Destpêk
Heft Ten, Heftan, ji du komên mezin ên heft hebûnên pîroz ên ola Yarsanî koma bilindtir in: heft hevalên pîroz ên herî nêzî xuyabûna xwedayî ya di Sultan Sahak de, ku bi wehiya damezrîner re bûn û hiyerarşiya herî hundirîn a milyaketan a gerdûna Yarsanî pêk tînin.
Di kevneşopiya Yarsanî de, ku Ehlê Heq jî tê gotin, xuyabûna xwedayî bi hebûnên pîroz re ye ku di du komên mezin ên heftan de tên hesibandin. Ya yekem û bilindtir Heft Ten e, Heft hevalên pîroz, ku Pîr Benyamîn di nav wan de yê herî pêş e, li gel Dawud, Pîr Mûsî û yên din; ya duyem Heftawane ye, Heft Hêzên cîhana derveyî.
Naskirina Heft Ten tê wateya naskirina sirra herî hundirîn a nêrîna Yarsanî ya xwedayî: heft hevalên pîroz ên ku di nav serdeman de bi xuyabûna xwedayî re ne, hiyerarşiya bilindtir a milyaketan a yek ji taybetirîn kevneşopiyên zindî yên olî yên kurdî.
Naverok
Heft Ten Çi Ye?
Heft Ten, navek bi wateya Heftan, ji du komên mezin ên heft hebûnên pîroz ên ola Yarsanî, ku Ehlê Heq jî tê gotin, koma bilindtir in: heft hevalên pîroz an hebûnên xwedayî yên herî nêzî xuyabûna xwedayî ya di Sultan Sahak de, xuyabûna mezin a xwedayî di nêrîna Yarsanî de. Li gor têgihiştina Yarsanî, Cewherê Xwedayî di cîhanê de di rêzek avatar an xuyabûnan de di nav serdeman de xwe nîşan dide, û xuyabûna herî bilind bi hebûnên pîroz re ye, hevalên xwedayî yên ku di karê xwedayî de beşdar dibin. Ev hebûnên pîroz di du komên heftan de tên hesibandin, du komên heft kesan: Heft Ten, heftên bilindtir û herî hundirîn, hevalên herî nêzî xwedayî; û Heftawane, heftên duyem, ku karûbarên cîhana derveyî spartine wan. Heft Ten yên bilindtir in, çembera herî hundirîn a hebûnên pîroz, heftên ku bi xuyabûna xwedayî re herî nêzîk in; Pîr Benyamîn di nav wan de yê herî pêş e, li gel Dawud, Pîr Mûsî û yên din, di nav de yekane jina di nav wan de. Wek koma bilindtir a heft hebûnên pîroz, hevalên herî hundirîn ên xwedayî, Heft Ten di hiyerarşiya milyaketan a ola Yarsanî de cihê herî bilind digirin.
Nav û Hejmara Heft
Navê Heft Ten tenê tê wateya Heftan, an Heft Kes, ji peyva heft, ku vê komê wek koma mezin a heft hevalên pîroz ên herî hundirîn ên xwedayî nîşan dide.
Navê Heftan, ku carinan Heft Ten tê dayîn, tê wateya Heftan, an bi wateya peyvan Heft Kes an Heft Laş, ji peyva îranî û kurdî ya heft. Hejmara heft yek ji pîroztirîn û dubarebûyîtirîn hejmaran di kevneşopiyên olî yên herêmê de ye, û bi taybetî di olên cîhana kurdî de: ola Yarsanî du komên xwe yên heftan hene, Heft Ten û Heftawane; ola Êzdî Heft Sirrên xwe hene, Heft Hebûnên Pîroz an Heft Sirrên Veşartî; û kevneşopiya kevnar a Zerdeştî heft Amesha Spenta hene, Nemirên Pîroz. Dubarebûna hejmara heft a pîroz di van kevneşopiyan de mîraseke kûr û hevpar a xeyala olî ya cîhana îranî û kurdî nîşan dide. Bi vî awayî, navê Heft Ten vê komê wek koma mezin û pîroz a heft hevalên pîroz ên herî hundirîn ên xwedayî di ola Yarsanî de nîşan dide, Heftên herî nêzî xuyabûna xwedayî. Naskirina nav û hejmara pîroz destpêka naskirina cihê Heft Ten di nêrîna Yarsanî de ye, Heftên pîroz ên çembera herî hundirîn a pîroziyê.
