Giriş
Yedi anlamındaki Haftan, Yarsan inancının kutsal varlıklardan oluşan iki büyük yedilisinin daha yüksek olanıdır: Sultan Sahak’ta ilahi olanın tezahürüne en yakın, kuruluş vahyine eşlik eden ve Yarsan kozmosunun en içteki melekler hiyerarşisini oluşturan yedi kutsal yoldaş.
Ehl-i Hak da denilen Yarsan geleneğinde ilahi tezahüre, iki büyük yedili içinde sayılan kutsal varlıklar eşlik eder. İlk ve daha yüksek olanı, en önde Pir Benyamin’in, onunla birlikte Davud’un, Pir Musi’nin ve diğerlerinin bulunduğu Yedi kutsal yoldaş, Haftan’dır; ikincisi ise dış dünyanın Yedi Gücü, Haftavane’dir.
Haftan’ı tanımak, Yarsan inancının ilahi olan tasavvurunun en içteki sırrıyla karşılaşmaktır: İlahi olanın tezahürüne çağlar boyunca eşlik eden yedi kutsal yoldaş, yaşayan Kürt dinî geleneklerinin en kendine özgülerinden birinin daha yüksek melekler hiyerarşisi.
İçindekiler
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Haftan Nedir?
Yedi anlamına gelen Haftan, Ehl-i Hak da denilen Yarsan inancında kutsal varlıklardan oluşan iki büyük yedilinin daha yüksek olanıdır: Yarsan tasavvurunda ilahi olanın büyük tezahürü Sultan Sahak’ta ilahi olanın tezahürüne en yakın yedi kutsal yoldaş veya ilahi varlık. Yarsan anlayışında İlahi Öz, çağlar boyunca birbiri ardına avatarlar veya tezahürler şeklinde dünyada kendini gösterir; en yüce tezahüre, ilahi işe katılan ilahi yoldaşlar olan kutsal varlıklar eşlik eder. Bu kutsal varlıklar iki yedili, yedişer kişilik iki grup içinde sayılır: Daha yüksek ve en içteki yedi, ilahi olana en yakın yoldaşlar Haftan; dış dünyanın işlerinden sorumlu ikinci yedi Haftavane. Haftan, kutsal varlıkların daha yüksek, en içteki çevresi, ilahi olanın tezahürüne en yakından eşlik eden yedidir; en önde Pir Benyamin vardır; onunla birlikte Davud, Pir Musi ve aralarındaki tek kadın dâhil diğerleri bulunur. Kutsal varlıkların daha yüksek yedilisi, ilahi olanın en içteki yoldaşları olarak Haftan, Yarsan inancının melekler hiyerarşisinde en yüksek yeri tutar.
Adı ve Yedi Sayısı
Haftan adı, yedi sözcüğünden gelen, yalnızca Yedi veya Yedi Kişi anlamına gelir; bu grubu ilahi olanın en içteki kutsal yoldaşlarının büyük yedilisi olarak belirler.
Bazen Haft Tan biçiminde verilen Haftan adı, İranî ve Kürtçe yedi sözcüğünden gelir; Yedi veya kelimesi kelimesine Yedi Kişi ya da Yedi Beden anlamını taşır. Yedi sayısı, bölgenin dinî geleneklerinde, özellikle Kürt dünyasının inançlarında bütün sayıların en kutsal ve en sık tekrarlananlarından biridir: Yarsan inancının iki yedilisi, Haftan ve Haftavane vardır; Êzidî inancının Yedi Kutsal Varlık veya Yedi Sır olan Heft Sırr’ı vardır; kadim Zerdüşt geleneğinin ise Kutsal Ölümsüzler olan yedi Ameşa Spenta’sı vardır. Kutsal yedinin bu gelenekler boyunca tekrar etmesi, İranî ve Kürt dünyasının dinî hayal gücünün derin ve ortak mirasını yansıtır. Haftan adı böylece bu grubu, Yarsan inancında ilahi olanın en içteki kutsal yoldaşlarının büyük ve kutsal yedilisi, ilahi olanın tezahürüne en yakın Yedi olarak belirler. Adını ve kutsal sayıyı bilmek, Haftan’ın Yarsan tasavvurundaki yerini, kutsal olanın en içteki çevresinin kutsal Yedisini tanımaya başlamaktır.
