Şamburek: Burekê goştê yê destxwarî yê Kurdî yê Mêrdînê
Şamburek — ku sham-burek an shamburak jî tê nivîsandin — burekekî goştê yê destxwarî yê Kurdî ye: hevîrekî gilover ê nazik li ser tijkirineke bi biharat a goştê hêrayî û pîvazê tê pelandin, dev tê girtin û heta ku zêrîn û qirçik bibe tê pijandin an sorkirin. Ew paketeke xwarinê ya têrker û hilgirtinbar e, ji wan xwarinan e ku germ bi dest têne xwarin û li kêleka wan piyaleyek vexwarina mastê ya sar — ayran an daw — heye. Li bajarê Kurdî yê Mêrdînê û herêma Bakur a li dora wê, ew hem xwarina malê ye hem jî ya kolanan. Divê bi kürt böreği yê qatqat ê ku berê di vê rêzê de hatiye nivîsandin re neyê tevlihevkirin. Şamburek tiştekî bi serê xwe ye: burekekî destxwarî yê tijkirî û devgirtî, ne burekekî badayî, ku li dora tijkirineke şile ya goştê tê çêkirin û ji bo hilgirtin û di rê de xwarinê ye. Aşpêjên Mêrdînê wê wek xwarineke bingehîn a malbatê dibînin, û ev xwarin gelek dûr çûye — îro li Qudsê burekeke Kurdî ya navdar e; xwaringehekê bi pêşkêşkirina shamburakê ji rêzên dirêj ên mêvanan re navê xwe ava kiriye. Burekeke piçûk, du malên hezar kîlometre ji hev dûr. Ev gotara nod û nehemîn a rêzê ye. Şamburek cihê xwe wek bersiva Kurdî ya pirsekê digire ku di dawiyê de her çanda xwarinê dipirse: mirov xwarineke germ a goştî çawa di hevîr de dipêçe da ku wê bibe zeviyê, rêyê an bajarê din? Li Mêrdînê, bersiv ev bureka qirçik a bi dest tê girtin bû — û ew ewqas hilgirtinbar derket ku tama Kurdî ji sînoran derbas bike.
Xalên sereke
• Burekekî goştê yê destxwarî yê Kurdî — hevîrê nazik li ser goştê hêrayî yê bi biharat û pîvazê tê pelandin û tê pijandin an sorkirin
• Bi xurtî bi Mêrdînê û Bakurê Kurdistanê ve girêdayî ye
• Germ bi dest, bi piyaleyek vexwarina mastê (ayran an daw) tê xwarin
• Ji kürt böreği cuda ye; bi diyasporayê re çûye û niha li Qudsê navdar e
Agahiyên kurt
Navê Kurdî: Şamburek (herwiha sham-burek, shamburak)
Herêm: Mêrdîn û Bakurê Kurdistanê; niha li diyasporayê jî xwarineke hezkirî ye
Tijkirin: Goştê hêrayî yê bi biharat û pîvazê (û pir caran bexdenûs, îsot û firengî)
Bi çi tê xwarin: Piyaleyek ayran an daw; germ, bi dest
Amadekirina kevneşopî
Hevîrekî sade yê ji ard, av, hinek rûn û xwê tê stran heta nerm bibe, tê hiştin ku bêhna xwe bide, paşê tê parvekirin û wek giloverên nazik tê vekirin. Tijkirin dilê wê ye: goştê hêrayî — bi gelemperî yê berxê an ga — xav bi pîvaza hûrkirî, bexdenûs, xwê, îsot û biharatên germ re tê tevlihevkirin; carinan hinek firengî lê tê zêdekirin da ku di pijandinê de şile bimîne. Kevçiyek tijkirin dixin ser her giloverê, û hevîr li ser tê pelandin û dev tê girtin — wek nîvheyv, sêgoşe an paketeke pehn ku devên wê bi zextê tên girtin. Paşê burek di tenûreke germ de heta ku pûçikan bide û zêrîn bibe tê pijandin, an di rûneke kêm de heta qirçik bibe tê sorkirin; bi vî awayî goşt di qalikê xwe yê hevîrê de bi buharê dipije û şile dimîne. Herî baş e ku rasterast ji ser germiyê were xwarin, di dest de, goşt germ û burek qirçik — û wek aşpêjên Mêrdînê li ser disekinin, bi piyaleyeke bilind a ayran an daw a sar re da ku mirov wê bi wê re bixwe. Bi koman tên çêkirin, baş tên parastin û di rê de tên birin, ku armanc jî ev e: şamburek xwarinek e ku ji bo hilgirtin û bi xwe re birinê hatiye çêkirin.
