Destpêk
Qeladizê (bi kurdî: Qeladize) bajarokeke kurdî ye li çiyayên bakurê rojhilatê Başûrê Kurdistanê, nêzîkî sînorê Îranê û avên Gola Dûkanê. Navê wê tê wateya “keleh”, lê Qeladizê bêtir bi êşa ku kişand tê bîranîn ji her kelehekê: ew yek ji bajarokên herî zêde birîndar bûyî bi tundiya dewleta Iraqê ya li dijî kurdan e — di 1974 de hat bombebarankirin, paşê di dawiya salên 1980an de bi tevahî hat ji holê rakirin, û piştre gelê wê ji nû ve ava kir.
Ev nasname li bajarokê, hovîtiyên li wê hatin kirin û berxwedana ku ew dîsa zindî kir dinêre.
Xalên Sereke
• Qeladizê (bi kurdî: Qeladize) bajarokeke kurdî ye li parêzgeha Silêmaniyê, li bakurê rojhilatê Başûrê Kurdistanê.
• Ew li herêma Pişder / Raperînê ye, nêzîkî sînorê Îranê û Gola Dûkanê.
• Di 1974 de hêza hewayî ya Iraqê Qeladizê bombebaran kir û di êrişeke berbad de gelek sivîl kuştin.
• Di serdema Enfalê de li dawiya salên 1980an rejîmê bajarok wêran kir û gelê wê derxist.
• Qeladizê piştî 1991 ji nû ve hat avakirin û îro sembola sebatê ya kurdî ye.
Agahiyên Kurt
Nav (bi Kurdî): Qeladize
Wate: “Keleh”
Welat / Herêm: Iraq (Başûr / Herêma Kurdistanê)
Parêzgeh: Silêmanî (devera Raperînê)
Cih: Çiyayên nêzîkî sînorê Îranê û Gola Dûkanê
1974: Ji aliyê hêza hewayî ya Iraqê ve hat bombebarankirin
Dawiya salên 1980an: Di serdema Enfalê de hat wêrankirin
Piştî 1991: Ji aliyê gelê wê ve ji nû ve hat avakirin
Naverok
Ji Holê Rakirin û Ji Nû ve Avakirin
Qeladizê Li Ku ye?
Qeladizê li bakurê rojhilatê parêzgeha Silêmaniyê ye, li deverên bilind ên di nav çiyayan de nêzîkî sînorê Îranê, ne dûrî Gola Dûkanê û bajaroka Ranyeyê. Ew li herêma Pişderê ye, li heman axa çiyayî ya Raperînê ku ji mêj ve keleha jiyan û berxwedana kurdî bûye.
Ev axeke asê ya sînorî ye, xweşik lê vekirî ji xetereyan re — û ev vekirîbûn, nêzîkî sînor û rêyên ku şervanên kurd bikar dianîn, di şerên di navbera kurd û dewleta Iraqê de alîkar bû ku Qeladizê bibe armanc.
Bombebarankirina 1974
Di bihara 1974 de, di şerê ji nû ve dest pê kirî yê di navbera tevgera kurdî û hikûmeta Iraqê de, hêza hewayî ya Iraqê navenda Qeladizê bombebaran kir. Êrişê beşeke qerebalix a bajarokê pêxist û di rojeke tenê de hejmareke mezin a sivîlan kuşt. Ew bû yek ji berbadirîn bombebarankirinên wê şerê — hişyariyeke pêşîn li ser astên ku rejîma Bexdayê wê li dijî bajarokên kurdî bigihîjta, û birîneke ku gelê Qeladizê qet ji bîr nekir.
Ji Holê Rakirin û Ji Nû ve Avakirin
Wê ya xirabtir bihata. Di dawiya salên 1980an de, dema rejîmê kampanyaya qirkirinê ya Enfalê li dijî kurdan pêk dianî — heman kampanyaya êrişa kîmyewî ya li Helebceyê anî — Qeladizê di nav gelek bajarok û gundên sînorî de bû ku bi zorê hatin vala kirin û wêrankirin. Gelê wê ji erdê xwe hat derxistin û birin niştecihgehên komî yên xemgîn, û bajarok bi xwe bi buldozeran hat rûxandin û ji nexşeyê hat rakirin. Ji bo demekê Qeladizê bi tenê nema.
Tenê piştî serhildana 1991 û hatina xwerêveberiya kurdî gelê wê karî vegere û bajaroka xwe ji xirbeyan ji nû ve ava bike.
Sembola Sebatê
Çîroka Qeladizê — bombebarankirin, paşê rûxandin, paşê careke din avakirin — ew kiriye semboleke bihêz a sebatê ya kurdî. Qedera wê ya gelek komelên kurdî yên ji bo wêrankirinê hatin hedefgirtin lê qebûl nekirin winda bibin nîşan dide. Ji nû ve avakirina bajarokeke ku dewletê bi qest ji holê rakiribû bi xwe kiryareke berxwedanê bû, û Qeladizê heta îro wê wateyê hilgirtiye.
Qeladizê Îro
Îro Qeladizê careke din bajarokeke kurdî ya zindî ye, beşeke devera Raperînê ya Herêma Kurdistanê, di nav çiyayên xwe de nêzîkî Gola Dûkanê. Ji nû ve hatî avakirin û mezin dibe, rêzê li bîranîna kesên di 1974 de hatin kuştin û di salên Enfalê de hatin windakirin digire, û li pêşerojeke aramtir dinêre — komeleke ku du caran hat xistin û du caran vegeriya.
Demrêz
1974 — Hêza hewayî ya Iraqê navenda Qeladizê bombebaran dike û gelek sivîlan dikuje.
1988–1989 — Di serdema Enfalê de rejîm gelê Qeladizê derdixe û bajarokê wêran dike.
1991 — Serhildana kurdî û herêma parastî rê didin niştecihan ku dest bi vegerê bikin.
Ji salên 1990an û pê ve — Qeladizê di bin xwerêveberiya kurdî de ji nû ve tê avakirin.
îro — Qeladizê bajarokeke zindî ye li devera Raperînê ku rêzê li miriyên xwe digire.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Navê kurdî yê Qaladze çi ye?
Bi kurdî bajarok Qeladize tê gotin, ku tê wateya “keleh”.
Qeladizê çima girîng e?
Qeladizê bi êşa ku bi destê dewleta Iraqê kişand tê bîranîn — di 1974 de hat bombebarankirin û di serdema Enfalê de hat wêrankirin — û bi ji nû ve avakirina wê ji aliyê gelê wê ve, ku ew kiriye sembola sebatê ya kurdî.
Di 1974 de çi bi Qeladizê hat?
Di 1974 de hêza hewayî ya Iraqê di şerê kurdî de navenda bajarokê bombebaran kir û hejmareke mezin a sivîlan di yek ji berbadirîn bombebarankirinên wê pevçûnê de kuşt.
Qeladizê li ku ye?
Qaladze (Qeladize) li bakurê rojhilatê parêzgeha Silêmaniyê ya Başûrê Kurdistanê ye, li çiyayên nêzîkî sînorê Îranê û Gola Dûkanê.
Kes, Cih û Mijarên Têkildar
Kampanyaya Enfalê · herêma Pişder / Raperînê · Gola Dûkanê · Ranye · Helebce · Silêmanî.