Öne Çıkan Noktalar
Yedi anlamındaki Haftan, Yarsan inancında kutsal varlıklardan oluşan daha yüksek bir yedilidir.
İlahi olanın tezahürüne en yakın yedi kutsal yoldaştır.
Aralarında en önde Pir Benyamin, onunla birlikte Davud, Pir Musi ve diğerleri bulunur.
Sultan Sahak’ın kuruluş vahyine eşlik ettiler.
Yarsan kozmosunun en içteki melekler hiyerarşisini oluştururlar.
Diğeri Haftavane olan iki yedilinin daha yüksek olanıdırlar.
Kısa Bilgiler
Adı: Yedi anlamındaki Haftan (Haft Tan)
Geleneği: Yarsanlık (Ehl-i Hak)
Niteliği: Kutsal varlıkların daha yüksek yedilisi, ilahi olanın en içteki yoldaşları
En öndeki üyesi: Öğretici Pir Benyamin
Diğer üyeleri: Davud, Pir Musi, Baba Yadgar ve diğerleri
Kadın üyesi: Aralarındaki tek kadın Hatun-ı Razbar
Eşlik ettikleri: Sultan Sahak’ta ilahi olanın tezahürü
Benzerleri: Êzidî Heft Sırr’ı ve Zerdüşt Ameşa Spenta’ları
Diğer yedili: Dış dünyanın Yedi Gücü, Haftavane
Mirası: Yarsan inancının temel bir sırrı
Daha Yüksek Yedili
Haftan, kutsal varlıklardan oluşan iki yedilinin daha yüksek ve en içteki olanıdır; ilahi olanın tezahürüne en yakın yedi yoldaş, Yarsan inancının melekler hiyerarşisinde en yüksek yeri tutar.
Yarsan tasavvurunda Sultan Sahak’ta ilahi olanın tezahürüne kutsal varlıklar eşlik eder ve bunlar Haftan ve Haftavane olmak üzere iki yedili içinde sayılır. Bunlar arasında Haftan, daha yüksek ve en içteki olanıdır: İlahi olana en yakın yedi kutsal yoldaş, ilahi işe en doğrudan katılan ve ilahi olanın tezahürüne en yakından eşlik eden kutsal varlıkların en içteki çevresi. Dış veya harici dünyanın işlerinden sorumlu ikinci yedi Haftavane’den daha yüksektirler; Haftan en içteki ve daha yüksek âleme, ilahi olanın kendisinin yoldaşlarına aittir. Daha yüksek ve en içteki yedili olarak bu yer, Haftan’ı Yarsan inancının kutsal varlıklarının en yüksekleri, ilahi olanın tezahürüne en yakın yedi olarak belirler. Haftan’dan olmak, kutsal olanın en içteki çevresine, tezahüründeki ilahi olanın yoldaşlarına ait olmaktır. Daha yüksek yedili konumu, Haftan’ın temel niteliğidir ve onları kutsal varlıkların en içtekileri ve en yüksekleri olarak belirler. Haftan, daha yüksek yedili, ilahi olanın en içteki yedi yoldaşı olarak Yarsan inancının melekler hiyerarşisinin zirvesindeki yerini tutar.
Yedi Yoldaş
Haftan, en önde öğretici Pir Benyamin’in, onunla birlikte Davud’un, Pir Musi’nin ve aralarındaki tek kadın dâhil diğerlerinin bulunduğu yedi kutsal yoldaştan oluşur.