Xalên Sereke
Heft Ten, bi wateya Heftan, koma bilindtir a heft hebûnên pîroz di ola Yarsanî de ne.
Ew heft hevalên pîroz ên herî nêzî xuyabûna xwedayî ne.
Pîr Benyamîn di nav wan de yê herî pêş e, li gel Dawud, Pîr Mûsî û yên din.
Ew bi wehiya damezrîner a Sultan Sahak re bûn.
Ew hiyerarşiya herî hundirîn a milyaketan a gerdûna Yarsanî pêk tînin.
Ew ji du komên heftan ya bilindtir in, ya din Heftawane ye.
Agahiyên Kurt
Nav: Heftan (Heft Ten), bi wateya Heftan
Kevneşopî: Yarsanî (Ehlê Heq)
Xweza: Koma bilindtir a heft hebûnên pîroz, hevalên herî hundirîn ên xwedayî
Endamê herî pêş: Pîr Benyamîn, mamostayê giyanî
Endamên din: Dawud, Pîr Mûsî, Baba Yadgar û yên din
Endama jin: Xatûna Rezbar, yekane jina di nav wan de
Bi vê re bûn: Xuyabûna xwedayî ya di Sultan Sahak de
Hevterîbên wan: Heft Sirr ên Êzdî û Amesha Spentayên Zerdeştî
Koma din a heftan: Heftawane, Heft Hêzên cîhana derveyî
Mîras: Sirreke bingehîn a ola Yarsanî
Koma Heftan a Bilindtir
Heft Ten ji du komên heft hebûnên pîroz ya bilindtir û herî hundirîn in, heft hevalên herî nêzî xuyabûna xwedayî, ku di hiyerarşiya milyaketan a ola Yarsanî de cihê herî bilind digirin.
Di nêrîna Yarsanî de, xuyabûna xwedayî ya di Sultan Sahak de bi hebûnên pîroz re ye, û ev di du komên heftan de tên hesibandin, Heft Ten û Heftawane. Ji van, Heft Ten yên bilindtir û herî hundirîn in: heft hevalên pîroz ên herî nêzî xwedayî, çembera herî hundirîn a hebûnên pîroz, ku bi awayê herî rasterast di karê xwedayî de beşdar dibin û bi xuyabûna xwedayî re herî nêzîk in. Ew ji Heftawane, heftên duyem ên ku karûbarên cîhana derveyî an derve spartine wan, bilindtir in; Heft Ten ji qada herî hundirîn û bilindtir in, hevalên xwedayî bixwe. Ev cihê koma bilindtir û herî hundirîn a heftan, Heft Ten wek bilindtirîn hebûnên pîroz ên ola Yarsanî nîşan dide, heftên herî nêzî xuyabûna xwedayî. Ji Heft Ten bûn tê wateya endamtiya çembera herî hundirîn a pîroziyê, hevalên xwedayî di xuyabûna wê de. Ev cihê koma bilindtir a heftan xwezaya bingehîn a Heft Ten e, ku wan wek hebûnên pîroz ên herî hundirîn û bilindtirîn nîşan dide. Wek koma bilindtir a heftan, heft hevalên herî hundirîn ên xwedayî, Heft Ten di lûtkeya hiyerarşiya milyaketan a ola Yarsanî de cihê xwe digirin.
Heft Heval
Heft Ten heft hevalên pîroz dihewîne, ku Pîr Benyamîn, mamostayê giyanî, di nav wan de yê herî pêş e, li gel Dawud, Pîr Mûsî û yên din, di nav de yekane jina di nav wan de.