Parçeyeke Mêrdînê ku dûr tê hilgirtin
Hema her çanda xwarinê paketek hevîrê tijkirî heye, û mirov dixwaze wan hemûyan tev li hev bike — börek, sambusak, empanada, bureka destxwarî. Lê nirxa ji nêz ve lê nihêrînê di hûrguliyan de ye, û hûrguliyên şamburekê Kurdî ne: metbexa malê ya Mêrdînê ku ew tê de xwarineke bingehîn a malbatê ye, biharatên goştê, û berî her tiştî daw an ayrana ku li kêleka wê tê rijandin û burekê rasterast bi cîhana Kurdî ya hilberên şîrê ve girê dide, ku vê rêzê bi dirêjî nexşeya wê derxistiye. Ew herwiha xwarineke hilgirtinbar e, û xwarinên hilgirtinbar bi mirovan re rêwîtiyê dikin. Rêwîtiya herî balkêş a şamburekê ya Qudsê bûye; li wir bûye xwarina nîşaneyî ya xwaringeheke navdar — burekeke Kurdî ku komên mirovan dikişîne, dûr ji girên Mêrdînê. Ew çîroka herdemî ya vê rêzê di şêweyeke biçûk de ye: xwarineke Kurdî bi kesên ku jê hez dikin re ji malê derdikeve û li bajarekî nû radigihîne ku ew Kurdî ye. Bureka destxwarî sade ye, lê doza ku hilgiriye sade nîne. Li her cihê ku şamburekek tê pelandin, dev tê girtin û bi piyaleyek daw tê xwarin, parçeyeke piçûk a Mêrdînê zindî tê hiştin.
Pirsên pir caran têne kirin
Şamburek çi ye?
Şamburek (sham-burek an shamburak) burekekî goştê yê destxwarî yê Kurdî ye: hevîrê nazik li ser tijkirineke goştê hêrayî yê bi biharat û pîvazê tê pelandin, dev tê girtin û heta zêrîn bibe tê pijandin an sorkirin. Bi taybetî bi bajarê Kurdî yê Mêrdînê ve girêdayî ye, germ bi dest bi piyaleyek vexwarina mastê (ayran an daw) tê xwarin û hem xwarina malê ye hem jî xwarineke sivik a hilgirtinbar.
Şamburek û kürt böreği heman tişt in?
Na. Kürt böreği burekeke qatqat an badayî ye, lê şamburek burekekî destxwarî yê tijkirî û devgirtî ye ku li dora tijkirineke goştê ya şile tê çêkirin. Her du jî ji malbata fireh a xwarinên hevîr û tijkirinê ne, lê şamburek bi taybetî burekeke hilgirtinbar e ku her yek bi serê xwe tê şêwandin û ji bo bi dest xwarinê ye — şêweyeke cuda bi armanceke cuda.
Şamburek çawa gihîşt Qudsê?
Wek gelek xwarinên Kurdî, şamburek bi mirovan re rêwîtiyê kir. Ew bû xwarina nîşaneyî ya xwaringeheke populer a Qudsê, ku lê wek burekeke Kurdî ya navdar tê pêşkêşkirin. Hilgirtinbariya wê û hezkirina fireh a wê ew kir nûnerê xwezayî yê xwarina Kurdî li derveyî welêt — nimûneyeke din a xwarineke Kurdî ku nasnameya xwe dibe diyasporayê û li male nû wek Kurdî tê naskirin.
Encam
Şamburek gotara nod û nehemîn a vê rêzê ye, û xalekî guncaw ê nêzî dawiyê ye: parçeyeke piçûk û bêkêmasî ya jîrbûna rojane ya Kurdî. Tiştên herî sade — hevîr, goştê hêrayî, pîvaz, biharat — digire û di paketekê qirçik de dipelîne ku ewqas qayîm e ku mirov wê bibe zeviyê an ji sînorekê derbas bike; herî baş e bi heman daw a sar re were xwarin, ku di gelek aliyên vê çanda xwarinê de heye. Ji metbexên malên Mêrdînê heta rêzek mirovan li ber dikaneke Qudsê, şamburek kirina xwarinên herî baş ên Kurdî dubare kiriye: dûr çûye lê wek xwe maye. Piştî nod û neh gotaran, ew nûnerê dilê hilgirtinbar, domdar û rêwî yê çêkirina xwarina Kurdî ye — burekekî destxwarî ku di nava lepê de cih digire û dîsa dikare welatekî hilgire.
Çavkanî û xwendina zêdetir
The Eating Emporium — Shamburak: bureka Kurdî ku li Ishtabacha Qudsê navdar bûye
Kurdish-History.com — Mastaw: daw / vexwarina mastê ya ku li kêleka şamburekê tê pêşkêşkirin
Kurdish-History.com — Shifta: xwarineke din a sade û hilgirtinbar a goştî ya Kurdî ya malê