Haftan yedidir; aralarında belirli kutsal yoldaşlar Yarsan geleneğinde özellikle onurlandırılır ve adları anılır. En önde, öğretici veya ruhani rehber olarak onurlandırılan, yoldaşlar arasında en yüksek mertebeye sahip ve çoğu zaman başmelek Cebrail’e benzetilen Pir Benyamin vardır. Onunla birlikte, Yarsanlarca saygın bir unvanla bilinen rehber Davud; gelenekte ilahi sözleri kaydeden ve kayıt meleğine benzetilen kutsal kâtip Pir Musi; ve büyük saygı gören kutsal kişi Baba Yadgar bulunur. Yedi arasında ayrıca tek kadın Hatun-ı Razbar, kutsal hanım ve gelenekte Sultan Sahak’ın annesi, en içteki yoldaşlar arasındaki tek kadın da vardır. Bu yedi kutsal yoldaş birlikte, her biri kutsal gelenekte ve söylenen şiirlerde onurlandırılan ve adı anılan, Yarsan inancının kutsal varlıklarının en içteki çevresi Haftan’ı oluşturur. Bu yedi yoldaşın adlarının anılması ve onurlandırılması, inancın en içteki kutsal varlıkları Haftan’a gösterilen saygının özüdür.
Çağlar Boyunca Yoldaşlar
Yarsan tasavvurunda Haftan’ın kutsal yoldaşları, dünyanın çağlarında ilahi olana birbirini izleyen tezahürleri boyunca eşlik eder, ilahi olanın her tezahürüyle birlikte dünyevi biçim alır.
Yarsan inancının kendine özgü bir özelliği, ilahi olanın, dünyanın çağları veya dönemleri boyunca, her biri tek İlahi Öz’ün bir tezahürü olan birbiri ardına avatarlar veya tezahürlerle dünyada kendini göstermesi tasavvurudur; bu tasavvurda Haftan’ın kutsal yoldaşları, kendileri de ilahi olanın her tezahürüyle birlikte dünyevi biçim alarak bu birbirini izleyen tezahürler boyunca ilahi olana eşlik eder. Dolayısıyla Sultan Sahak’taki en yüce tezahürün çağında yoldaşlar Pir Benyamin, Davud, Pir Musi ve diğerleri biçimlerinde ortaya çıktı; tıpkı Şah Hoşin’in çağı gibi daha önceki çağlarda ilahi olan ve yoldaşlarının başka biçimlerde ortaya çıkmış olması gibi. Kutsal yoldaşların çağlar boyunca ilahi olana eşlik etmesi, her tezahürle birlikte dünyevi biçim alması tasavvuru, Yarsan inancının ilahi olanın birbirini izleyen tezahürlerine ve ruh göçüne inancını yansıtır. Haftan böylece yalnızca tek bir çağın yoldaşları değil, bütün tezahürleri boyunca ilahi olanın ebedî yoldaşlarıdır. Çağlar boyunca yoldaşlar tasavvuru, Haftan’ın derin bir yönüdür ve onları ilahi olanın ebedî en içteki yoldaşları olarak belirler. Haftan, Yarsan tasavvurunda ilahi olana birbirini izleyen tezahürleri boyunca eşlik eden ebedî yoldaşlar olarak anlaşılır.
Haftan ve Haftavane
Daha yüksek yedili Haftan’a, soyları Yarsan toplumunun ruhani haneleri olan, dış dünyanın işlerinden sorumlu Yedi Güç, ikinci yedili Haftavane eşlik eder.