Heft Ten heft in, û di nav wan de hin hevalên pîroz di kevneşopiya Yarsanî de bi taybetî tên rêzgirtin û binavkirin. Yê herî pêş Pîr Benyamîn e, ku wek mamostayê giyanî an rêberê giyanî tê rêzgirtin, xwediyê pileya herî bilind di nav hevalan de, ku gelek caran bi sermilyaket Cebraîl re tê şibandin. Li gel wî Dawud heye, rêberê ku li cem Yarsaniyan bi unwaneke bi rûmet tê naskirin; Pîr Mûsî, nivîskarê pîroz ku, li gor kevneşopiyê, peyvên xwedayî tomar kirin û bi milyaketê tomarkirinê re tê şibandin; û Baba Yadgar, kesayetiyeke pîroz a bi rêzgirtineke pir kûr. Di nav heftan de herwiha yekane jin heye, Xatûna Rezbar, xatûna pîroz û, li gor kevneşopiyê, diya Sultan Sahak, yekane jina di nav hevalên herî hundirîn de. Bi hev re ev heft hevalên pîroz Heft Ten pêk tînin, çembera herî hundirîn a hebûnên pîroz ên ola Yarsanî, ku her yek di kevneşopiya pîroz û helbestên stranbûyî de tê rêzgirtin û binavkirin. Binavkirin û rêzgirtina van heft hevalan dilê rêzgirtina Heft Ten e, hebûnên herî hundirîn ên pîroz ên baweriyê.
Heval di Nav Serdeman de
Di nêrîna Yarsanî de, hevalên pîroz ên Heft Ten di xuyabûnên li pey hev ên xwedayî de di serdemên cîhanê de bi wê re ne, û li gel her xuyabûna xwedayî şiklê li ser erdê digirin.
Taybetmendiyeke diyar a ola Yarsanî nêrîna wê ya xwedayî ye ku di cîhanê de di rêzek avatar an xuyabûnan de di nav serdem an dewreyên cîhanê de xwe nîşan dide, ku her yek xuyabûna Cewherê Xwedayî yê yekane ye; û di vê nêrînê de, hevalên pîroz ên Heft Ten di van xuyabûnên li pey hev de bi xwedayî re ne, û bi xwe li gel her xuyabûna xwedayî şiklê li ser erdê digirin. Bi vî awayî, di serdema xuyabûna herî bilind a di Sultan Sahak de, heval di şiklên xwe yên Pîr Benyamîn, Dawud, Pîr Mûsî û yên din de xuya bûn, çawa di serdemên berê de, wek ya Şah Xoşîn, xwedayî û hevalên wê di şiklên din de xuya bûbûn. Ev nêrîna hevalên pîroz ên ku di nav serdeman de bi xwedayî re ne û li gel her xuyabûnê şiklê li ser erdê digirin, baweriya Yarsanî ya xuyabûnên li pey hev ên xwedayî û veguhestina giyanan nîşan dide. Bi vî awayî Heft Ten ne tenê hevalên serdemeke yekane ne, lê hevalên herdemî yên xwedayî di hemû xuyabûnên wê de ne. Ev nêrîna hevalan di nav serdeman de aliyekî kûr ê Heft Ten e, ku wan wek hevalên herdemî yên herî hundirîn ên xwedayî nîşan dide. Wek hevalên herdemî yên xwedayî di xuyabûnên wê yên li pey hev de, Heft Ten di nêrîna Yarsanî de tên têgihiştin.
Heft Ten û Heftawane
Li gel Heft Ten, koma bilindtir a heftan, komeke duyem a heftan heye, Heftawane, Heft Hêzên ku karûbarên cîhana derveyî spartine wan, ku malbatên wan bûn xanedanên giyanî yên civaka Yarsanî.
