Destpêk
Sason (bi kurdî: Sasûn) navçeyeke çiyayî ya asê ye li parêzgeha Êlihê li başûrê rojhilatê Tirkiyeyê, axa bilindahiyên tûj û daristanî û gundên dûr e. Îro bilindahiyeke kurdî ye, lê navê wê dengvedanên rabirdûyeke dirêj û pirtebeqe dihewîne: Sasûn berê kelehgeheke navdar a ermeniyan bû, sehneya efsane û trajediyan, û çiya hîn bîra gelek gelên ku wan wek mal nas kirine dihewînin.
Kêm navçe ewqas dîrok di dîmeneke ewqas kovî de dicivînin. Ev nasname li çiyayên Sasûnê, gelên wê û bîranînên wê dinêre.
Xalên Sereke
• Sason (bi kurdî: Sasûn) navçeyeke kurdî ya çiyayî ye li parêzgeha Êlihê, li başûrê rojhilatê Tirkiyeyê.
• Ew axa bilindahiyên tûj û daristanî û gundên belav e.
• Di dîrokê de Sasûn kelehgeheke navdar a ermeniyan bû û efsaneyên wê dewlemend bûn.
• Rabirdûya wê şîdeta serdema dawî ya osmanî dihewîne.
• Îro bilindahiyeke kurdî ye ku hîn mîraseke pirtebeqe diparêze.
Agahiyên Kurt
Nav (bi kurdî): Sasûn
Nav (bi tirkî): Sason
Welat / Herêm: Tirkiye (Bakur)
Parêzgeh: Êlih
Erdnîgarî: Çiyayên tûj û daristanî
Mîrasa Dîrokî: Kelehgeheke navdar a ermeniyan
Îro: Navçeyeke kurdî ya bilindahiyan
Taybetmendî: Dûr û bi tebeqeyên bîranînan
Naverok
Sasûn Li Ku ye?
Sasûn li bakurê parêzgeha Êlihê ye, di tevliheviya çiyayên ku parêzgehên Êlih, Bidlîs û Sêrtê lê digihêjin hev de. Ev axeke bilind û şikestî ye, dûrî deştan, ku piştên daristanî û geliyên kûr rêwîtiyê hêdî û niştecihbûnê belav dikin. Dûrbûna van çiyayan mifteya dîroka Sasûnê ye: erdnîgariya ewqas dijwar her tim penah daye kesên tê de dijiyan.
Welatekî Çiyayan
Sasûn berî her tiştî cihê çiyayan e. Palên wê yên tûj, daristan û kaniyên wê jiyana gundên biçûk, xwedîkirina pez, xwedîkirina mêşên hingiv û hingivê navdar ê bilindahiyan xwedî dikin; çandinî jî li her cihê ku ax destûrê dide heye. Cihê asê navçe veqetandî û kevneşopî hiştiye û navûdengê wê wek penageh daye wê — quncikeke bilindahiyan ku civak dikaribûn li dijî hêzên deştên li jêrê berxwe bidin.
Bîra Sasûnê
Di sedsalên berê de Sasûn wek kelehgeheke ermeniyan navdar bû, di kevneşopiyên destanî yên wan de hat pîrozkirin û bi serxwebûna dijwar a gelê xwe yê çiyayî dihat naskirin. Di dawiya sedsala nozdehan û destpêka sedsala bîstan de ev cîhana ermenî ji pêlên şîdetê parçe bû, ku kuştinên komî yên salên 1890î û karesata 1915an dihewandin; piştî wan hebûna ermeniyan li çiyayan bi piranî hate hilweşandin. Ev beşeke bi êş e, û bîra wê cîhana windabûyî hîn li geliyên Sasûnê dimîne.
Mîraseke Pirtebeqe
Ji vê dîrokê Sasûn wek navçeyeke bi piraniya kurdî derket, gundên wê bûn cihê civakên kurdî ku komên nasname û baweriyên cuda jî di nav de ne. Lê tebeqeyên kevntir qet bi tevahî nehatin jêbirin: herêm bi malbatên bi eslê ermenî yê veşartî an îslamîbûyî tê naskirin, û çiya hîn şopên gelên berê li wir dijiyan dihewînin. Bi vî awayî Sasûn cihê mîraseke pirtebeqe ye, ku jiyana kurdî ya îro li ser rabirdûyeke kûr û tevlihev radiweste.
Sasûn Îro
Îro Sasûn navçeyeke çiyayî ya aram a kurdî ye; gundên wê yên belav di nav hin dîmenên herî asê yên herêmê de bi xwedîkirina pez, hingiv û çandiniyê dijîn. Rêyan veqetîna wê sivik kiriye, lê ew dûr û kevneşopî dimîne. Sasûn gelek bîranînên xwe — yên efsane, windahî û mayînê — ber bi roja îro ve tîne; bilindahiyeke bi bedewiyeke mezin û kûrahiya mezin a dîrokê ye.
Demrêz
sedsalên berê — Sasûn kelehgeheke çiyayî ya navdar a ermeniyan e.
salên 1890î — Kuştinên komî li civakên ermenî yên çiyayên Sasûnê dixînin.
1915 — Hebûna ermeniyan li herêmê bi piranî tê hilweşandin.
sedsala 20an — Sasûn dibe navçeyeke bilindahiyan a bi piraniya kurdî.
îro — Sasûn navçeyeke dûr a kurdî bi mîraseke pirtebeqe dimîne.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Navê kurdî yê Sasonê çi ye?
Navçe bi kurdî Sasûn tê naskirin.
Sasûn li ku ye?
Sasûn navçeyeke çiyayî ye li bakurê parêzgeha Êlihê li başûrê rojhilatê Tirkiyeyê, li bilindahiyên ku Êlih, Bidlîs û Sêrt lê digihêjin hev.
Çima Sasûn di dîrokê de navdar e?
Sasûn berî şîdeta serdema dawî ya osmanî kelehgeheke çiyayî ya navdar a ermeniyan bû, bi efsaneyên dewlemend; paşê bû navçeyeke bi piraniya kurdî.
Sasûn îro çawa ye?
Îro Sasûn navçeyeke dûr a bilindahiyên kurdî ye, bi çiyayên daristanî û gundên belav; bi xwedîkirina pez, hingiv û mîraseke kûr û pirtebeqe tê naskirin.
Kes, Cih û Mijarên Têkildar
Çiyayên Sasûnê · mîrasa ermenî û kurdî · penagehên bilindahiyan · Êlih · Bidlîs · Sêrt.