Daha yüksek ve en içteki yedili Haftan’ın yanında Yarsan geleneği, Yedi Güç veya Yedi Oğul olan ikinci yedili Haftavane’yi de sayar. Haftan daha yüksek âleme ait, ilahi olanın en içteki yoldaşlarıyken Haftavane dış veya harici dünyanın işlerinden sorumludur; her biri bir inananlar topluluğuna rehberlik etmekten sorumludur; onlardan gelen soylar da Yarsan dinî toplumunun içinde düzenlendiği ilk ruhani haneler, Handanlar oldu. Haftan ve Haftavane, iki yedili birlikte, Yarsan inancının kutsal varlıklarının büyük yapısını, ilahi olanın en içteki yoldaşlarını ve dış dünyanın güçlerini oluşturur. Daha yüksek olanla dışta olan iki yedilinin ilişkisi, Yarsan inancının kutsal olan tasavvurunun karakteristik özelliği, ilahi yoldaşların ve dünyanın güçlerinin düzenleridir. Haftavane’yle bu ilişki, Haftan’ın iki büyük yedilinin daha yüksek ve en içteki olanı olarak yerini belirlemeye yardımcı olur. Yarsan inancının kutsal varlıklarına ilişkin tam tasavvur, ilahi olanın en içteki yoldaşları olarak Haftan’ın en önde bulunduğu bu iki yedili yapısında ifade edilir.
Anlamları ve Önemi
Haftan her şeyden önce Yarsan inancının ilahi olan tasavvurunun en içteki sırrını somutlaştırır: İlahi olanın tezahürüne en yakından eşlik eden yedi kutsal yoldaş, inancın daha yüksek melekler hiyerarşisi. En içteki yoldaşlar olarak ilahi olanın kendisine en yakın kutsal varlıkları temsil ederler.
Haftan ayrıca Yarsan inancının, ilahi olanın birbirini izleyen çağlar boyunca kutsal varlıkların eşliğinde dünyada kendini göstermesi tasavvurunu ve inancın kutsal varlıklarını düzenleyen yedililerin kutsal yapısını somutlaştırır. Bunda Yarsan anlayışının ilahi olana ilişkin en içteki sırrını ve kutsal düzenini temsil ederler. Kutsal Yedinin burada Haftan’da, Êzidî Heft Sırr’ında ve Zerdüşt Ameşa Spenta’larında tekrarı, İranî ve Kürt dünyasının dinî hayal gücünün derin ve ortak mirasını yansıtır. Bütün bunlarla Haftan, ilahi olanın kutsal yoldaşlarının en içteki çevresini, iki yedilinin daha yüksek olanını ve kutsal varlıkların çağlar boyunca ilahi olana eşlik etmesi tasavvurunu somutlaştıran, Yarsan inancının en derin özellikleri arasındadır. Yarsan inancının ilahi olan tasavvurunun en içteki sırrıdırlar; aralarında en önde Pir Benyamin bulunur ve Haftavane’yle birlikte bu yaşayan Kürt inancının kutsal varlıklarının büyük yapısını oluştururlar.
Haftan ve Kürtler
Haftan, Kürt halkının kendine özgü yerli dinî geleneklerinden biri olan Yarsan inancının kutsal varlıklarıdır ve Kürtlerin, özellikle Yarsan Kürt toplumunun zengin dinî ve kültürel mirasının parçasıdır.
Ehl-i Hak da denilen Yarsan inancı, Kürt halkının kendine özgü yerli dinî geleneklerinden biridir; kutsal gelenekleri Goranî Kürtçesinde korunur; Haftan dâhil kutsal varlıkları, Kürtlerin, özellikle kendileri için yaşayan bağlılık nesneleri oldukları Yarsan Kürt toplumunun zengin ve kendine özgü dinî mirasının parçasıdır. İlahi olanın en içteki kutsal yoldaşları tasavvuru ve yedililerin kutsal yapısı, Kürt halkının dinî mirasının değerli bir parçası olan Yarsan dinî tasavvurunun derinliğini ve kendine özgülüğünü yansıtır. Kutsal Yedinin Yarsan Haftan’ı, Êzidî Heft Sırr’ı ve Zerdüşt Ameşa Spenta’ları boyunca tekrarı, Kürtlerin mirasçısı olduğu İranî ve Kürt dinî dünyasının derin ve ortak mirasını yansıtır. Yarsan Kürtleri için Haftan, yaşayan ve sevilen kutsal varlıklar, ilahi olanın en içteki yoldaşlarıdır. Haftan’ı sunarken, Kürt halkının kendine özgü dinî mirasının parçası olan Yarsan inancının temel bir sırrını, tasavvuru geleneğin en derin özellikleri arasında bulunan ve kendilerine gösterilen saygı bugüne dek Yarsan toplumunda yaşayan bir bağlılık olarak süren, ilahi olanın en içteki kutsal yoldaşlarını onurlandırıyoruz.