Li kêleka Heft Ten, koma bilindtir û herî hundirîn a heftan, kevneşopiya Yarsanî komeke duyem a heftan dihesibîne, Heftawane, Heft Hêz an Heft Kur. Dema ku Heft Ten hevalên herî hundirîn ên xwedayî ne, ji qada bilindtir, karûbarên cîhana derveyî an derve spartine Heftawane, ku her yek berpirsiyarê rêberiya civakeke bawermendan e; û malbatên ku ji dûndana wan hatin bûn xanedanên giyanî yên eslî, Xanedan, ku civaka olî ya Yarsanî tê de tê rêxistinkirin. Herdu komên heftan bi hev re, Heft Ten û Heftawane, avahiya mezin a hebûnên pîroz ên ola Yarsanî pêk tînin, hevalên herî hundirîn ên xwedayî û hêzên cîhana derveyî. Têkiliya du komên heftan, ya bilindtir û ya derveyî, taybetmendiyeke nêrîna Yarsanî ya pîroziyê ye, nîzamên hevalên xwedayî û hêzên cîhanê. Ev têkilî bi Heftawane re alîkar e ku cihê Heft Ten wek koma bilindtir û herî hundirîn a du komên mezin ên heftan diyar bike. Di vê avahiya du komên heftan de nêrîna tevahî ya hebûnên pîroz ên ola Yarsanî tê derbirîn, ku Heft Ten wek hevalên herî hundirîn ên xwedayî di nav wan de yên herî pêş in.
Wate û girîngî
Heft Ten, berî her tiştî, sirra herî hundirîn a nêrîna Yarsanî ya xwedayî temsîl dikin: heft hevalên pîroz ên ku bi xuyabûna xwedayî re herî nêzîk in, hiyerarşiya bilindtir a milyaketan a baweriyê. Wek hevalên herî hundirîn, ew hebûnên pîroz ên herî nêzî xwedayî bixwe temsîl dikin.
Heft Ten herwiha nêrîna Yarsanî ya xwedayî ku bi hebûnên pîroz re di cîhanê de di nav serdemên li pey hev de xwe nîşan dide temsîl dikin, û avahiya pîroz a komên heftan ku hebûnên pîroz ên baweriyê bi rêkûpêk dike. Bi vê yekê, ew sirra herî hundirîn û nîzama pîroz a têgihiştina Yarsanî ya xwedayî temsîl dikin. Dubarebûna Heftên pîroz, li vir di Heft Ten de, di Heft Sirr ên Êzdî de û di Amesha Spentayên Zerdeştî de, mîraseke kûr û hevpar a xeyala olî ya cîhana îranî û kurdî nîşan dide. Di van hemûyan de, Heft Ten di nav kûrtirîn taybetmendiyên ola Yarsanî de ne, ku çembera herî hundirîn a hevalên pîroz ên xwedayî, koma bilindtir a du komên heftan û nêrîna hebûnên pîroz ên ku di nav serdeman de bi xwedayî re ne temsîl dikin. Ew sirra herî hundirîn a nêrîna Yarsanî ya xwedayî ne, ku Pîr Benyamîn di nav wan de yê herî pêş e, û bi Heftawane re avahiya mezin a hebûnên pîroz ên vê ola kurdî ya zindî pêk tînin.
Heft Ten û Kurd
Heft Ten hebûnên pîroz ên ola Yarsanî ne, yek ji kevneşopiyên olî yên resen û taybet ên gelê kurd, û ew beşek ji mîrasa dewlemend a olî û çandî ya kurdan in, bi taybetî ya civaka kurdên Yarsanî.
