê re dibêje nanî kurdî — «nanê Kurdî». Ev nav ji aliyê kesên derve an dîroknasan ve nehatiye dayîn. Ew tişt e ku Kurdîaxêv bixwe dema bi Kurdî diaxivin jê re dibêjin. Nivîsara Wîkîpediyayê li ser nanê sacê vî navê Soranî li kêleka navên Erebî û Tirkî belge dike. Lê li navneteweyê nan di bin Erebî (markook, shrak) an Tirkî (yufka, sac ekmeği) de tê tomarkirin. Blognivîsereke Kurd a diyasporayê, di 2011 de dinivîse, lêkolîna vê nanê li ser înternetê û dîtina ku «çend malperan gotin ku ev nanekî Tirkî ye ku navê wî Yufka ye» vedigote. Ew bersiv dide: «Gelê Kurd bi salên dirêj û dirêj ev nan çêkiriye. Dîrokeke dirêj li pişt wî heye.» Navê nan bi Kurdî «nanê Kurdî» ye. Înternet jê re dibêje Tirkî. Şêwe bi ecîn, büryan û kulicha re yek e: navê Kurdî heye, lê nayê dîtin.

Amadekirina kevneşopî: Sajî û teirok

Ard, av û xwê dibin hamurekî sade. Heta nerm û yekreng dibe tê hevîrkirin û ji sî deqeyan heta saetekê tê hiştin bêhna xwe vede. Hamur dibe gulik û her gulik bi teirokê (darê nanvekirinê) li ser missteqe (maseya nizm a nançêkirinê) tê vekirin, heta wek kaxezê tenik dibe; ew qas tenik ku ronahî jê derbas dibe. Blognivîsera Kurd behsa amûrên ku bavê wê bi destê çêkirine û sajiyeke ku ji Kurdistanê bixwe hatiye anîn dike. Hamurê vekirî li ser qubeya pir germ a sajiyê tê kişandin û di çend çirkeyan de dipije. Bilbilî dibe, li hin cihan direşe, hişk dibe. Ji qubeyê tê rakirin, tê qat kirin û li ser hev tê rêzkirin. Di saetekê de sî pel dikarin bên çêkirin. Nan qatkirî tê parastin û dikare çend rojan bimîne. Ew sade tê xwarin, ji bo taştê li dor penîr û giyayan tê pêçandin, wek kevçî ji bo xwarina avî tê bikaranîn an bi avê nerm dibe û wek bingeh di bin goştê de tê danîn. Tenikbûna wî başiya wî ye: tama her tiştê ku pê digihîje digire.

Du amûrên Kurdî yên pijandinê: Sajî û tanûr

Vê rêzenivîsê niha du amûrên mezin ên nançêkirina Kurdî belge kirine. Tanûr tenûreke axî ye ku di erdê de hatiye binaxkirin: nayê veguhastin, hevpar û merasîmî ye. Ew nanê tenûrê (nanê stûr ê tenûrê), büryan (goştê berx ê di çalê de birjandî) û kuki (hamurê tijkirî) çêdike. Sajî sacê hesinê yê qubeyî li ser agirê vekirî ye: tê birin, kesane û rojane ye. Ew nanê sajî (nanê wek kaxezê tenik) û kelane (nanê bi giyayan tijkirî) çêdike. Tanûr firina navenda gund e. Sajî amûra şivan, koçer û malbata çiyayî ye. Tanûr mayînde ye. Sajî bi her cihê ku tu diçî re diçe. Bi hev re ew jiyana Kurdî ji ya rûniştî heta ya gerok, ji ya hevpar heta ya tenê nexşe dikin. Malbateke Kurd hewceyê her du ye: tanûr ji bo rojên şahiyê, sajî ji bo her rojeke din.

Pirsên pir tên pirsîn

Nanê sajî Kurdî ye an Tirkî?

Wîkîpediya navê Kurdîya Soranî wek nanî kurdî tomar dike; bi maneya rast «nanê Kurdî». Zimanê Kurdî bixwe navê neteweya Kurd dide vê nanê. Malbatên Kurd bi sedsalan bi amûrên destçêkirî ev nan çêkirine: teirok (darê nanvekirinê), missteqe (maseya nançêkirinê) û sajî (sacê hesinê yê qubeyî). Medyaya navneteweyî ya xwarinê etîketa yufkaya Tirkî lê dixe, lê blognivîsereke Kurd a diyasporayê belge dike: «Ev tenê wek nanekî Tirkî nayê dîtin. Gelê Kurd bi salên dirêj û dirêj ev nan çêkiriye.»

Sajî çi ye?

Sajî sacê hesinê yê qubeyî ye ku li ser agirê vekirî tê germkirin. Hamurê tenik vekirî li ser qubeya wê ya pir germ tê kişandin û di çend çirkeyan de dipije. Ew hevtaya ku tê birin a tanûrê (tenûra axî) ye: li cihê ku tanûr nayê veguhastin û hevpar e, sajî dikare were birin her cihekî ku agir dikare lê vêkeve. Ew amûra şivanên Kurd, koçeran û malbatên çiyayî ye; nançêkirinê li her cihî gengaz dike.

Nanê sajî ji nanê tenûrê çawa cuda ye?

Nanê tenûrê nanekî stûrtir ê mayekirî an nîvmayekirî ye ku bi lêxistina hamurê li dîwarê hundirîn ê tenûra axî (tanûr) tê pijandin. Nanê sajî nanekî bêmaye yê wek kaxezê tenik e ku li ser sacê hesinê yê qubeyî (sajî) li ser agirê vekirî tê pijandin. Nanê tenûrê nanê hevpar ê jiyana gund e. Nanê sajî nanê ku tê birin ê jiyana koçerî û rojane ye. Amûrên cuda, stûrîyên cuda, kevneşopiyên cuda.

Nanî kurdî çi mane ye?

Nanî kurdî bi Kurdîya Soranî tê maneya «nanê Kurdî». Ew navê ku Kurdîaxêv di zimanê xwe de ji vê nanê re dibêjin, ye. Wîkîpediya vê wek navê Kurdîya Soranî yê nanê sacê belge dike. Di her pêjgehê de kêm xwarin navê neteweyê bi zimanê xwe bi xwe re hildigirin; ev nan wî hildigire. Navê Kurdî bixwe ragihandina nasnameyê ye.

Encam

Nanê sajî nivîsara şêstûpêncemîn a vê rêzenivîsê ye û ew e ku navê wî her tiştî dibêje. Bi Kurdî ji vê nanê re dibêjin nanî kurdî — nanê Kurdî. Ziman bixwe wî ji xwe re dibîne. Lê medyaya navneteweyî ya xwarinê wî di bin Tirkî (yufka), Erebî (markook) an navê gelemperî «nanê pan ê Rojhilata Navîn» de tomar dike. Jineke Kurd a diyasporayê li ser dayika xwe dinivîse ku bi amûrên destçêkirî yên ji Kurdistanê hatine anîn ev nan dipijîne û li înternetê dibîne ku «çend malperan gotin ku ev nanekî Tirkî ye». Piştî şêstûpênc nivîsaran, ji holê rakirin her tim yek e: xwarin tê nasîn, navê Kurdî nayê nasîn. Lê navê Kurdî yê vê nanê navê neteweyê bixwe ye. Nanî kurdî. Nanê Kurdî. Tu nikarî navekî ku neteweyek e, ji holê rakî.