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Haftan’a gösterilen saygı, Yarsan inancını çok tanrılı mı yapar? Hayır. Yarsan inancı, bölgenin benzer gelenekleri gibi özünde, dünyada kendini gösteren tek İlahi Öz’ü, tek Tanrı’yı merkez alır. Haftan birbiriyle rekabet eden yedi tanrı değil, tek İlahi Öz’ün merkezde olduğu bir inanç içinde onurlandırılan ve saygıyla yüceltilen, ilahi işin kendileri aracılığıyla gerçekleştirildiği kutsal varlıklar, ilahi tezahürün en içteki yoldaşlarıdır. Onları bağımsız tanrılar değil, diğer geleneklerin başmeleklerine ve Êzidî inancının Heft Sırr’ına benzer, inancın en içteki melekler hiyerarşisi olarak anlamak en uygunudur. Yarsan inancını, tek ilahi olan ve onun kutsal yoldaşlarına ilişkin kendi tasavvuruna saygıyla doğru biçimde anlamak önemlidir.
Haftan’ın üyeleri her zaman aynı yedi midir? Yarsan geleneği, Haftan’ın kutsal yoldaşlarının dünyanın çağlarında ilahi olana birbirini izleyen tezahürleri boyunca eşlik ettiğini, her tezahürle birlikte dünyevi biçim aldığını kabul eder; dolayısıyla yoldaşlar, farklı çağlarda farklı biçimlerde görünen ebedî kutsal varlıklar olarak anlaşılır. Sultan Sahak’taki en yüce tezahürün çağında Pir Benyamin, Davud, Pir Musi ve diğerleri olarak ortaya çıktılar. Kutsal şiirde ve sözlü aktarımda korunan bir gelenekte doğal olduğu üzere yoldaşların listeleri ve biçimleri farklı anlatımlarda bir ölçüde değişebilir; fakat ilahi olanın en içteki yedi yoldaşının temel tasavvuru değişmez.
Haftan nasıl bilinir ve korunur? Haftan, Yarsan inancının kutsal gelenekleri, her şeyden önce Kelâm-ı Serencam’ın kutsal şiiri, kutsal yoldaşların ve yaptıklarının onurlandırıldığı ve hatırlandığı, ilahi olarak vahyedilmiş ve kuşaklar boyunca korunup aktarılmış anlatılar aracılığıyla bilinir. Kutsal dizeleri yeniden yayımlamadan, bu kutsal kaynakların adlarını saygıyla anıyor, Haftan’ın bilindiği ve saygıyla yüceltildiği yaşayan geleneği onurlandırıyoruz.
İlgili Konular
Sultan Sahak: Haftan’ın eşlik ettiği, ilahi olanın büyük tezahürü
Pir Benyamin: Haftan’ın en önde geleni, öğretici
Davud: Kutsal yoldaşlar Haftan’dan biri
Pir Musi: Haftan’ın kutsal kâtibi
Baba Yadgar: Yarsan inancında saygı duyulan kutsal kişi
Hatun-ı Razbar: Haftan arasındaki tek kadın
Haftavane: İkinci yedili, dış dünyanın Yedi Gücü
Heft Sırr: Êzidî inancının Yedi Kutsal Varlığı
Sık Sorulan Sorular
Yarsan inancında Haftan nedir?