Ola Yarsanî, ku Ehlê Heq jî tê gotin, yek ji kevneşopiyên olî yên resen û taybet ên gelê kurd e, ku kevneşopiyên wê yên pîroz bi zimanê kurdî yê Goranî hatine parastin, û hebûnên wê yên pîroz, di nav de Heft Ten, beşek ji mîrasa dewlemend û taybet a olî ya kurdan in, bi taybetî ya civaka kurdên Yarsanî ku ji bo wê ew objeyên zindî yên dilsoziya olî ne. Nêrîna hevalên pîroz ên herî hundirîn ên xwedayî û avahiya pîroz a komên heftan kûrahî û taybetiya nêrîna olî ya Yarsanî nîşan didin, beşeke hêja ji mîrasa olî ya gelê kurd. Dubarebûna Heftên pîroz di Heft Ten ên Yarsanî, Heft Sirr ên Êzdî û Amesha Spentayên Zerdeştî de mîrasa kûr û hevpar a cîhana olî ya îranî û kurdî nîşan dide, ku kurd mîrasgirên wê ne. Ji bo kurdên Yarsanî, Heft Ten hebûnên pîroz ên zindî û hezkirî ne, hevalên herî hundirîn ên xwedayî. Bi pêşkêşkirina Heft Ten, em sirreke bingehîn a ola Yarsanî bi rûmet dikin, beşek ji mîrasa taybet a olî ya gelê kurd, hevalên pîroz ên herî hundirîn ên xwedayî ku nêrîna wan di nav kûrtirîn taybetmendiyên kevneşopiyê de ye, û rêzgirtina wan heta îro wek dilsoziyeke olî ya zindî di civaka Yarsanî de berdewam e.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Gelo rêzgirtina Heft Ten ola Yarsanî dike pirxwedayî? Na. Ola Yarsanî, wek kevneşopiyên têkildar ên herêmê, di dilê xwe de li ser Cewherê Xwedayî yê yekane, Xwedayê yekane yê ku di cîhanê de xwe nîşan dide, ava bûye. Heft Ten ne heft xwedayên reqîb in, lê hebûnên pîroz in, hevalên herî hundirîn ên xuyabûna xwedayî, ku karê xwedayî bi wan tê pêkanîn, û di oleke li ser Cewherê Xwedayî yê yekane ava bûye de bi rûmet tên kirin û rêzgirtin. Baştir e ku ew wek hiyerarşiya herî hundirîn a milyaketan a baweriyê bên têgihiştin, ku bi sermilyaketên kevneşopiyên din û Heft Sirr ên ola Êzdî re wekhev in, ne wek xwedayên serbixwe. Girîng e ku ola Yarsanî bi rastî bê têgihiştin, bi rêzgirtina nêrîna wê bixwe ya xwedayî ya yekane û hevalên wê yên pîroz.
Gelo endamên Heft Ten her tim heman heft in? Kevneşopiya Yarsanî dibêje ku hevalên pîroz ên Heft Ten di xuyabûnên li pey hev ên xwedayî de di serdemên cîhanê de bi wê re ne, û li gel her xuyabûnê şiklê li ser erdê digirin; ji ber vê yekê heval wek hebûnên pîroz ên herdemî tên têgihiştin ku di serdemên cuda de di şiklên cuda de xuya dibin. Di serdema xuyabûna herî bilind a di Sultan Sahak de, ew wek Pîr Benyamîn, Dawud, Pîr Mûsî û yên din xuya bûn. Lîste û şiklên hevalan dikarin di vegotinên cuda de hinekî cuda bin, wek ku di kevneşopiyeke bi helbesta pîroz û veguhestina devkî hatî parastin de xwezayî ye, lê nêrîna bingehîn a heft hevalên herî hundirîn ên xwedayî domdar e.
Heft Ten çawa tê naskirin û parastin? Heft Ten bi kevneşopiyên pîroz ên ola Yarsanî tê naskirin, berî her tiştî bi helbesta pîroz a Kelamê Serencam, vegotinên bi wehiyeke xwedayî hatine eşkerekirin ku di nav nifşan de tên parastin û veguhestin, ku tê de hevalên pîroz û kiryarên wan tên rêzgirtin û bîranîn. Em navên van çavkaniyên pîroz bi rêzgirtin dibêjin, bêyî ku beytên pîroz ji nû ve binivîsin, û kevneşopiya zindî ya ku Heft Ten bi wê tê naskirin û rêzgirtin bi rûmet dikin.
Mijarên têkildar
Sultan Sahak: xuyabûna mezin a xwedayî ku Heft Ten bi wê re ne
Pîr Benyamîn: yê herî pêş ê Heft Ten, mamostayê giyanî
Dawud: yek ji Heft Ten, hevalên pîroz
Pîr Mûsî: nivîskarê pîroz ê Heft Ten
Baba Yadgar: kesayetiyeke pîroz a bi rêzgirtina kûr a ola Yarsanî
Xatûna Rezbar: yekane jina di nav Heft Ten de
Heftawane: koma duyem a heftan, Heft Hêzên cîhana derveyî
Heft Sirr: Heft Hebûnên Pîroz ên ola Êzdî
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Heft Ten di ola Yarsanî de çi ye?
