Destpêk
Şırnak (bi kurdî: Şirnex) bajar û parêzgeheke kurdî li dûrtirîn başûrê rojhilatê Tirkiyeyê ye, li bilindahiya çiyayên herêma dîrokî ya Botanê li nêzî sînorên Iraq û Sûriyeyê. Ew di siya Çiyayê Cudi — Çiyayê Cûdî — de ye, lûtkeya mezin a kevneşopiya Îslamî wek cihê rawestina Keştiya Nûh nav dide, cîranê Cizîrê û erdê kevn ê mîrektiya Botanê.
Şirnex ku paytexta ciwan a parêzgehê li yek ji hişktirîn goşeyên Kurdistanê ye, yek ji cihên şerê nû yê kurdî herî zêde nîşana xwe lê hişt jî bûye. Ev nasandin li çiyayên wê, dîroka wê û cihê wê di başûrê rojhilatê kurdî de dinêre.
Xalên Sereke
• Şırnak (bi kurdî: Şirnex) bajar û parêzgeheke bi piraniya kurd li dûrtirîn başûrê rojhilatê Tirkiyeyê ye.
• Ew li bilindahiya çiyayên herêma dîrokî ya Botan (Bohtan), nêzî sînorên Iraq û Sûriyeyê ye.
• Ew li bin Çiyayê Cûdî ye, ku di kevneşopiya Îslamî de wek cihê rawestina Keştiya Nûh tê navdan.
• Şirnex tenê di 1990 de bû paytexta parêzgehê û yek ji bilindtirîn bajarên parêzgehan li Tirkiyeyê ye.
• Şerê Tirkiye–PKKê bi giranî bandorê li parêzgehê kiriye, di nav wan de hilweşandinên salên 1990î û 2015–2016.
Agahiyên Kurt
Nav (bi kurdî): Şirnex
Welat / Herêm: Tirkiye (Bakur / Kurdistana Bakur)
Parêzgeh: Şirnex
Herêma dîrokî: Botan (Bohtan)
Nîşane: Çiyayê Cudi (Çiyayê Cûdî)
Gel: Piraniya kurd
Bû parêzgeh: 1990
Cih: Çiyayên bilind li nêzî sînorên Iraq û Sûriyeyê
Naverok
Şirnex li Ku ye?
Şirnex li dûrtirîn başûrê rojhilatê Tirkiyeyê ye, di girêkeke çiyayên bilind de li cihê ku welat bi Iraq û Sûriyeyê re digihîje hev. Bajar bixwe li gelek zêdetirî hezar metreyan ye, ku wê dike yek ji bilindtirîn paytextên parêzgehan li Tirkiyeyê, bi piştên çiyayî yên tûj û geliyên kûr li dorê. Parêzgeha wê bajarên sînorê Silopî, Uludere û Beytüşşebap, û herwiha bajarê dîrokî Cizîrê li ser Dîcleyê digire.
Ev dîmeneke dijwar û heybetdar a zivistanên dirêj û erdê hişk e, ji demeke dirêj ve penageh û keleh li çiyayên başûrê rojhilatê kurdî ye.
Çiyayê Cûdî û Keştiya Nûh
Li ser herêmê Çiyayê Cudi (Cudi Dağı; bi kurdî Çiyayê Cûdî) bilind dibe, yek ji çiyayên Rojhilata Nêzîk yên herî zêde çîrok li ser hene. Di kevneşopiya Îslamî û Quranê bixwe de Cûdî ye — ne Ararat — ku wek cihê rawestina Keştiya Nûh piştî tûfanê tê navdan. Bi sedsalan çiyê ziyaretvan û efsane kişandine, û ew hîn nîşaneya xwezayî û giyanî ya diyarker a Şirnexê ye.
Welatê Botanê
Şirnex li dilê herêma dîrokî Botan an Bohtan ye — welatê mîrektiya bihêz a kurdî ya carekê li Cizîra nêzîk navend bû, ku di sedsala nozdehem de malbata navdar a Bedirxan rêve dibir. Ev welatê zaravayê botanî û kevneşopiya kûr a eşîretî ya kurdî jî ye, ku bi çiyayên Hekariyê re sînordar e. Ji Şirnexê bûn tê wateya ji yek ji kevintirîn dilên kurdî hatin.
Şirnex û Şerê Nû
Kêm cih şerê nû yê kurdî wek Şirnexê bi tûjî hîs kirine. Bajar û parêzgeh qadeke mezin a şerê di navbera dewleta Tirkiyeyê û PKKê de bûn, û bajarê Şirnexê di salên 1990î de hilweşandina giran dît. Herêm di salên 2010î de vegeriya sernavên nûçeyan: êrîşa hewayî ya Roboskî (Uludere) ya 2011 bi dehan sivîlên kurd li nêzî sînor kuştin, û şerê nû yê bajarî di 2015–2016 de qedexeyên demdirêj ên derketina derve û wêrankirina zêde ji bajarên li seranserê parêzgehê re anî.
Van bûyeran birînên kûr hiştine, û Şirnex di bîra kurdî de hîn bi bihayê wî şerê dirêj ve bi nêzîkî girêdayî ye.
Şirnexa Îro
Îro Şirnex bajarekî parêzgehî yê kurdî ye ku ji nû ve hatiye avakirin û mezin dibe, hîn di nav çiyayên xwe de ye û hîn Çiyayê Cûdî li ser wê radiweste. Ew hîn cihek e ku cihê wê yê bêhempa û dîroka wê ya pirtebeqe diyar dikin — efsaneya kevnar, welatê kevn ê Botanê û bîra dijwar a dehsalên nêzîk hemû li goşeyeke hişk a Kurdistanê dicivin.
Demrêz
Kevnarî — Di kevneşopiya herêmî û Îslamî de Çiyayê Cûdî wek cihê rawestina Keştiya Nûh tê rêzgirtin.
Sedsala 19em — Herêma Botanê, bi navenda wê li Cizîra nêzîk, mîrektiyeke mezin a kurdî di bin Bedirxanan de ye.
1990 — Şirnex dibe paytexta parêzgeheke cuda.
Salên 1990î — Şirnex di şerê Tirkiye–PKKê de hilweşandina giran dibîne.
2011 — Êrîşa hewayî ya Roboskî (Uludere) bi dehan sivîlên kurd li parêzgehê dikujê.
2015–2016 — Şerê nû yê bajarî û qedexeyên derketina derve wêrankirina zêdetir ji herêmê re tînin.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Şirnex bajarekî kurdî ye?
Erê. Şirnex bajar û parêzgeheke bi piraniya kurd li dûrtirîn başûrê rojhilatê Tirkiyeyê, li herêma dîrokî ya Botanê ye.
Navê kurdî yê Şırnak çi ye?
Bi kurdî bajar Şirnex tê gotin.
Çiyayê Cûdî çima girîng e?
Çiyayê Cûdî, ku li ser Şirnexê bilind dibe, di kevneşopiya Îslamî û Quranê de wek cihê rawestina Keştiya Nûh tê navdan — ku wê dike yek ji pîroztirîn çiyayên herêmê.
Herêma Botanê çi ye?
Botan (Bohtan) herêmeke dîrokî ya kurdî li başûrê rojhilat e, bi navenda wê li Cizîrê, ku cihê mîrektiyeke bihêz a kurdî ya sedsala nozdehem di bin malbata Bedirxan de bû.
Kes, Cih û Mijarên Têkildar
Çiyayê Cûdî · mîrektiya Botan (Bohtan) · Bedirxan · Cizîr · Hekarî · Bakur (Kurdistana Bakur).