Yedi anlamına gelen Haftan, Ehl-i Hak da denilen Yarsan inancında kutsal varlıklardan oluşan iki büyük yedilinin daha yüksek olanıdır: Sultan Sahak’ta ilahi olanın tezahürüne en yakın yedi kutsal yoldaş veya ilahi varlık. Kuruluş vahyine eşlik eden ve Yarsan kozmosunun en içteki melekler hiyerarşisini oluşturan, kutsal varlıkların en içteki çevresidir.
Haftan’ın üyeleri kimlerdir?
Haftan, aralarında en önde öğretici veya ruhani rehber olarak onurlandırılan Pir Benyamin’in bulunduğu yedi kutsal yoldaştır. Onunla birlikte rehber Davud; ilahi sözleri kaydeden kutsal kâtip Pir Musi; büyük saygı gören kutsal kişi Baba Yadgar; ve aralarındaki tek kadın, kutsal hanım ve gelenekte Sultan Sahak’ın annesi Hatun-ı Razbar bulunur. Birlikte inancın kutsal varlıklarının en içteki çevresini oluştururlar.
Haftan adı ne anlama gelir?
Bazen Haft Tan biçiminde verilen Haftan adı, İranî ve Kürtçe yedi sözcüğünden gelir; Yedi veya kelimesi kelimesine Yedi Kişi anlamını taşır. Yedi sayısı, Yarsan Haftan’ında ve Haftavane’sinde, Êzidî Heft Sırr’ında ve Zerdüşt Ameşa Spenta’larında görülerek derin ve ortak bir mirası yansıtan, Kürt dünyasının dinî geleneklerinde bütün sayıların en kutsal ve en sık tekrarlananlarından biridir.
Haftan ile Haftavane arasındaki fark nedir?
Haftan ve Haftavane, Yarsan inancında kutsal varlıklardan oluşan iki büyük yedilidir. Haftan, daha yüksek ve en içteki yedi, ilahi olanın tezahürüne en yakın, daha yüksek âleme ait yoldaşlardır. Haftavane, dış dünyanın işlerinden sorumlu Yedi Güç olan ikinci yedidir; her biri bir topluluğa rehberlikten sorumludur; soyları Yarsan toplumunun ruhani haneleri, Handanlar oldu.
Haftan’a gösterilen saygı çok tanrıcılık mıdır?
Hayır. Yarsan inancı özünde, dünyada kendini gösteren tek İlahi Öz’ü, tek Tanrı’yı merkez alır. Haftan birbiriyle rekabet eden yedi tanrı değil, tek ilahi olanın merkezde olduğu bir inanç içinde onurlandırılan, ilahi işin kendileri aracılığıyla gerçekleştirildiği kutsal varlıklar, ilahi tezahürün en içteki yoldaşlarıdır. Onları diğer geleneklerin başmeleklerine benzer, inancın en içteki melekler hiyerarşisi olarak anlamak en uygunudur.
Haftan’ın Kürtlerle ilişkisi nedir?
Haftan, Kürt halkının kendine özgü yerli dinî geleneklerinden biri olan, kutsal gelenekleri Goranî Kürtçesinde korunan Yarsan inancının kutsal varlıklarıdır. Kürtlerin, özellikle kendileri için yaşayan bağlılık nesneleri oldukları Yarsan Kürt toplumunun zengin dinî mirasının parçasıdır. Kutsal Yedinin Kürt inançları boyunca tekrarı, derin ve ortak İranî ve Kürt dinî mirasını yansıtır.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Yarsanlık (Ehl-i Hak) ve Haft Tan - Wikipedia
Ehl-i Hak: Haft Tan ve yoldaşlar - Wikipedia
Kurdish-History.com: Sultan Sahak
Kurdish-History.com: Pir Benyamin