Heft Ten, navek bi wateya Heftan, ji du komên mezin ên heft hebûnên pîroz ên ola Yarsanî, ku Ehlê Heq jî tê gotin, koma bilindtir in: heft hevalên pîroz an hebûnên xwedayî yên herî nêzî xuyabûna xwedayî ya di Sultan Sahak de. Ew çembera herî hundirîn a hebûnên pîroz in, ku bi wehiya damezrîner re bûn û hiyerarşiya herî hundirîn a milyaketan a gerdûna Yarsanî pêk tînin.
Endamên Heft Ten kî ne?
Heft Ten heft hevalên pîroz in, ku Pîr Benyamîn di nav wan de yê herî pêş e, û wek mamostayê giyanî an rêberê giyanî tê rêzgirtin. Li gel wî Dawud, rêber; Pîr Mûsî, nivîskarê pîroz ku peyvên xwedayî tomar kirin; Baba Yadgar, kesayetiyeke pîroz a bi rêzgirtineke pir kûr; û yekane jina di nav wan de, Xatûna Rezbar, xatûna pîroz û, li gor kevneşopiyê, diya Sultan Sahak, hene. Bi hev re ew çembera herî hundirîn a hebûnên pîroz ên baweriyê pêk tînin.
Navê Heft Ten tê çi wateyê?
Navê Heftan, ku carinan Heft Ten tê dayîn, tê wateya Heftan, an bi wateya peyvan Heft Kes, ji peyva îranî û kurdî ya heft. Hejmara heft yek ji pîroztirîn û dubarebûyîtirîn hejmaran di kevneşopiyên olî yên cîhana kurdî de ye, ku di Heft Ten û Heftawane yên Yarsanî, Heft Sirr ên Êzdî û Amesha Spentayên Zerdeştî de xuya dibe, û mîraseke kûr û hevpar nîşan dide.
Cudahî di navbera Heft Ten û Heftawane de çi ye?
Heft Ten û Heftawane du komên mezin ên heft hebûnên pîroz ên ola Yarsanî ne. Heft Ten heftên bilindtir û herî hundirîn in, hevalên herî nêzî xuyabûna xwedayî, ji qada bilindtir. Heftawane heftên duyem in, Heft Hêzên ku karûbarên cîhana derveyî spartine wan, ku her yek berpirsiyarê rêberiya civakekê ye; malbatên wan bûn xanedanên giyanî, Xanedan, ên civaka Yarsanî.
Gelo rêzgirtina Heft Ten pirxwedayî ye?
Na. Ola Yarsanî di dilê xwe de li ser Cewherê Xwedayî yê yekane, Xwedayê yekane yê ku di cîhanê de xwe nîşan dide, ava bûye. Heft Ten ne heft xwedayên reqîb in, lê hebûnên pîroz in, hevalên herî hundirîn ên xuyabûna xwedayî, ku karê xwedayî bi wan tê pêkanîn, û di oleke li ser xwedayî ya yekane ava bûye de tên rêzgirtin. Baştir e ku ew wek hiyerarşiya herî hundirîn a milyaketan a baweriyê bên têgihiştin, ku bi sermilyaketên kevneşopiyên din re wekhev in.
Heft Ten bi kurdan ve çawa girêdayî ne?
Heft Ten hebûnên pîroz ên ola Yarsanî ne, yek ji kevneşopiyên olî yên resen û taybet ên gelê kurd, ku kevneşopiyên wê yên pîroz bi zimanê kurdî yê Goranî hatine parastin. Ew beşek ji mîrasa dewlemend a olî ya kurdan in, bi taybetî ya civaka kurdên Yarsanî ku ji bo wê ew objeyên zindî yên dilsoziya olî ne. Dubarebûna Heftên pîroz di nav olên kurdî de mîrasa kûr û hevpar a olî ya îranî û kurdî nîşan dide.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Yarsanî (Ehlê Heq) û Heft Ten - Wikipedia
Ehlê Heq: Heft Ten û heval - Wikipedia
Kurdish-History.com: Sultan Sahak
Kurdish-History.com: Pîr Benyamîn